Tiền sản giật là biến chứng gặp trong thai kỳ với tần suất khoảng 5-8% tất cả các trường hợp mang thai. Tiền sản giật là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong mẹ và thai nhi.
Tác giả Lê Hoàng cùng cộng sự Bệnh viện Phụ sản Trung ương đã thực hiện nghiên cứu “Mối liên quan giữa một số triệu chứng lâm sàng với chỉ số protein; albumin trong máu của thai phụ tiền sản giật nặng”. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 01/2011 đến tháng 6/2012; có 244 sản phụ được mời tham gia. Các triệu chứng lâm sàng gồm phù, đau đầu, nhìn mờ, đau thượng vị hoặc hạ sườn phải, thiểu niệu được tìm hiểu liên quan với xét nghiệm protein huyết thanh toàn phần và albumin huyết thanh. Kết quả cho thấy nhóm đối tượng phù nặng có protein huyết thanh nhỏ hơn 40g/l và albumin huyết thanh nhỏ hơn hoặc bằng 25g/l thấp hơn so với nhóm phù nhẹ lần lượt tương ứng: OR = 0,04 và OR = 0,19 (p<0,05). Đối với nhóm đối tượng nghiên cứu có triệu chứng lâm sàng đau đầu xét nghiệm albumin huyết thanh ≤ 25g/l tăng gấp 2,1 lần so với nhóm đối tượng không đau đầu với p<0,05. Nhóm đối tượng có triệu chứng lâm sàng đau đầu có protein huyết thanh <40g/l tăng gấp 4,2 lần, tuy nhiên giá trị p không có ý nghĩa thống kê. Đối với các triệu chứng lâm sàng tăng huyết áp, nhìn mờ, đau thượng vị, thiểu niệu, kết quả nghiên cứu cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với xét nghiệm albumin huyết thanh và protein huyết thanh.
Theo tác giả Lê Hoàng, khi có một lượng máu đi qua thận, ở cầu thận protein được tái hấp thu hoàn toàn vì vậy protein niệu thường xuyên âm tính và protein huyết thanh toàn phần luôn hằng định 60-80g/l. Trong bệnh lý tiền sản giật, màng đáy của tiểu cầu thận bị tổn thương, protein ở trong huyết tương được lọc qua thận, bị lọt qua màng đáy của tiểu cầu thận ra nước tiểu nên xét nghiệm protein nước tiểu dương tính và protid huyết thanh toàn phần giảm.
Kết quả của nhiều nghiên cứu cũng cho thấy giữa protid huyết thanh toàn phần và protein niệu có sự liên quan mật thiết với nhau trên bệnh nhân tiền sản giật, khi lượng protein niệu càng cao thì protid huyết thanh càng giảm. Như nghiên cứu của Phan Trường Duyệt, Ngô Văn Tài - Trường Đại học Y Hà Nội, trong tiền sản giật protein niệu càng cao thì protid huyết thanh toàn phần càng giảm vì vậy áp lực keo trong máu giảm, dẫn tới bệnh nhân bị phù tăng. Trong nghiên cứu này tác giả cũng chỉ ra yếu tố tiên lượng trong tiền sản giật là khi thai phụ bị tiền sản giật mà lượng AST ≥ 70 UI/l kết hợp với protid huyết thanh toàn phần < 40g/l, thì biểu hiện suy gan được dự báo là 21,4%.
Albumin là thành phần quan trọng nhất của protein, có chức năng chính là tạo nên áp suất thẩm thấu ở màng mao quản (gọi là áp suất keo). Albumin là nguyên liệu xây dựng của tế bào, ảnh hưởng đến sự trao đổi nước giữa hai bên thành mạch giữ cân bằng nước giữa máu và dịch kẽ tế bào.
Albumin do gan sản xuất và đưa vào máu, vì vậy những bệnh làm giảm chức năng gan, albumin trong huyết thanh giảm làm áp suất keo giảm, nước trong lòng mạch thoát ra đọng trong các khoảng gian bào, gây phù. Protid và albumin huyết thanh càng giảm càng làm tăng nguy cơ phù nặng và nguy cơ suy dinh dưỡng do năng lượng cung cấp cho thai nhi không đủ. Hiện nay nồng độ của albumin giảm rất được quan tâm, bởi albumin ≤ 25g/l có chỉ định truyền albumin và albumin giảm làm tăng nguy cơ phù não. Các nghiên cứu trong nước đã chỉ ra phù càng nặng, protein niệu càng cao đi đôi với protein huyết thanh và albumin càng giảm. Những thai phụ bị nhiễm độc thai nghén có lượng protid máu toàn phần < 40g/l là một yếu tố nguy cơ để tiên lượng bệnh. Khi thai phụ bị nhiễm độc thai nghén có protein huyết thanh < 40g/l có biểu hiện suy gan gấp 10,47 lần những thai phụ có lượng protein huyết thanh ≥ 40g/l. Những sản phụ càng có nhiều triệu chứng kết hợp với nhau thì protein huyết thanh < 40g/l và albumin huyết thanh ≤ 25g/l càng tăng.
Tiền sản giật được định nghĩa là có một tình trạng tăng huyết áp ≥ 140/90 mmHg và protein niệu > 300mg/24 giờ mới xuất hiện. Khi huyết áp tâm thu ≥ 160 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 110 mmHg, có ≥ 5g protein niệu trong 24 giờ, kèm theo bằng chứng tổn thương chức năng gan, giảm tiểu cầu, thiểu niệu, phù phổi, đau thượng vị, rối loạn thị giác, đau hạ sườn phải thì đó là mức độ của tiền sản giật nặng.
Anh Duy