Theo ThS Nguyễn Thế Tài – Phó Giám đốc Bệnh viện lao và bệnh phổi tỉnh Khánh Hòa, việc cai thuốc lá thành công hay không, trước tiên là tùy thuộc vào sự quyết tâm của mỗi người. Đã có rất nhiều người nghiện thuốc lá nặng nhưng cũng đã tự cai thành công.
Đa số người nghiện hút thuốc lá do tâm lý và hành vi thói quen là chính. Do đó, chỉ cần quyết tâm và thay đổi hành vi, đặc biệt thay đổi môi trường làm việc, việc cai bỏ thuốc lá thường thành công.
Một số triệu chứng có thể gặp khi bỏ thuốc lá là đói thuốc, đầu bồng bềnh mất tập trung; ho; căng thẳng và cáu kỉnh; buồn rầu và trì trệ; cảm giác mau đói; khó ngủ. Một số triệu chứng khác là khô miệng, rát họng, đau đầu, rối loạn tiêu hóa, mệt mỏi, chảy nước mắt, loét miệng và tăng cân.
ThS.Tài cho biết, vấn đề được quan tâm nhiều nhất của người bỏ thuốc lá là có tăng cân không. Thực tế thì có một số trường hợp sau cai thuốc lá có tăng cân. Tuy nhiên lợi ích của việc cai thuốc lá nhiều hơn những nguy cơ mà việc tăng cân mang lại.
ThS.Tài chia sẻ thực ra không phải là người cai thuốc lá tăng cân mà là người hút thuốc lá gầy quá mức và khi cai thuốc lá, người cai thuốc lá phục hồi lại cân nặng bình thường.
Khi so sánh cân nặng trung bình của người không hút thuốc lá với người hút thuốc lá, người ta nhận thấy cân nặng trung bình của người hút thuốc lá bao giờ cũng thấp hơn cân nặng người không hút thuốc lá có cùng giới tính, chiều cao, tuổi tác.
Người hút thuốc lá sau khi cai thuốc lá cân nặng của họ có tăng lên nhưng cuối cùng thì cân nặng trung bình của những người cai thuốc lá sau khi tăng cân lại không hơn cân nặng trung bình của những người không hút thuốc lá. Rõ ràng, người hút thuốc lá sau khi cai thuốc lá đã phục hồi lại cân nặng bình thường chứ không phải là tăng cân sau khi cai thuốc lá.
Có một số trường hợp sẽ tăng cân khi cai thuốc lá. Trên một nghiên cứu do tác giả Williamson tiến hành kéo dài trong 10 năm đánh giá tăng cân do cai thuốc lá trên hàng ngàn người, kết quả nghiên cứu có đến 2/3 người cai thuốc lá tăng cân, trong đó mức tăng cân trung bình là 2,8kg ở nam và 3,8kg ở nữ.
Tuy nhiên có rất nhiều khác biệt trong số cân nặng tăng thêm sau cai thuốc lá. 2/3 trường hợp tăng cân nghĩa là có 1/3 trường hợp không hề tăng cân sau cai thuốc lá. Số cân nặng tăng lên còn tùy thuộc vào giới tính, giới nam tăng cân ít hơn giới nữ: 52% nữ giới tăng hơn 3kg nhưng chỉ có 44% nam giới tăng hơn 3kg.
Như vậy cũng có một số trường hợp sau cai thuốc lá thì có tăng cân thực sự chứ không chỉ đơn thuần là phục hồi cân nặng bình thường.
Trên những trường hợp tăng cân nhiều như vậy người ta ghi nhận thấy ngoài những thay đổi trong thói quen ăn uống thông thường họ còn có thể bị rối loạn cả hành vi ăn uống, có những cơn thèm ăn mãnh liệt, đặc biệt thèm ngọt, ngay cả những người trước nay chưa từng có thói quen ăn ngọt; nguyên nhân do sự tăng tiết insulin gây hạ đường huyết; Giảm serotonine ở não làm xuất hiện cơn thèm ngọt; Triệu chứng trầm cảm điển hình hay không điển hình dưới dạng rối loạn hành vi ăn uống và tăng ngủ.
Ăn uống nhiều hơn là hậu quả của việc tăng cường dự trữ mỡ trong cơ thể, giảm đường huyết, ngoài ra còn là hậu quả của thay đổi tương quan về thời gian giữa lúc ăn và thời điểm xuất hiện cảm giác no/đói với sự xuất hiện sớm cảm giác đói và xuất hiện muộn cảm giác no. Sự phục hồi tính nhạy cảm của các đầu dây thần kinh vị giác và khứu giác giúp người cai thuốc lá cảm thấy thức ăn ngon miệng hơn trước.
Để phòng tránh,ThS Tài khuyên người bỏ thuốc lá nên ăn 3-6 bữa nhỏ hàng ngày chứ không ăn thật nhiều ở bữa chính như trước đây; Tránh ăn những chất béo; Ăn nhiều hoa quả và rau tươi; Vẫn giữ phong độ làm việc, tập luyện nhiều hơn (ví dụ đi bộ nhanh...).
ThS. Nguyễn Thế Tài lưu ý, lợi ích của việc cai thuốc lá mang lại nhiều hơn những nguy cơ của việc tăng cân sau khi cai thuốc. Khi cai thuốc, bạn sẽ làm giảm nguy cơ mắc một số bệnh ung thư và các bệnh khác như bệnh tim, phổi... Bạn sẽ cảm thấy mình có nhiều năng lượng hơn, răng trắng hơn, hơi thở thơm mát hơn, quần áo và tóc sạch mùi hơn. Khi bạn bắt đầu cai thuốc, hãy tập trung vào việc cai thuốc trước. Một khi bạn đã cai thuốc thành công, hãy dồn năng lượng của bạn vào việc luyện tập và ăn uống điều độ để đạt được cân nặng như ý muốn.
ThS.Tài nhấn mạnh cai nghiện thuốc lá không bao giờ là quá muộn. Một người nghiện thuốc lá đã mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, chức năng hô hấp của người bệnh sụt giảm nhanh chóng, nhưng nếu cai thuốc lá dù ở tuổi 45, ngay lập tức chức năng hô hấp cải thiện tốt lên nhiều; Thậm chí nếu cai thuốc lá muộn hơn, ở tuổi 65, cũng làm sự sụt giảm chức năng hô hấp chậm lại và người bệnh ít tử vong hơn.
Hữu Cao