Ngày 27/01/2016, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức Hội đồng nghiệm thu nghiên cứu “Mô tả một số đặc điểm dịch tễ học và lâm sàng bệnh Tay - Chân - Miệng (TCM) tỉnh Khánh Hòa năm 2010-2013”.
Theo chủ nhiệm đề tài TS.BS Trần Thị Tuyết Mai nghiên cứu có 2 mục tiêu: (1) Mô tả một số đặc điểm dịch tễ học và lâm sàng bệnh TCM giai đoạn năm 2010-2013 tại tỉnh Khánh Hòa; (2) Xác định một số yếu tố nguy cơ gây ra bệnh TCM nặng và tử vong ở trẻ em tỉnh Khánh Hòa.
Đặc điểm lâm sàng bệnh TCM có triệu chứng bắt đầu thường là sốt từ 38-39 độ C. Bệnh nhân có cảm giác khó chịu, chán ăn mệt mỏi, đau miệng, tổn thương ở niêm mạc miệng, sau đó xuất hiện các ban phỏng nước, ở lòng bàn tay, bàn chân, vùng kẽ ngón tay, ngón chân, gối, mông. Các tổn thương này khi mới xuất hiện là dạng ban đỏ, sau đó nhanh chóng tiến triển thành nốt phỏng nước màu xanh, thành dày trên nền ban đỏ. Tổn thương có thể gây ngứa. Ban thường tồn tại từ 3-6 ngày. Ở trẻ nhũ nhi ban thường gặp ở nhiều vùng khác nhau của cơ thể như thân, mình, vai, mông.
Hầu hết các trường hợp TCM đều có biểu hiện nhẹ, diễn biến trong 5-7 ngày rồi tự khỏi. Rất ít bệnh nhân có biến chứng nhẹ như bội nhiễm vi khuẩn ở da do gãi vỡ các phỏng nước. Một số báo cáo có trường hợp tổn thương diễn biến kiểu bán cấp, mãn tính hoặc tái phát. Những trường hợp bệnh TCM nặng và tử vong thường có diễn biến nhanh về bệnh lý. Những thời điểm can thiệp điều trị thích hợp được cho là thời điểm vàng là giai đoạn loét miệng/hồng ban chuyển sang tổn thương thần kinh; giai đoạn từ tổn thương thần kinh sang rối loạn thần kinh thực vật nếu theo dõi và phát hiện điều trị kịp thời những thời điểm vàng này có thể giảm thiểu tử vong.
Các biến chứng thần kinh bao gồm: Viêm não, viêm màng não vô khuẩn, viêm tủy cắt ngang, hội chứng liệt mềm kiểu Guillain-Barre, chứng thất điều tiển não, biến chứng tim mạch và hô hấp. Di chứng của bệnh TCM nặng bao gồm khó khăn trong việc ăn uống, sự phụ thuộc vào thiết bị thông khí quản và yếu chi kéo dài. Tăng động, thiếu hụt chú ý ở trẻ em tuổi đi học và chậm biết nói ở trẻ dưới 2 tuổi được ghi nhận ở những ca nhẹ hơn.
Năm 2010 tỉnh Khánh Hòa chỉ mới phát hiện 36 trường hợp TCM, năm 2011 phát hiện 2003 trường hợp, trong đó có 01 trường hợp tử vong. Năm 2012 phát hiện 3.458 trường hợp, tăng 72,6% so với cùng kỳ năm 2011. Năm 2013 phát hiện 956 trường hợp, năm 2014 phát hiện 1.855 trường hợp.
Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh TCM tại tỉnh Khánh Hòa nói chung có biểu hiện lâm sàng nhẹ, chủ yếu (83,3%) là độ 1, độ 2a chiếm 12,3%; độ 2b nhóm 1 có tỷ lệ thấp (3,1%) và độ 2b nhóm 2 chiếm tỷ lệ rất thấp (0,8%). Tỷ lệ điều trị khỏi bệnh là 94,1%, chỉ có 1,0% chuyển viện lên tuyến trên, 0,1% tử vong, 4,0% xin ra viện sớm. Không ghi nhận độ lâm sàng 2b ở các bệnh nhi trên 48 tháng tuổi. Tỷ lệ TCM độ 2b không khác biệt giữa nhóm nhóm tuổi từ 1 tuổi đến 4 tuổi. Thân nhiệt tăng theo sự gia tăng của độ lâm sàng. Thân nhiệt trung bình khi vào viện ở TCM độ 1 là 37,6 độ C, độ 2a là 38,1 độ C, độ 2b là 38,7 độ C. Lâm sàng độ 1 có sốt ≥ 37,5 với tỷ lệ 63,8%, tiêu chảy 2,5%, và nôn ói 3,5% tỷ lệ có các triệu chứng này tăng theo độ lâm sàng. Tỷ lệ ghi nhận bỏng nước hoặc loét ở miệng 71,2%, phỏng nước ở vị trí đặc trưng (lòng bàn tay – lòng bàn chân – mông – đầu gối) 96%. Ở bệnh TCM độ 2b, triệu chứng giật mình trên 2 lần/30 phút chiếm tỷ lệ 71,8%, thất điều 12,8%, liệt mềm 2,6%, rối loạn tri giác 2,6%. Có sự khác biệt về số lượng bạch cầu trung bình giữa các độ lâm sàng. Độ lâm sàng càng nặng thì số lượng bạch cầu trung bình càng tăng. Tỷ lệ tăng bạch cầu ở chẩn đoán lâm sàng độ 1 là 47,4%, độ 2a là 54,5% và độ 2b là 76,9%. Trong số các trường hợp xét nghiệm dương tính, tác nhân gây bệnh EV chiếm tỷ lệ 44,6%, EV71 chiếm tỷ lệ 38,1%, Coxakie A16 chiếm tỷ lệ 16,5%, Coxakie khác 0,8%. Thời gian điều trị TCM độ 1 từ 1-3 ngày 13,8%, từ 4-7 ngày 70,8%; trên 8 ngày là 15,4%. Thời gian điều trị từ độ 2a trở lên từ 1-3 ngày chiếm 13%, từ 4-7 ngày 58%, từ 8 ngày trở lên 29%. Trung bình chi phí trực tiếp điều trị một ca bệnh TCM là 435.712 đồng, trong đó cho một ca bệnh TCM độ 1 là 307.669 đồng, độ 2a là 507.549 đồng và độ 2b là 2.056.000 đồng.
Hữu Tráng