Ngày 23/9/2015, GS TS Nguyễn Thanh Long – Thứ trưởng Bộ Y tế đã ký ban hành Quyết định số 3957/QĐ-BYT về việc ban hành “Mô hình lồng ghép quản lý và cung cấp dịch vụ HIV và lao tại tuyến huyện và tuyến xã”.
Mục tiêu của mô hình là tăng cường chất lượng dịch vụ chăm sóc điều trị HIV/lao, cụ thể là tăng cường chẩn đoán lao sớm cho người bệnh HIV, điều trị hiệu quả lao và tăng tỷ lệ hoàn thành điều trị lao cho người bệnh đồng mắc HIV/lao; tăng cường sàng lọc, chẩn đoán HIV cho người bệnh lao; đưa người bệnh lao nhiễm HIV vào điều trị ARV sớm, tăng tỷ lệ điều trị ARV ở người bệnh đồng mắc HIV/lao và giảm tỷ lệ bệnh tật do quản lý tốt tác dụng phụ và tương tác thuốc trên người bệnh đồng mắc HIV/lao.
Mục tiêu thứ hai của mô hình là giảm chi phí trong quản lý và điều trị lao và HIV thông qua lồng ghép phối hợp cán bộ y tế trong quản lý và cung cấp dịch vụ lao, HIV, thực hiện đa chức năng, giảm nhân sự, cơ sở hạ tầng, chi phí đào tạo; giảm chi phí hành chính và vận hành; tạo điều kiện thuận lợi và giảm chi phí đi lại cho người bệnh; tăng cường vai trò của tuyến huyện trong việc kết nối với tuyến tỉnh và tuyến xã.
Mô hình được chia làm hai giai đoạn; giai đoạn I từ tháng 7/2015 đến tháng 7/2016 tập trung thiết lập được cơ sở lồng ghép cung cấp dịch vụ HIV và lao. Cơ sở lồng ghép cung cấp dịch vụ HIV và lao hoạt động hiệu quả theo hướng dẫn của Mô hình. Cơ sở lồng ghép cung cấp dịch vụ HIV và lao phối hợp tốt với tuyến huyện và tuyến xã trong quản lý điều trị người bệnh.
Giai đoạn 2 từ tháng 8/2016 đến tháng 8/2017 sẽ triển khai công tác lồng ghép sổ sách, báo cáo HIV và lao trong cùng một hệ thống; lồng ghép chức năng chuyên trách HIV/AIDS và chuyên trách lao do cùng một cán bộ thực hiện.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, tuyến huyện và tuyến xã sẽ được triển khai thí điểm lồng ghép quản lý và cung cấp dịch vụ lồng ghép HIV và lao, có 5 tỉnh được triển khai tại 12 huyện, thị xã gồm tỉnh Ninh Bình, Thái Nguyên, An Giang, Đồng Nai và Bà Rịa – Vũng Tàu.
Chúng ta biết rằng chương trình chống lao Quốc gia và Chương trình phòng chống HIV/AIDS hiện nay tại Việt Nam đang được thực hiện tại 4 tuyến: Trung ương, tuyến tỉnh, tuyến huyện và tuyến xã nhưng mô hình lồng ghép HIV/lao sẽ thực sự hiệu quả và phù hợp khi triển khai tại tuyến huyện vì tuyến huyện là nơi khám chẩn đoán và điều trị ban đầu cho người bệnh. Tuyến tỉnh có chức năng chẩn đoán và điều trị người bệnh khi bệnh vượt quá khả năng của tuyến dưới. Đặc biệt đối với chương trình lao, tuyến tỉnh thường chỉ quản lý và điều trị người bệnh lao ngoài phổi, lao kháng thuốc hoặc các trường hợp lao phổi nặng trong 2 tháng tấn công ban đầu. Trong khi đó, tuyến quận huyện là tuyến cơ sở thực hiện chăm sóc sức khỏe ban đầu, cũng là tuyến đầu tiên, cơ bản để triển khai chương trình lao, bao gồm phát hiện bệnh, chỉ định và theo dõi toàn bộ liệu trình điều trị lao và giám sát việc thực hiện chương trình phòng, chống lao tại tuyến xã. Đồng thời, đối với chương trình phòng chống HIV/AIDS, tuyến huyện hiện nay cũng là nơi được phân công vai trò tiếp cận, quản lý và điều trị chính cho người bệnh HIV/AIDS.
Đối với chương trình lao tại tuyến xã sẽ thực hiện phát hiện người nghi lao thông qua triệu chứng ho, khạc; tiêm phòng lao (BCG); điều trị dự phòng mắc lao bằng INH cho trẻ em tiếp xúc nguồn lây; đảm bảo vệ sinh môi trường để tránh nguồn lây, cấp phát thuốc lao, HIV và giám sát việc dùng thuốc điều trị lao. Đối với chương trình HIV/AIDS tuyến xã thực hiện sàng lọc HIV cho đối tượng có nguy cơ nhiễm HIV, cấp phát thuốc điều trị HIV/AIDS và giám sát việc dùng thuốc điều trị HIV/AIDS.
Bộ Y tế lưu ý, việc lựa chọn tổ lao tuyến huyện hoặc cơ sở điều trị HIV/AIDS tuyến huyện làm nhân tố chủ chốt để lồng ghép cả 2 dịch vụ điều trị HIV/AIDS và điều trị lao tùy thuộc vào điều kiện thực tế của các đơn vị được xác định qua khảo sát và trao đổi với địa phương.
Ngô Thanh