Theo BS.Trần Văn Tin- Giám đốc Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS tỉnh Khánh Hòa, năm 2016 tổng số người bệnh lao toàn tỉnh là 1.394 bệnh nhân, số người bệnh lao được tư vấn và thực hiện xét nghiệm HIV là 1.211 trường hợp. trong đó số người bệnh lao có kết quả xét nghiệm HIV dương tính là 09 trường hợp; được chuyển đến cơ sở chăm sóc điều trị HIV/AIDS điều trị thành công gồm điều trị ARV qua quá trình điều trị bệnh lao.
Cũng theo BS.Tin, số người nhiễm HIV/AIDS có các triệu chứng nghi lao đến các cơ sở chống lao để khám phát hiện bệnh lao ở Bệnh viện Lao và Bệnh phổi tỉnh có 48 trường hợp; ở các Trung tâm Y tế huyện, thị xã, thành phố có 181 trường hợp, tổng cộng là 229 trường hợp. Trong đó, số người nhiễm HIV được chẩn đoán bệnh lao là 08 người, cả 08 người đều được điều trị lao theo đúng liệu trình bệnh viện đề ra.
Theo tác giả Nguyễn Kim Cương- Bộ môn Lao và bệnh phổi Đại học Y Hà Nội cùng các cộng sự, tỷ lệ hiện mắc lao tại Việt Nam ở mức cao 218/100.000 dân. Số ghi nhận HIV ở mức độ trung bình 216.254 trường hợp; tỷ lệ đồng nhiễm lao/HIV khoảng 10%. Tử vong chính của HIV là do lao, ước tính 2.100 ca. Lao phổi ở người HIV không điển hình, tỷ lệ tìm thấy vi khuẩn lao thấp khoảng 16-40%. Gen Xpert là kỹ thuật sinh học phân tử được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo sử dụng chẩn đoán lao cho những người nhiễm HIV. Nghiên cứu được tiến hành nhằm đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu của các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và xét nghiệm Gen Xpert trong chẩn đoán lao phổi AFB (-) ở người nhiễm HIV. Nghiên cứu cắt ngang mô tả trên 75 trường hợp được chẩn đoán lao AFB (-) ở người nhiễm HIV, so sánh các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng, Xpert trong chẩn đoán lao, chẩn đoán kháng Rifampicin so với tiêu chuẩn “vàng” là nuôi cấy MGIT và kháng sinh đồ trên môi trường đặc. Độ nhạy (Se), đặc hiệu (Sp) triệu chứng ho bất cứ khi nào 85,1%; 83,3%, sốt bất cứ khi nào 88,7%; 83,3%. Độ nhạy của Xpert đạt 62,2%; độ đặc hiệu 52%, giá trị dự toán dương tính 70%. Độ nhạy xác định kháng Rifampicin 100%, độ đặc hiệu 97,5%. Các triệu chứng lâm sàng nghi ngờ lao ở người có nhiễm HIH được sử dụng hiện nay vẫn có giá trị trong chẩn đoán lao. Độ nhạy , độ đặc hiệu của Gen Xpert MTB/RIF bằng độ nhạy, độ đặc hiệu của nuôi cấy môi trường lỏng ở những bệnh phẩm đờm không tìm thấy vi khuẩn bằng nhuộm soi trực tiếp.
Theo các chuyên gia, Triệu chứng bệnh lao không phải khó nhận biết, tuy nhiên rất nhiều người bệnh không chú ý phát hiện và điều trị sớm, đến khi bệnh diễn biến nặng mới đi khám. Dưới đây là những dấu hiệu cơ bản để người bệnh có thể nhận biết để điều trị kịp thời và chủ động phòng tránh lây nhiễm cho cộng đồng.
Ho,ho ra máu: Người bệnh ho trên 3 tuần dùng thuốc kháng sinh nhưng không giảm ; ho ra máu cũng là triệu chứng của nhiều bệnh khác nhưng có thể gặp ở 60% những người lao phổi thể hiện có tổn thương, chảy máu trong đường hô hấp nên những người có triệu chứng ho ra máu.
Khạc đờm: Khạc đờm là biểu hiện tăng xuất tiết do phổi phế quản bị kích thích hoặc do có tổn thương tại phổi phế quản. Khạc đờm cũng như ho có thể do rất nhiều nguyên nhân gây ra mà các nguyên nhân thông thường nhất là viêm nhiễm. Do vậy nếu sau khi dùng thuốc kháng sinh triệu chứng khạc đờm không giảm thì người bệnh có triệu chứng ho khạc trên ba tuần phải nghĩ đến do lao phổi.
Gầy, sút cân: Gầy, sút cân là triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân lao phổi. Những bệnh nhân gầy, sút cân không có nguyên nhân rõ ràng không phải do tiêu chảy, suy dinh dưỡng, nhiễm HIV/AIDS,... có các triệu chứng ho, khạc đờm có thể đã mắc lao phổi.
Sốt, ra mồ hôi: Sốt là triệu chứng hay gặp ở người lao phổi. Sốt có thể ở nhiều dạng: sốt cao, sốt thất thường nhưng hay gặp nhất là sốt nhẹ hoặc gai gai lạnh về chiều. Trong lao phổi ra mồ hôi là do rối loạn thần kinh thực vật mà người ta thường gọi là ra mồ hôi trộm. Ngoài ra, còn kèm theo các triệu chứng khác như: chán ăn, mệt mỏi.
Khi có những dấu hiệu trên, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa lao và bệnh phổi để khám và xét nghiệm. Nếu được chẩn đoán mắc lao cần điều trị dứt điểm và thực hiện các biện pháp phòng tránh lây nhiễm cho người thân trong gia đình và cộng đồng theo hướng dẫn của bác sĩ.
Để phòng ngừa bệnh lao, biện pháp dự phòng quan trọng nhất là "cắt đứt nguồn lây", có nghĩa là phải phát hiện sớm những người bị lao phổi có AFB(+) và chữa khỏi cho họ. Tuy nhiên bệnh lao là một bệnh có tính xã hội cho nên những biện pháp dự phòng mang tính cộng đồng cũng rất quan trọng.
- Làm tốt công tác truyền thông và giáo dục sức khỏe cho mọi người hiểu được bệnh lao là một bệnh lây truyền qua đường hô hấp, có thể phòng và chữa khỏi được hoàn toàn. Qua đó có ý thức phòng bệnh bằng cách tăng cường sức khỏe, làm sạch và thông thoáng tốt môi trường sống.
- Kiểm soát phòng chống lây nhiễm tại các cơ sở y tế hoặc tại những nơi có nguồn lây (bệnh viện lao, trại giam...) bằng cách:
+ Người bệnh phải đeo khẩu trang, khi ho, hắt hơi phải che miệng, khạc đờm vào chỗ qui định và đờm hoặc các vật chứa nguồn lây phải được hủy đúng phương pháp.
+ Tận dụng ánh nắng mặt trời càng nhiều càng tốt cho nơi ở và các vật dụng của người bệnh.
+ Tạo được những điều kiện thông gió tốt để không khí được lưu thông nhằm giảm thấp nhất nồng độ các hạt chứa vi khuẩn lao trong không khí..
Văn Hanh