Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Khánh Hòa, tính từ đầu năm đến ngày 30/9/2019, toàn tỉnh đã phát hiện 76 trường hợp mắc sốt rét; tỷ lệ mắc sốt rét trên 1.000 dân là 0,06; có 01 trường hợp sốt rét ác tính; không có trường hợp nào tử vong do sốt rét. Số lam xét nghiệm có ký sinh trùng là 76; Tổng số lam xét nghiệm tìm sinh trùng đã được thực hiện là 24.933 lam; dân số được bảo vệ trong chương trình phòng chống sốt rét là 52.000 người.
Ngày 02/03/2016, Bộ Y tế đã ban hành QĐ số 741/QĐ-BYT về Hướng dẫn giám sát và phòng chống bệnh sốt rét, xác định các giai đoạn phòng chống và loại trừ sốt rét gồm 03 giai đoạn: giai đoạn phòng chống sốt rét, giai đoạn loại trừ sốt rét và giai đoạn đề phòng sốt rét quay trở lại. Trong đó tiêu chí loại trừ sốt rét là chương trình sốt rét triển khai tại một tỉnh, một huyện, một xã có tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét ở vùng sốt rét lưu hành nhỏ hơn 1/1.000 dân số vùng sốt rét lưu hành và thực hiện các hoạt động duy trì kết quả loại trừ sốt rét trong vòng bằng hoặc lớn hơn 03 năm. Về tiêu chí xã thuộc giai đoạn loại trừ sốt rét, một xã ở vùng sốt rét lưu hành có tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét trung bình 05 năm liên tục nhỏ hơn 1/1.000 dân số sốt rét lưu hành và không có năm nào có tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét bằng hoặc lớn hơn 1/1.000 dân số sốt rét lưu hành. Khi một huyện có tất cả các xã thuộc giai đoạn loại trừ sốt rét đạt được huyện ở giai đoạn loại trừ sốt rét; tỉnh ở giai đoạn loại trừ sốt rét khi tất cả các huyện trong tỉnh ở giai đoạn loại trừ sốt rét.
Lộ trình loại trừ bệnh sốt rét đặt ra mục tiêu đến năm 2020 khống chế tỷ lệ người dân mắc bệnh sốt rét nhỏ hơn 1/1.000 dân số vùng sốt rét lưu hành; không để người dân chết do sốt rét (0/100.000 dân số chung). Theo Ths Nguyễn Thái Bình - Trưởng phòng Kế hoạch - Nghiệp vụ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, hiện nay huyện Cam Lâm và Khánh Sơn đã chuyển sang giai đoạn loại trừ sốt rét, huyện Khánh Vĩnh ở giai đoạn phòng chống bệnh sốt rét tích cực; huyện Vạn Ninh, Diên Khánh và thị xã Ninh Hòa ở giai đoạn đề phòng sốt rét quay trở lại; TP Nha Trang và Cam Ranh đang thực hiện thủ tục cấp chứng nhận loại trừ sốt rét. Theo kế hoạch, đến năm 2025 huyện Khánh Vĩnh sẽ chuyển sang giai đoạn loại trừ sốt rét; Cấp chứng nhận loại trừ sốt rét cho huyện Vạn Ninh, Diên Khánh và thị xã Ninh Hòa vào năm 2024. Đối với huyện Cam Lâm và Khánh Sơn sẽ đạt cấp chứng nhận loại trừ sốt rét vào năm 2028; còn huyện Khánh Vĩnh sẽ ở giai đoạn đề phòng sốt rét quay trở lại; mục tiêu đến năm 2030 toàn tỉnh Khánh Hòa đạt được chứng nhận loại trừ bệnh sốt rét.
Chúng ta biết rằng, giai đoạn phòng sốt rét quay trở lại là chủ trương triển khai tại tỉnh, huyện đã loại trừ sốt rét, tiếp tục triển khai các hoạt động nhằm phòng ngừa sốt rét xâm nhập, quay trở lại và duy trì bền vững kết quả loại trừ sốt rét ở những năm tiếp theo.
Ths Bình cho biết, để đạt được những mục tiêu đề ra nói trên, công tác phòng, chống và loại trừ bệnh sốt rét phải được đưa vào chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của ngành, địa phương; tăng cường công tác truyền thông giáo dục sức khỏe đến nhân dân để chủ động tham gia phòng chống và loại trừ bệnh sốt rét; chú trọng người dân sống ở vùng có nguy cơ cao mắc bệnh sốt rét; chú trọng công tác xã hội hóa phòng chống sốt rét; lồng ghép kinh tế xã hội, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống vùng nông thôn, miền núi chấm dứt tình trạng du canh du cư, đi rừng ngủ rẫy, khai thác lâm sản, săn bắn…
Đối với giải pháp chuyên môn kỹ thuật, các huyện trong giai đoạn đề phòng sốt rét quay trở lại cần giám sát, phát hiện sớm các trường hợp bệnh sốt rét ngoại lai, sốt rét nhập cảnh từ các nước đang lưu hành sốt rét để xử lý kịp thời; thực hiện quản lý người dân ra vào vùng sốt rét từ các tỉnh và các nước có lưu hành bệnh sốt rét; lấy lam máu các trường hợp nghi ngờ mắc sốt rét; điều tra dịch tễ trường hợp bệnh, điều trị đúng theo hướng dẫn; thực hiện các biện pháp hạn chế lan truyền sốt rét. Trường hợp xuất hiện ổ bệnh cần được can thiệp như giai đoạn loại trừ sốt rét, duy trì hoạt động giám sát trọng điểm quốc gia; tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe vùng nguy cơ, đối tượng nguy cơ cao; những người đi du lịch, làm việc ở vùng sốt rét lưu hành cần ứng dụng biện pháp phòng chống sốt rét; dự trữ các cơ số thuốc điều trị sốt rét, hóa chất diệt muỗi, vật tư phòng chống sốt rét.
Ths Bình cho biết, đối với công tác tổ chức các huyện, thị xã, thành phố cần phân tích, đánh giá tình hình và đề xuất các biện pháp xử lý dịch; báo cáo Sở Y tế xem xét để trình cấp thẩm quyền công bố dịch sốt rét. Nếu xảy ra dịch sốt rét cần thành lập Ban chỉ đạo chống dịch các cấp tùy theo quy mô dịch; thành lập đội chống dịch; nếu dịch lớn cần thành lập nhiều đội với sự kết hợp cán bộ tuyến trung ương, tỉnh, huyện, xã, thôn bản. Thành phần đội chống dịch có cán bộ chuyên khoa điều trị, xét nghiệm ký sinh trùng sốt rét, côn trùng. Các đơn vị, cơ sở y tế luôn chuẩn bị sẵn sàng tham gia xử lý dịch sốt rét.
Cần có sự phối hợp chặt chẽ với các ngành, đoàn thể địa phương; tổ chức khoanh vùng dịch, triển khai các biện pháp quản lý người ra vào vùng dịch, áp dụng biện pháp phòng bệnh rộng rãi, bắt buộc đối với người dân trong vùng dịch./.
Huy Hoàng