Thực hiện mục tiêu tiến tới loại trừ bệnh sởi, theo báo cáo của Bộ Y tế dự án tiêm chủng mở rộng đã đạt được kết quả là duy trì tỷ lệ miễn dịch bệnh sởi trên cộng đồng trên 95%.
Cụ thể, dự án đã duy trì tỉ lệ tiêm chủng 2 mũi vắc xin sởi đạt trên 90% ở phạm vi toàn quốc, từng quận huyện. Tỷ lệ trẻ dưới 1 tuổi được tiêm vắc xin sởi mũi 1 trong tiêm chủng thường xuyên đạt 98,5% và tỷ lệ trẻ 18 tháng tuổi được tiêm vắc xin sởi- rubella trong tiêm chủng thường xuyên đạt tỷ lệ 94,6%. Tỷ lệ tiêm bổ sung vắc xin sởi- rubella cho đối tượng 16-17 tuổi trên toàn quốc đạt 94,9%.
Theo Bộ Y tế, việc tăng cường hoạt động tiêm chủng thường xuyên và tổ chức thành công tiêm bổ sung vắc xin sởi- rubella cho đối tượng trẻ 16-17 tuổi trong năm 2016 là cơ hội để tăng cường miễn dịch cộng đồng, đặc biệt là những vùng sâu, vùng xa, vùng có tỷ lệ tiêm chủng thấp; qua đó góp phần quan trọng trong việc khống chế bệnh sởi bền vững.
Công tác giám sát sởi và rubella gồm giám sát dịch tễ học và giám sát huyết thanh học bệnh sởi, rubella tại các phòng thí nghiệm chuẩn. Bộ Y tế luôn quan tâm nâng cao chất lượng công tác giám sát bệnh sởi và rubella. Số trường hợp mắc sởi trong năm 2016 đã giảm rõ rệt so với năm 2015, trên toàn quốc chỉ ghi nhận 46 trường hợp chẩn đoán xác định sởi, thấp hơn nhiều so với năm 2015 có đến 256 trường hợp; năm 2014 là 15.033 trường hợp. Tỷ lệ mắc bệnh sởi năm 2016 là 0,05/100.000 dân; giảm 6 lần so với năm 2015 và giảm hơn 300 lần so với năm 2014.
Bệnh sởi- Rubella là những bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút sởi và rubella gây nên. Bệnh Rubella ở trẻ em thường nhẹ, ít biến chứng, tuy nhiên nếu người mẹ nhiễm rubella trong 3 tháng đầu của thai kỳ có thể gây sảy thai, thai chết lưu, hội chứng rubella bẩm sinh và nhiễm rubella bẩm sinh ở trẻ em. Hội chứng rubella bẩm sinh bao gồm các dị tật tim, đục thủy tinh thể, xương thủy tinh và nhiều trường hợp mắc đa dị tật.
Triệu chứng của bệnh sởi và rubella
Bệnh rubella và bệnh sởi có triệu chứng phát ban khá giống nhau, tuy nhiên biểu hiện lâm sàng của rubella thường nhẹ hơn, chỉ biểu hiện rõ khi bệnh toàn phát.
Bệnh sởi thường gặp ở trẻ từ 1 tuổi trở lên, thời gian ủ bệnh từ 7-10 ngày. Bệnh khởi phát trong 2-3 ngày với các triệu chứng sốt đột ngột từ 38 độ C trở lên, mắt ướt, kèm nhèm, ho, chảy nước mũi, tiêu chảy…Khi bệnh toàn phát, trẻ sốt cao 38,5 đến 39 độ C; li bì, mệt mỏi, các ban sởi dày, mịn, xuất hiện đầu tiên ở sau tai, lan ra mặt, cổ xuống thân mình, tứ chi trong 1-2 ngày. Bệnh sẽ lui khi hết sốt, ban mất dần theo trình tự mọc và để lại vết thâm trên da.
Bệnh rubella có thể gặp ở mọi lứa tuổi, thời gian ủ bệnh từ 12-14 ngày, khởi phát với các triệu chứng sốt nhẹ, các dấu hiệu mắt ướt, chảy nước mũi, đi phân lỏng…nhưng gần như không thấy. Khi bệnh toàn phát, các biểu hiện mới rõ như mệt mỏi, sốt nhẹ, chảy nước dãi và rõ ràng nhất là nổi mẩn đỏ trên da giống như bệnh sởi. Trẻ ít khi nằm li bì, xung huyết mắt, da mặt, hạch to ở dọc hai bên cổ, không đau. Các nốt ban trên da dạng chấm đỏ rải rác, mọc không có quy luật. Có thể thấy đau khớp. Khi bệnh lui sẽ hết sốt, ban bay nhanh không theo quy luật, không để lại các dấu vết trên da, hạch trở về bình thường muộn hơn, thường sau 1 tuần.
Biến chứng của bệnh sởi và rubella
Rubella do nhóm siêu vi khuẩn thông thường gây ra, nên hều hết là bệnh lành tính. Trẻ bị sốt phát ban nếu được chăm sóc đúng cách, hợp lý thì bệnh sẽ tự khỏi sau 5-7 ngày mà không gây bất kỳ biến chứng nguy hiểm nào. Tuy nhiên, rubella đặc biệt nguy hiểm với phụ nữ mang thai, nếu mắc rubella trong 3 tháng đầu của thai kỳ, 90% trẻ được sinh ra bị dị tật, thể trạng kém và dễ mắc các bệnh như điếc, đục thủy tinh thể, tật mắt nhỏ, tăng nhãn áp bẩm sinh, viêm não, màng não, chậm phát triển tâm thần, gan to, lách to…
Đối với sởi, do vi rút có nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, đặc biệt là những trẻ có sức đề kháng yếu như sinh non, suy dinh dưỡng…Biến chứng thường gặp của sởi là do sự nhân lên của vi rút hoặc do bội nhiễm vi khuẩn gây ra các bệnh viêm tai giữa, viêm phổi, tiêu chảy, viêm thanh quản, phế quản, khí quản và viêm não, nếu nặng có thể dẫn đến tử vong.
Biện pháp phòng bệnh
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu bệnh sởi và rubella, do vậy biện pháp phòng bệnh duy nhất hiện nay là tiêm vắc xin phòng bệnh.
Phòng ngừa rubella bằng cách tiêm chủng cho trẻ. Mũi thứ nhất tiêm khi trẻ 12 tháng tuổi; mũi thứ 2 tiêm khi trẻ ở độ tuổi từ 4-6 tuổi. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản nên tiêm một liều duy nhất, nhưng chỉ được có thai sau tiêm vắc xin này ít nhất 3 tháng.
Phòng bệnh sởi bằng cách cho trẻ tiêm phòng vắc xin sởi khi đủ 9 tháng tuổi. Tiêm mũi thứ 2 khi trẻ được 18 tháng tuổi, nếu tiêm 1 mũi đảm bảo đủ liều lượng, chỉ giúp bảo vệ trẻ khoảng 80%. Tiêm đủ 2 mũi có thể tạo miễn dịch cho trẻ tới 99%.
Nguyên Khải