Ngày 10/10/2017, Sở Y tế tỉnh Khánh Hòa tổ chức lớp tập huấn dược lâm sàng cho cán bộ y tế tại các cơ sở y tế công và tư trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa. Tham dự và phát biểu khai mạc có BS.CKII Lâm Quang Chứng - Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh; báo cáo viên lớp tập huấn là PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh - Phó Giám đốc Trung tâm quốc gia về Thông tin thuốc và theo dõi phản ứng có hại của thuốc.

Về nguyên nhân làm tăng mức độ kháng thuốc tại bệnh viện, những nguyên nhân không khắc phục được là số lượng bệnh nhân quá tải; nhiều bệnh nhân nặng, suy giảm miễn dịch; bệnh viện có nhiều trang thiết bị và kỹ thuật mới được áp dụng; tăng các vi khuẩn đề kháng từ cộng đồng; nhóm các nguyên nhân làm tăng mức độ kháng thuốc nhưng có thể giải quyết được là (1) kiểm soát nhiễm khuẩn, thực hành cách ly chưa hiệu quả, chưa tuân thủ các quy định về kiểm soát nhiễm khuẫn; (2) tăng sử dụng kháng sinh dự phòng, (3) tăng điều trị kháng sinh theo kinh nghiệm kháng sinh phổ rộng, (4) sử dụng quá nhiều kháng sinh tính theo đầu khoa phòng trong một đơn vị thời gian.

PGS.Hoàng Anh đề xuất 3 hướng tiếp cận chống kháng thuốc là (1) tối ưu hóa sử dụng kháng sinh tại các bệnh viện, (2) phòng ngừa sự lan truyền đề kháng thông qua kiểm soát nhiễm khuẩn, (3) tăng cường cải thiện vi hệ môi trường trong bệnh viện.

PGS.Hoàng Anh lưu ý, thế kỷ 21 toàn cầu sẽ không có thêm những kháng sinh mới; thỉnh thoảng lắm mới có kháng sinh mới; do vậy việc sử dụng điều trị các kháng sinh hiện có sao cho đúng; việc quản lý giám sát chặt chẽ những kháng sinh mới đưa vào sử dụng, làm sao giữ gìn nó là vấn đề hết sức phải quan tâm. Thường tại cơ sở điều trị, 99% thầy thuốc điều trị theo kinh nghiệm, do vậy đó phải là những kinh nghiệm đúng, nếu là kinh nghiệm sai sẽ dẫn đến tiên lượng cho người bệnh rất xấu. Điều trị theo kinh nghiệm có khi mâu thuẫn với thực tế xét nghiệm vi sinh; nếu bệnh viện có khoa vi sinh, có nghiệp vụ tốt, cho kết quả kháng sinh đồ thường là 3 ngày; do vậy trong thời gian chưa có kháng sinh đồ, điều trị dựa theo kinh nghiệm của thầy thuốc.

Quan điểm điều trị sử dụng kháng sinh là đánh nhanh, đánh mạnh làm sạch khuẩn. Trong ổ nhiễm khuẩn các vi khuẩn là không giống nhau; vài con vi khuẩn rất cứng đầu. Nếu điều trị mà bệnh nhân một tuần sau sốt lại phải coi chừng xảy ra sự bội nhiễm vi khuẩn kháng thuốc. Do vậy, thách thức cho bác sĩ lâm sàng là chọn kháng sinh bao phủ đầy đủ theo kinh nghiệm mà không lạm dụng kháng sinh và chọn lọc vi khuẩn kháng thuốc. Khi sử dụng kháng sinh cho người bệnh phải xác định được 4 vấn đề (1) vị trí nhiễm khuẩn, (2) phân tầng nguy cơ cho nhiễm khuẩn đa kháng, (3) số liệu vi sinh tại chỗ,(4) xuống thang.

Về vị trí nhiễm khuẩn, tại miệng vi khuẩn thường gặp là Peptococcus, Peptostreptococcus, Actinomyces; tại da và mô mềm (người bệnh đái tháo đường có biến chứng bàn chân) hay gặp vi khuẩn gram dương như S.aureus, S.pyogenes, S.epidermidis, Pasteurella. Ở vị trí xương khớp vi khuẩn hay gặp là S.aureus, S.epidermidis, Streptococci, N.gonorrhoeae, Gram-negative rods; ở xương và khớp điều trị thường 4-6 tuần. Ở vị trí bụng thường gặp tạp khuẩn gram âm như E.coli, Proteus, Klebsiella, Enterococcus, Bacteroides sp. Đối với vị trí tiết niệu, vi khuẩn thường gặp là E.coli, Proteus, Klebsiella, Enterococcus, Staph saprophyticus. Đối với nhiễm khuẩn đường hô hấp trên, vi khuẩn thường gặp là S.pneumoniae, H. influenzae, M.catarrhalis, S.pyogenes. Đối với nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới cộng đồng thường gặp vi khuẩn S.pneumoniae, H.influenzae, K.pneumoniae, Legionella pneumoniae, Mycoplasma, Chlamydia. Đối với nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới trong bệnh viện thường gặp vi khuẩn: K.pneumoniae, P.aeruginosa, Enterobacter sp, Serratia sp, S.aureus. Đối với vị trí viêm màng não vi khuẩn thường gặp là S.pneumoniae, N. meningitidis, H. influenzae,Group B Strep, E.coli, Listeria. BS. Hoàng Anh nhấn mạnh đây là một nội dung quan trọng, từ đó giúp bác sĩ lâm sàng điều trị dựa theo kinh nghiệm sẵn có của mình.

Huy Hoàng