Trong năm đầu tiên, trẻ sẽ trải qua một sự thay đổi quan trọng về dinh dưỡng, chuyển từ bú sữa mẹ sang chế độ ăn bổ sung.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, bắt đầu từ sau 6 tháng tuổi, nên tập ăn cho trẻ bằng cách cho trẻ ăn lượng tăng dần, lúc đầu 2-3 thìa nhỏ/lần x 2 lần/ngày. Từ 6-8 tháng: bú mẹ là chính, tập cho trẻ ăn từ bột loãng trong vòng vài ngày sau đó tăng dần lên 2 bữa bột mỗi ngày và nấu đặc dần. Từ 9-11 tháng: vẫn bú mẹ là chính + 3-4 bữa bột đặc mỗi ngày + quả nghiền. Điều quan trọng là bà mẹ cần làm cho bát bột của trẻ có đủ cả 4 nhóm thức ăn: ngoài gạo ra còn có trứng hoặc thịt hoặc cá hoặc tôm hoặc cua, rau quả nhất là dầu hoặc mỡ. Từ tháng thứ 7, cũng nên cho trẻ ăn thêm các loại quả chín như: chuối, đu đủ, cam, chanh, bưởi, xoài để cung cấp vitamin và khoáng chất cần thiết cho sự phát triển của trẻ.
Ăn bổ sung cho trẻ 1-2 tuổi. Ngoài sữa mẹ, trẻ 1-2 tuổi cần ăn thêm 3-4 bữa/ngày, có thể nấu theo kiểu cháo hỗn hợp. Gồm nhiều loại thực phẩm của 4 nhóm thức ăn như: gạo, thịt hoặc đậu, rau, dầu hoặc mỡ và chia đều cho trẻ ăn 4 bữa một ngày.
Ăn bổ sung cho trẻ 2-3 tuổi. Lúc này trẻ có thể ăn tất cả các thức ăn của người lớn, nhưng cần phải nấu nhừ để dễ nhai và dễ tiêu hóa như cơm nát, thức ăn hầm nhừ. Trẻ hầu như không còn bú mẹ nên cần chú ý đảm bảo cho trẻ được ăn từ 5-6 bữa/ngày (3-4 bữa chính + 2 bữa phụ). Khi tròn 3 tuổi, có thể cho trẻ ngồi ăn chung mâm với gia đình và tập cho trẻ nhai kỹ để phát triển cơ nhai tốt hơn.
Các chuyên gia lưu ý, lượng thức ăn trong trường hợp trẻ không được bú mẹ thì cho trẻ uống thêm 1-2 cốc sữa/ngày và ăn thêm 1-2 bữa /ngày. Để cung cấp đủ năng lượng cho trẻ, bên cạnh bữa ăn chính, có thể cho trẻ ăn thêm bữa phụ. Dù vậy, không nên nhầm lẫn giữa bữa ăn phụ với các đồ ăn vặt cho trẻ như kẹo, khoai tây chiên hoặc các sản phẩm khác. Bữa ăn phụ tốt cần đảm bảo cung cấp năng lượng và chất dinh dưỡng như: sữa chua, các sản phẩm của sữa, bánh mỳ, bành quy, mật ong, trái cây, bánh đậu xanh, khoai tây nấu chín…
Về cách cho trẻ ăn, không cho trẻ ăn quà vặt như bành kẹo, nước ngọt… trước bữa ăn. Những thức ăn đó không có các vitamin, khoáng chất mà còn làm trẻ mất cảm giác đói và thèm ăn nên không chịu ăn các thức ăn giàu dinh dưỡng khác; cho trẻ ăn khi trẻ thấy đói. Khi trẻ từ chối ăn, có thể không nên ép trẻ mà đợi cho trẻ thấy đói, muốn ăn và đòi ăn thì mới cho trẻ ăn. Gợi ý rằng thời gian ngồi ăn của trẻ nên được giới hạn trong khoảng 30 phút. Khi đã hết thời gian này, tất cả thức ăn phải được dọn đi, và được dọn lên trong bữa chính hoặc bữa phụ sau theo đúng lịch. Rất ít xảy ra trường hợp trẻ sẽ từ chối ăn trong bữa tiếp theo; cho trẻ vận động, chơi, chạy ngày hay tắm trước khi ăn để trẻ thấy đói. Cho trẻ ăn cùng bạn, cùng gia đình. Cha mẹ ăn thức ăn của trẻ hoặc cho trẻ ăn thức ăn của mình nếu phù hợp để động viên trẻ ăn. Khen thức ăn ngon, khen ngợi trẻ, khuyến khích trẻ để trẻ tự tin và thích thú khi ăn; nên cho trẻ tự xúc ăn, tự cầm thức ăn để ăn. Các thuốc kích thích ăn ngon thường thường không được chỉ định sử dụng các trường hợp trẻ biếng ăn và các bậc cha mẹ không bao giờ nên xem xét sử dụng cho trẻ chỉ để giảm đi những lo lắng của mình. Việc bổ sung vitamin và chất khoáng có thể cần thiết nếu chất lượng bữa ăn của trẻ chưa đảm bảo. Khi trẻ tăng trưởng tốt, không cần cho trẻ sử dụng các sản phẩm bổ sung dinh dưỡng như các sữa công thức đặc biệt dành cho trẻ nhỏ vì các sản phẩm này không thể thay thế cho các thực hành ăn uống lành mạnh.
Đưa trẻ đến cơ sở y tế khám nếu trẻ có các biểu hiện sau: trẻ không tăng cân trong hai tháng liên tiếp; trẻ biếng ăn trong một thời gian dài; trẻ chậm chạp, không đùa nghịch; trẻ bị ốm, sốt, ho, tiêu chảy, đau trong miệng, họng…
Hữu Lai