Động mạch vành là động mạch nuôi tim. Bệnh động mạch vành cấp hay hội chứng vành cấp là bệnh lý rất nguy hiểm. Đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các cơn đột quỵ gây tử vong ở bệnh nhân tim mạch.
Theo thống kê trong số người nhập viện vì bệnh động mạch vành, có khoảng 25% tử vong ở giai đoạn cấp tính của bệnh. Tại Việt Nam, tỷ lệ bệnh nhân có xu hướng ngày càng tăng rõ rệt. Hầu hết thiếu máu cục bộ cơ tim là do xơ vữa động mạch vành gây hẹp lòng mạch máu và từ đó gây giảm tưới máu cơ tim. Lòng mạch có thể bị hẹp nhiều hơn nữa, thậm chí tắc hẳn do các yếu tố phối hợp như co thắt, cục máu đông.
Y học đã chứng minh có tới 12 yếu tố nguy cơ gây xơ vữa động mạch, trong đó được chia làm 3 nhóm: nhóm yếu tố nguy cơ thay đổi được như hút thuốc lá, tăng huyết áp, béo phì, ít vận động, thói quen dùng nhiều mỡ và rượu; nhóm yếu tố nguy cơ có tiềm năng thay đổi như tăng lipid/cholesterol/triglycerid - huyết, giảm lipo-protein tỷ trọng cao (HDL), tăng đường huyết, stress; nhóm yếu tố nguy cơ không thay đổi được như tuổi già, thay đổi về hormon ở tuổi mãn kinh, tiền sử gia đình có người bị xơ vữa sớm.
Bên cạnh yếu tố xơ vữa, tổn thương hay rối loạn chức năng nội mạc có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc gây co thắt động mạch vành.
Xơ vữa có thể được làm dễ bởi nhiều yếu tố nguy cơ đã được xác lập, đặc biệt là khói thuốc lá, tình trạng ô nhiễm môi trường... làm cho cơ thể sản sinh ra nhiều gốc tự do và gây ra những phản ứng viêm mạn tính trong cơ thể và gây tổn thương mạch vành. Khi mạch vành bị tổn thương, cholesterol xấu trong cơ thể sẽ tích tụ hình thành nên mảng xơ vữa.
Viêm mạn tính trong cơ thể cũng có thể khiến mảng xơ vữa bất ngờ vỡ ra làm cục máu đông hình thành trên bề mặt phần bị vỡ và đột ngột gây tắc nghẽn hoàn toàn mạch vành, biểu hiện ra bên ngoài là cơn đau thắt ngực không ổn định. Nếu cục máu đông không tan ra, các tế bào cơ tim sẽ không được cung cấp máu và gây ra tình trạng nhồi máu cơ tim.
Các nhà khoa học đã chỉ ra rằng cholesterol máu ở những người hút thuốc lá cao hơn hẳn người không hút thuốc. Ngoài ra, các chất trong khói thuốc lá cũng là nguyên nhân gây xơ vữa và co thắt mạch vành. Đối với bệnh nhân mắc đái tháo đường týp 2, béo phì, ít vận động thể lực hoặc có tiền sử gia đình có người bệnh mạch vành sớm là một trong những yếu tố có nguy cơ cao mắc bệnh.
PGS.TS. Huỳnh Văn Thưởng - Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa cho rằng những bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ như: tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá, béo phì, lối sống tĩnh tại, trong gia đình có người trực hệ như bố mẹ, anh chị em ruột bị bệnh mạch vành… đều nên định kỳ khám chuyên khoa 6 tháng/lần để được tư vấn, sàng lọc bệnh mạch vành. Đặc biệt, những ai có cơn đau ngực cũng nên đến khám chuyên khoa tim mạch. Lưu ý, khi khám cần thông báo cho các bác sĩ về tình trạng bệnh tật, tiền sử bệnh tật, gia đình, khám lâm sàng, đo huyết áp, làm một số xét nghiệm cần thiết như điện tâm đồ, siêu âm tim, xét nghiệm sinh hóa máu (glucose, lipid, creatinin, GOT, GPT…), công thức máu - đông máu…
Về điều trị, sau khi nhập viện, bệnh nhân sẽ được điều trị nội khoa (dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ) hoặc điều trị can thiệp thủ thuật, phẫu thuật (nong động mạch vành, mổ bắc cầu động mạch vành…) tùy theo tình trạng bệnh. Về điều trị lâu dài: Sau khi được điều trị ổn định, bệnh nhân cần được tư vấn về điều trị và theo dõi lâu dài, cần được hướng dẫn, giáo dục về sức khỏe, hoạt động thể lực, thay đổi lối sống và sử dụng thuốc sau khi xuất viện. Chăm sóc và điều trị đúng sau xuất viện sẽ hạn chế nguy cơ tiến triển nặng hơn và hạn chế các biến chứng do bệnh lý của động mạch vành gây nên như suy tim, nhồi máu cơ tim, nhồi máu cơ tim tái phát hoặc tử vong, góp phần nâng cao chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ.
Để phòng bệnh, PGS.TS Thưởng cho rằng để phòng ngừa xơ vữa phải bắt đầu từ tuổi trẻ, cần điều chỉnh các yếu tố nguy cơ, điều chỉnh lối sống và chế độ ăn uống phối hợp với uống thuốc; Ngưng hút thuốc, bỏ rượu, bia hoặc các chất kích thích; Nên ăn nhiều rau, quả, củ, thức ăn có chất xơ; Kiêng ăn mặn, mỡ, các thức ăn có nhiều acid béo bão hòa, nhiều cholesterol, hạn chế các thức ăn có nhiều đường; Tránh các hoạt động gắng sức về thể lực, tránh các căng thẳng trí óc trong sinh hoạt hằng ngày...
Việc luyện tập thể dục thể thao thường xuyên đều đặn như đi bộ đúng cách phù hợp sức khỏe sẽ rất tốt đối với hệ tim mạch và sẽ giảm nguy cơ đột quỵ̣. Tuy nhiên, cần lưu ý những người ở độ tuổi trên 50 không nên ra sức tập nhiều những bài tập quá sức vì nếu tập luyện không phù hợp có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim.
Hữu Lai