ThS.Nguyễn Xuân Thanh- Bệnh viện Lão khoa Trung ương đã có báo cáo nội dung “Tiếp cận người cao tuổi có nguy cơ ngã” tại lớp tập huấn chăm sóc người cao tuổi (NCT) được tổ chức tại TP Nha Trang vào tháng 12/2016.
Theo ThS.Thanh, hơn 1/3 NCT ngã mỗi năm. Trong đó 20-30% có chấn thương từ trung bình đến nặng. Ngã là nguyên nhân làm NCT nhập viện. Tại cộng đồng, 70% NCT ngã có liên quan đến tỷ lệ tử vong. Khi ngã có thể gây biến chứng nặng cho NCT như chấn thương; tổn thương não; mất sự độc lập, tự chủ; giảm khả năng thực hiện các chức năng; cần phải được chăm sóc nhiều hơn. Sau khi ngã thường NCT cảm giác sợ hãi, tự thu mình, hạn chế hoạt động tương tác xã hội gây giảm chất lượng cuộc sống NCT.
Gãy xương đùi là loại gãy xương thường gặp khi NCT ngã; do tuổi cao, yếu cơ, hạn chế chức năng hoạt động; nguy hiểm từ môi trường; sử dụng thuốc hướng thần và tiền sử có ngã. Có 20% bệnh nhân ngã bị gãy xương đùi chết trong vòng một năm sau chấn thương. 50% người bị gãy xương hông không bao giờ hoạt động chức năng bình thường như trước nữa. Tổn thương não là nguyên nhân thường gặp nhất khi bị ngã. Chi phí chăm sóc điều trị ngã cho NCT rất tốn kém; vì vậy ngã đối với NCT là vấn đề sức khỏe cộng đồng lớn tại Việt Nam và trên thế giới.
Để dự phòng ngã có hiệu quả đối với NCT cần áp dụng mô hình đa yếu tố và những nguy cơ cá thể hóa. Ths.Thanh chia sẻ phương pháp tiếp cận hệ thống đối với ngã ở NCT gồm phương pháp tiếp cận toàn diện; đảm bảo sự an toàn cho bệnh nhân; sàng lọc nguy cơ cao; đánh giá nguy cơ ngã toàn diện; đánh giá sau ngã và can thiệp mục tiêu theo dõi; đánh giá liên tục. Trong đó, làm việc theo nhóm đa ngành gồm nhân viên tuyến đầu; nhân viên hoạt động; nhân viên xã hội; nhân viên phục hồi chức năng; nhân viên bảo trì. Nhóm liên ngành đánh giá hệ thống, lên kế hoạch giảm nguy cơ ngã; giải quyết các yếu tố rủi ro, có kế hoạch chăm sóc, giám sát liên tục trên từng cá thể.
NCT cần được ghi chép tiền sử ngã; sau ngã theo dõi 72 giờ ghi lại thông tin trong bệnh án; quá trình ngã như thế nào; sử dụng công cụ điều tra toàn diện để phân tích. Thường dữ liệu thu thập hàng tháng ngã, tình trạng bị thương, gãy xương; đối với người ngã tái phát, xác định thay đổi, ngày, địa điểm, nguyên nhân, hoạt động…Gia đình của NCT cần được tham gia vào giáo dục, tập huấn để tham gia vào việc chăm sóc NCT cho đúng. Những vấn đề liên quan an toàn đối với NCT như tiếng ồn; hoạt động, mức độ kích khích, sàn nhà; đồ nội thất, an toàn trong phòng tắm cũng rất cần gia đình quan tâm.
Theo ThS. Thanh, những công cụ sử dụng sàng lọc yếu tố nguy cơ cao gây ngã là Time Get up and go; hoặc Move Fall Scale; Berg Balance test. Cần đánh giá nguy cơ ngã toàn diện như sử dụng thuốc có nguy cơ cao; có hạ huyết áp tư thế; tầm nhìn của NCT; di động và những hành vi không an toàn. Điều cần lưu ý NCT khi đã ngã trong quá khứ dự báo ngã trong tương lai. Các thông tin điều tra sau ngã gồm ngày giờ, vị trí; điều trị chấn thương; nguyên nhân, hoạt động; phản ứng nhân viên, giày dép, công cụ hỗ trợ; các hạn chế, tay vịn, trạng thái tâm thần; mạch, huyết áp, nhiệt độ. Phản ứng sau ngã bao gồm đánh giá ngay lập tức và theo dõi 72 giờ; đánh giá toàn diện, ghi lại tình huống ngã; cung cấp dịch vụ chăm sóc cảnh báo; thực hiện can thiệp ngay lập tức; đánh giá các yếu tố gây ngã, xây dựng kế hoạch chăm sóc; giám sát viên thực hiện và đáp ứng của bệnh nhân. Đánh giá ngay lập tức sau ngã nhân viên y tế cần đánh giá gãy xương đùi, chân ngắn hơn, xoay ngoài; gãy xương chân hoặc chấn thương sẽ gây đau ở háng, hông và thắt lưng; xem xét cổ tay có gãy, trật khớp; nếu có tụ máu dưới màng cứng sẽ gây thay đổi tình trạng thần kinh.
Nhân viên y tế khai thác lời kể của bệnh nhân mức độ đau, quan sát tình trạng sưng, bầm tím, vết rách, dịch; các dấu hiệu sinh tồn; các thay đổi trạng thái thần kinh; bằng chứng chấn thương đầu, cổ; phản ứng bất thường thần kinh, tình trạng chảy máu, tiểu không tự chủ.
ThS.Thanh lưu ý đối với cá thể hóa điều trị người bệnh; cần nhận định hiểu biết về bệnh nhân, xem xét tiền sử, cuộc sống của cá nhân; đánh giá điểm mạnh và nhu cầu hiện tại của cá nhân, xây dựng kế hoạch với người cư trú, đầu vào của gia đình, thiết kế chăm sóc theo mong muốn và nhu cầu của bệnh nhân chứ không phải của nhân viên hoặc gia đình NCT. Tại gia đình cần an toàn khi NCT sử dụng nhà vệ sinh, sạch, đường dẫn đến nhà vệ sinh thuận tiện, chiều cao bệt vệ sinh phù hợp; có thanh vịn hỗ trợ, đèn đủ sáng; chống trượt giày, vớ, dép đi trong nhà, sàn chống trượt; lịch trình vệ sinh, hỗ trợ, thuốc.
Đối với biện pháp an toàn khi ngủ dậy gồm giảm chiều cao giường, ánh áng ngày đêm; sàn chống trượt, vớ chống trượt, giày dép phù hợp; thanh vịn, đường đi không có vật cản.
Mai Trang