Vitamin D là một nhóm hóa chất bao gồm 2 chất quan trọng là eccanxiferon (Vitamin D2) và colecanxiferon (Vitamin D3). Ở người dưới tác dụng của ánh nắng 7-dehydro-cholesterol sẽ chuyển thành vitamin D3.

Vitamin D có vai trò quan trọng trong điều phối canxi và phospho. Vì vậy, cơ thể cần có đủ lượng Vitamin D để canxi và phospho được giữ chặt mô xương. Thiếu vitamin D, trẻ dễ có nguy cơ bị còi xương và thấp còi. Vitamin D và hormon cận giáp có vai trò quan trọng trong cân bằng canxi trong máu đảm bảo cho hoạt động bình thường của thần kinh và cơ. Vitamin D đóng vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch nội tại của cơ thể: trẻ em còi xương thường thiếu peptide chống siêu vi khuẩn cathelicidin và dễ bị cảm cúm. Nghiên cứu trên trẻ em Ethiopia cho thấy nhóm trẻ thiếu vitamin D có nguy cơ mắc bệnh viêm phổi lên tới 13 lần so với nhóm trẻ bình thường.

Còi xương do thiếu vitamin D

Còi xương thường do thiếu vitamin D vì thiếu vitamin D làm giảm hấp thu canxi ở ruột, cơ thể lấy canxi ở xương vào máu gây rối loạn quá trình chuyển hóa xương. Còi xương hay gặp ở trẻ em dưới 3 tuổi vì ở lứa tuổi này hệ xương đang phát triển mạnh.

Cách phát hiện trẻ bị còi xương: Biểu hiện sớm là trẻ em hay quấy khóc, ngủ không ngon giấc, ra mồ hôi trộm, rụng tóc sau đầu. Nếu trẻ không điều trị còi xương, sau vài tuần sẽ xuất hiện các triệu chứng ở xương. Trẻ nhỏ: có thể sờ thấy xương sọ mềm, đầu dễ bị méo, bẹo do tư thế nằm. Thóp rộng chậm liền, bờ thóp mềm, đầu to có bướu, răng mọc chậm, men răng xấu. Trẻ lớn hơn thường có biến đổi ở xương lồng ngực, có chuỗi hạt sườn. Cơ nhẽo làm cho trẻ chậm biết lẫy, bò, ngồi, đứng, đi. Nếu không điều trị kịp thời sẽ để lại di chứng ở hệ xương như lồng ngực biến dạng, ngực dô, gù vẹo cột sống, chân vòng kiềng, khung chậu hẹp…. Các biến dạng của xương ảnh hưởng tới chiều cao của trẻ, hạn chế chức năng hô hấp, thay đổi dáng đi và ảnh hưởng đến sinh đẻ sau này đối với bé gái. Trẻ dễ bị nhiễm trùng tái đi tái lại nhiều lần.

Các yếu tố gây còi xương ở trẻ

- Thiếu ánh áng mặt trời: tập quán giữ trẻ trong nhà hạn chế sự tiếp xúc của da với ánh sáng mặt trời

- Thiếu vitamin D của bà mẹ trong thời kỳ mang thai, trẻ bị suy dinh dưỡng bào thai: dự trữ không đủ chất khoáng và vitamin D trong thời kỳ mang thai.

- Trẻ bị suy dinh dưỡng: rối loạn hấp thu vitamin D

- Trẻ được nuôi bằng sữa công thức: hàm lượng vitamin D thấp, khó hấp thu…

- Trẻ ăn bột sớm: trong bột có nhiều acid phytic làm giảm hấp thu vitamin D, canxi ở ruột.

- Trẻ bị tiêu chảy kéo dài, nhiễm ký sinh trùng… ảnh hưởng đến khả năng hấp thu vitamin D.

Phòng chống còi xương do thiếu vitamin D

Trong thời kỳ mang thai người mẹ nên tắm nắng thường xuyên, đồng thời có chế độ dinh dưỡng và nghỉ ngơi hợp lý để tránh đẻ non, suy dinh dưỡng bào thai.

Tắm nắng cho trẻ: ngay từ tháng đầu sau đẻ cả mẹ và con cần được tắm nắng, chỉ cần hở 2 cẳng chân cho da của trẻ tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Trẻ lớn hơn cần được tắm nắng hằng ngày vào buổi sáng từ 15-20 phút, nên để da của trẻ tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời càng nhiều càng tốt.

Cho trẻ bú mẹ trong 6 tháng đầu. Từ tháng thứ 7 nên cho trẻ ăn bổ sung nhiều loại thực phẩm khác nhau, chú ý cho thêm dầu mỡ để hỗ trợ hấp thu vitamin D. Một số loại thực phẩm có nhiều vitamin D hơn các loại thực phẩm khác bao gồm cá có nhiều chất dầu như cá hồi, cá thu, cá trích… nấm phơi khô.

Ngoài ra có thể sử dụng thực phẩm bổ sung vitamin D, hoặc uống vitamin D dự phòng theo chỉ định của bác sĩ.