Theo Thông tư số 15/2016/TT-BYT ngày 15/5/2016 quy định về bệnh nghề nghiệp được hưởng BHXH có bệnh bụi phổi Talc nghề nghiệp.
Bệnh bụi phổi Talc nghề nghiệp là bệnh xơ hóa phổi do hít phải bụi Talc trong quá trình lao động. Nghề, công việc thường gặp và nguồn tiếp xúc là gốm sứ, giấy, chất dẻo (plastic), sơn, cao su, mỹ phẩm, dược phẩm…
Talc là một loại Silicat Mg, thuộc họ khoáng có thành phần thay đổi. Các chất serpentin, tremolit, anthophylit cũng được xếp vào loại Talc; thạch anh, tremolit và anthophylit là amiăng thuộc nhóm amyphibol là amiăng xanh rất độc. Talc có ứng dụng rất lớn trong những ngành công nghiệp như sản xuất sơn, dược và mỹ phẩm, cao su, dệt. Tiếp xúc với bụi Talc gây ung thư đường hô hấp. Số trường hợp tử vong do ung thư phổi ở công nhân làm việc với bột Talc cao gấp 04 lần so với người không tiếp xúc với bột Talc.
Theo các chuyên gia y tế dự phòng, bệnh được chia 02 loại là bệnh bụi phổi Talc cấp tính và bệnh bụi phổi Talc mạn tính. Đối với bệnh bụi phổi Talc cấp tính, nồng độ bụi Talc trong môi trường lao động vượt quá giới hạn tiếp xúc ngắn cho phép và nồng độ SiO2 hoặc amiăng trong giới hạn cho phép theo quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành. Còn bệnh bụi phổi Talc mạn tính, nồng độ bụi Talc trong môi trường lao động vượt quá giới hạn tiếp xúc ca làm việc cho phép và nồng độ SiO2 hoặc amiăng trong giới hạn cho phép theo quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành. Thời gian tiếp xúc tối thiểu là 10 năm.
Trên lâm sàng, người bệnh có thể có những triệu chứng mệt mỏi, suy nhược, ho khạc đờm thường xuyên, tức ngực, khó thở. Hình ảnh tổn thương trên phim chụp X-quang phổi có các nốt mờ tròn đều hoặc không tròn đều, tập trung thành từng đám rải rác ở vùng trên và giữa phổi hoặc đám mờ lớn ký hiệu A,B,C. Trên phim X-quang có thể thấy hình ảnh khí phế thủng; dày màng phổi; bất thường ở góc sườn hoành. Người bệnh có thể được thực hiện các xét nghiệm kiểm tra chức năng hô hấp; chụp phim cắt lớp vi tính phổi; xét nghiệm đờm từ tinh thể Talc trong đờm.
Nếu bệnh không được phát hiện, điều trị có thể tiến triển, biến chứng như tâm phế mạn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD); tràn khí tự phát; hoặc kết hợp bệnh lao phổi.
Chúng ta biết rằng, tâm phế mạn ở giai đoạn đầu thường có triệu chứng của các bệnh gây ra tâm phế mạn. Nếu trường hợp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính sẽ có triệu chứng ho nhiều, khạc đờm, khó thở; nếu là bệnh phổi hạn chế có lao xơ; dị dạng lồng ngực, xơ phổi. Ở giai đoạn nặng hơn, tăng áp lực động mạch phổi, người bệnh khó thở khi gắng sức thường xuyên, ho, khạc đàm, móng tay khum. Ở giai đoạn suy thất phải, bệnh nhân khó thở khi gắng sức; cảm giác căng nặng vùng gan, phù toàn thân, tím môi, mắt lồi, ngón tay dùi trống, tiểu ít, tim đập nhanh có thể loạn nhịp hoàn toàn.
Tâm phế mạn tiến triển từ từ, gây tổn thương phổi dẫn đến suy hô hấp, suy tim phải và cuối cùng là suy tim toàn bộ. Bệnh nhân tử vong do suy tim phải chiếm tỷ lệ đến 60-70%. Trong trường hợp bệnh nhân được theo dõi và điều trị tốt bệnh ổn định; 10-20 năm hoặc lâu hơn mới có suy tim; có trường hợp sống chung với bệnh suốt đời. Điều trị bệnh tâm phế mạn, khi có khó thở người bệnh nên nghỉ ngơi, làm việc nhẹ, khi có dấu hiệu suy tim phải cần nghỉ hoàn toàn. Ăn chế độ ăn ít muối, quan trọng là tập thể dục để tăng độ giãn nở của phổi và lồng ngực. Người bệnh cần điều trị tích cực các bệnh đường hô hấp, bỏ rượu, thuốc lá, cà phê, khói bụi; khám sức khỏe định kỳ; tuân thủ tốt y lệnh bác sĩ, tiêm vắcxin phòng bệnh cúm, vắcxin phòng phế cầu để tránh bị mắc bệnh bội nhiễm; tập thể dục thường xuyên, ăn uống đủ chất hợp lý để nâng cao sức khỏe chống đỡ bệnh tật.
Để phòng bệnh bụi phổi Talc, các cơ sở sản xuất cần nghiền ẩm, có thiết bị hút bụi tại chỗ; có những trang thiết bị giúp bảo vệ hô hấp thích hợp, dễ sử dụng cho người lao động. Công ty cần tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho người lao động tiếp xúc với bụi Talc; làm các xét nghiệm X-quang, đo chức năng hô hấp và đo điện tâm đồ.
Được biết, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã ban hành danh mục 54 nhóm bệnh nghề nghiệp; Ở Pháp có 88 bệnh nghề nghiệp được bảo hiểm; Trung Quốc có 102 bệnh nghề nghiệp. Việt Nam hiện có 34 bệnh được bảo hiểm. Nguyên nhân nước ta có con số ít hơn là do một bệnh muốn được bổ sung vào danh mục bảo hiểm phải có nghiên cứu thuyết minh yếu tố nguy cơ có ở nghề gì, đặc điểm sức khỏe của người lao động tiếp xúc với yếu tố độc hại như thế nào, tiếp đến mới xây dựng tiêu chuẩn chẩn đoán và tiêu chuẩn giám định cho bệnh nghề nghiệp đó. Quy trình này cần nhiều thời gian, kinh phí và năng lực cán bộ y tế lao động, trang thiết bị phù hợp./.
Anh Huy