Nghiên cứu “Hiệu quả can thiệp dựa vào cộng đồng phòng chống bệnh lao” của nhóm tác giả BS Nguyễn Trung Hòa, Lê Trường Giang, Vũ Nguyên Thanh, Nguyễn Huy Dũng và Võ Nguyễn Quang Luân – Hội Y tế công cộng TP Hồ Chí Minh, Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, tổ chức FITR đã được báo cáo tại Hội nghị khoa học Y tế công cộng lần II năm 2015.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 4/2014 đến tháng 6/2015 tại 16 phường thuộc quận Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh. Đây là nghiên cứu mô tả hồi cứu cắt ngang và can thiệp giả đối chứng so sánh nhóm can thiệp với nhóm lịch sử là những bệnh nhân thu dung và điều trị bệnh lao 27 tháng liền kề.
Kết quả nghiên cứu cho thấy có 1.626 bệnh nhân tham gia nghiên cứu, tỷ lệ nam giới chiếm 68%. Thời điểm can thiệp từ 01/4/2014 đến 31/5/2015 có 952 bệnh nhân, tỷ lệ nam giới chiếm 67,5%. Nhóm tuổi 25-34 chiếm tỷ lệ cao nhất là 24%. Đặc điểm bệnh nhân tham gia nghiên cứu ở nhóm chứng và nhóm can thiệp đều có sự tương đồng về yếu tố nhân trắc và tỷ lệ bệnh lý đi kèm. Phát hiện đáng chú ý của nghiên cứu, bệnh nhân lao là người di biến động (tạm trú KT4) rất cao, chiếm hơn 1/5 tổng số người mắc lao. Theo tác giả nghiên cứu điều này tạo ra hạn chế cho công tác kiểm soát bệnh lao tại cộng đồng do bệnh nhân lao ở nhóm này khó tuân thủ điều trị. Một số báo cáo của các quận, huyện thuộc TP Hồ Chí Minh cũng đã đề cập đến việc điều trị lao cho người nhập cư và cũng có tỷ lệ bỏ trị cao ở nhóm này. Kết quả cũng ghi nhận đối với yếu tố nghề nghiệp, nhóm người mất sức lao động chiếm tỷ lệ cao nhất (31,4%), nhóm đứng hàng thứ hai là người lao động phổ thông và công nhân. Đối với phân tích nhóm có bệnh kèm theo thì nhóm có HIV/AIDS chiếm tỷ lệ cao nhất (7,7%), nhóm có bệnh đái tháo đường chiếm tỷ lệ 2,7%.
Trong quá trình can thiệp, xét các yếu tố như người bệnh chưa kết thúc phác đồ điều trị, người bệnh vẫn còn can thiệp quá trình tuân thủ điều trị, số bệnh nhân đã hoàn thành can thiệp là 646 người. Áp dụng mô hình tiếp cận cộng đồng qua các tư vấn viên, mô hình đã có sự phối hợp chặt chẽ của Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, Trung tâm Y tế dự phòng, phòng khám chuyên khoa lao quận Gò Vấp, Trạm Y tế và các khu phố, tổ dân phố. Số hộ dân được tiến hành tầm soát là gần 54.000 hộ, chiếm khoảng 1/3 toàn quận Gò Vấp. Số người được tầm soát đàm do nghi lao là 1.629 người, phát hiện người bị lao tại cộng đồng là 306 người. Hoạt động này đã tăng được sự phát hiện bệnh nhân tiềm ẩn trong cộng đồng và làm hạn chế sự lây lan mầm bệnh. Hoạt động cũng giúp chủ động trong công tác tư vấn, giám sát sự tuân thủ điều trị bệnh lao cho tất cả những bệnh nhân được thu dung điều trị, hạn chế thấp nhất tỷ lệ bỏ trị, tỷ lệ cam kết tuân thủ điều trị là gần 98%.
Đối với vấn đề phối hợp giữa y tế công và y tế tư trong quản lý và điều trị lao, kết quả can thiệp chỉ có 31,1% số cơ sở y tế tư nhân tham gia, chỉ có 7 bệnh nhân được chuyển gửi chẩn đoán, theo dõi điều trị trong quá trình can thiệp.
Đối với số bệnh nhân đến phòng khám chuyên khoa lao để tầm soát bệnh và thử đàm tăng 75,1%; số bệnh nhân đến viện tham gia điều trị tăng 17,3% so với nhóm chứng. Tỷ lệ điều trị bệnh lao thành công so với nhóm chứng tăng 9%; chỉ số hiệu quả đạt 101%. Tỷ lệ bỏ trị 0,5%; giảm 6,5% so với nhóm chứng; chỉ số hiệu quả đạt 93%. Theo tác giả nghiên cứu, đây là những kết quả rất khả quan, cho thấy mô hình can thiệp đi đúng hướng, nội dung can thiệp phù hợp với thực trạng địa phương. Với kết quả của can thiệp, nhóm nghiên cứu đề xuất ngành y tế cần xây dựng và áp dụng mô hình can thiệp cộng đồng nhằm đẩy lùi bệnh lao cũng như hiệu quả do bệnh lao gây ra; khuyến nghị hệ thống y tế công lập cần xây dựng mạng lưới tư vấn viên; hoặc tạo điều kiện cho cán bộ phụ trách bệnh lao đi sàng lọc, tư vấn, giới thiệu và hỗ trợ bệnh nhân lao trong cộng đồng.
Chúng ta biết rằng, bệnh lao hiện vẫn là một bệnh truyền nhiễm gây chết người nhiều nhất. Theo Tổ chức Y tế thế giới, hiện nay ước tính có 9 triệu bệnh nhân lao trên thế giới, trong đó 480.000 người mắc lao đa kháng thuốc; có 1,5 triệu người tử vong do bệnh lao hàng năm. Nếu để tiêu diệt được bệnh lao, thế giới ước tính phải đến năm 2200. Việt Nam là quốc gia đứng thứ 12 trong 22 nước có tình hình dịch tễ lao cao nhất trên thế giới, đồng thời đứng thứ 14 trong số 27 nước có gánh nặng bệnh lao đa kháng thuốc cao nhất thế giới. Hàng năm, nước ta có khoảng 17.000 người tử vong do lao và số hiện mắc các trường hợp lao mới tăng lên 4% vào năm 2011.
Trở ngại trong công tác phòng chống lao là do bệnh nhân không được quản lý và điều trị bởi chương trình chống lao quốc gia, bệnh nhân điều trị trong hệ thống y tế tư nhân khoảng 20%; không có điều kiện tiếp cận chương trình chống lao quốc gia khoảng 10% hoặc không có điều trị gì cả do không có triệu chứng (khoảng 10%). Một số nghiên cứu tại TP Hồ Chí Minh đã chỉ ra chất lượng điều trị bệnh lao trong hệ thống y tế tư nhân là thấp và khả năng gây ra tình trạng kháng thuốc rất lớn do có tỷ lệ bỏ trị đến 65%. Bệnh nhân bỏ trị là những bệnh nhân được chẩn đoán lao và áp dụng phác đồ điều trị nhưng tự ý ngưng điều trị. Còn tuân thủ điều trị là bệnh nhân thực hiện đúng 6 nguyên tắc điều trị: dùng thuốc đúng liều lượng, dùng thuốc đều đặn, dùng thuốc đúng cách, dùng thuốc đủ thời gian, xét nghiệm đúng định kỳ và khám bệnh đúng hẹn.
Mục tiêu của chương trình chống lao quốc gia là giảm tỷ lệ hiện mắc bệnh lao từ 209/100.000 xuống còn 20/100.000 đến năm 2030./.
Hoa Phượng