Viêm tai xương chũm có cholesteatoma là bệnh khó hay gặp, có nhiều thể bệnh khác nhau.
Năm 1928 Cruveiheir (Pháp) lần đầu tiên mô tả hình ảnh giải phẫu bệnh lý bệnh viêm tai giữa mạn tính có cholesteatoma; năm 1938 nhà sinh lý học người Đức Johannes Mueller đặt tên gọi cho tổn thương là cholesteatoma.
Theo cac chuyên gia tai mũi họng, về đại thể cholesteatoma là một khối u nang hình tròn hoặc hình bầu dục với sự đa dạng về mặt hình thái cũng như cấu trúc, bằng mắt thường có thể thấy là một u nang được bọc bên ngoài bởi màng màu trắng ngà như ngọc trai và dai. Về vi thể, cấu trúc mô bệnh học mô tả khối u biểu bì có 03 lớp: lớp thứ nhất là lớp ngoài cùng quanh màng mái có mô hạt lẫn các tế bào lympho và các bạch cầu hạt trung tính; Lớp thứ hai là lớp vảy lát tầng sừng hóa gồm lớp tế bào đáy, lớp Malphighi, lớp hạt và lớp sừng, có những hạt Keratin trong suốt, tế bào Langerhans và lớp thứ ba là lớp trong cùng chủ yếu là lipit, protein và cholesterin.
Cholesteatoma có 02 loại là bẩm sinh và mắc phải. Đối với loại bẩm sinh do phần biểu bì của bào thai còn sót lại; độ tuổi trung bình mắc bệnh 4,5 tuổi, 2/3 trường hợp bệnh ở tai giữa và góc 1/4 trước trên; có thể bệnh ở trong màng nhĩ và trong xương đá. Đối với loại mắc phải được chia làm 02 loại là mắc phải tiên phát và mắc phải thứ phát. Các chuyên gia cho biết, đối với loại cholesteatoma mắc phải có túi co kéo, làm cho thượng nhĩ bị ăn mòn từ từ, màng tai bị hút vào trong, khi vượt quá xương búa về phía sau nằm trong khoang thượng nhĩ sau; chuỗi xương con có thể bị phá hủy; khối cholesteatoma đi về phía sau chui vào sào đạo, ăn mòn các thành của xương chũm, ăn mòn các ống bán khuyên ngang.
Cholesteatoma thứ phát thường do hậu quả trực tiếp của một vài loại tổn thương màng nhĩ, như thủng màng nhĩ do viêm tai giữa cấp tính, chấn thương. Tai giữa được chia làm 03 phần theo đường giới của ống tai ngoài là thượng nhĩ, hạ nhĩ và trung nhĩ. Hạ nhĩ nằm ở phía dưới và trong của ống tai ngoài; trung nhĩ nằm ở phía trong của ống tai ngoài; thượng nhĩ nằm ở phía trên và trong của ống tai ngoài; phía trên mấu ngắn của xương búa chứa đầu xương búa, thân xương đe, các dây chằng và các nếp niêm mạc, thành ngoài là màng nhĩ không có lớp sợi gọi là màng trùng, vì có sức chống đỡ kém nên khi chức năng vòi nhĩ bị rối loạn sẽ làm giảm áp lực hòm tai và phần màng trùng này sẽ bị kéo vào.
Viêm tai giữa có cholesteatoma khi đã lan rộng vào tai trong gây viêm mê nhĩ với các biểu hiện như ù tai, động mắt, chóng mặt, mất thăng bằng; gây tổn thương lên màng não với các triệu chứng sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn. Viêm xương chũm có cholesteatoma gây giảm thính lực rõ rệt; mủ tai có mùi thối, có trường hợp mủ trắng như bã đậu, thả vào nước nổi như váng mỡ; bệnh có thể xuất hiện lỗ thủng màng tai khi cholesteatoma ở vị trí góc sau trên, màng trũng. Lỗ thủng điển hình thường ở sát khung xương, bờ nham nhỡ, ăn sâu vào một phần da ống tai ở rìa lỗ thủng; có khi nó bị che lấp bởi đám mủ dày đặc, vảy hoặc khối polyp. Đau tai là triệu chứng chính, đau tăng dữ dội, đau sâu trong tai rồi lan ra vùng chũm và vùng thái dương. Sốt cao kéo dài, mệt mỏi, nhiễm trùng, nhiễm độc; ngoài ra người bệnh có các triệu chứng chóng mặt thoáng qua hoặc bệnh liệt mặt ngoại biên nhẹ do tổn thương dây thần kinh số 7.
Theo các bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng, điều trị viêm tai xương chũm có cholesteatoma chủ yếu phương pháp phẫu thuật, dùng kháng sinh liều cao; mổ để lấy sạch bệnh tích, giữ khô hốc mổ, ngăn ngừa và điều trị biến chứng nếu có.
Về phòng bệnh tái phát tùy theo phương pháp phẫu thuật được lựa chọn, phụ thuộc vào vị trí, tính chất, độ lan tràn và tình trạng thính lực của bệnh nhân. Một số phương pháp phẫu thuật như mổ hở phá thành sau ống tai xương; mổ kín giữ lại thành sau ống tai xương; mổ triệt căn xương chũm khi khối cholesteatoma lớn, lan rộng trên xương chũm. Người bệnh khi có bất cứ dấu hiệu bệnh viêm tai xương chũm cần đến khám điều trị tại bệnh viện kịp thời./.
Hoa Đăng