Theo BSCKII Nguyễn Hồng Quang – Giám đốc Bệnh viện Đa khoa khu vực Cam Rnah, đầu tháng 8/2015, các bác sĩ của Bệnh viện đã cứu sống một sản phụ 31 tuổi, phường Ba Ngòi – thành phố Cam Ranh vào sinh với tình trạng bánh nhau bị cài răng lược.
Đây là trường hợp sản phụ có tiền sử 2 lần đã sinh mổ, lần này sản phụ vào viện có bánh nhau bị cài răng lược, xuyên cơ tử cung và đâm vào dây chằng rộng gây chảy máu dữ dội. Trong quá trình mổ bệnh viện đã huy động các y, bác sĩ có nhóm máu AB trùng với nhóm máu bệnh nhân, truyền gần 2 lít máu cho sản phụ. Qua 3 giờ phẫu thuật mổ lấy thai và xử trí sản phụ đã qua được cơn nguy kịch.
Chúng ta biết rằng khi người mẹ mang thai, bánh nhau có vai trò trung gian trao đổi chất từ mẹ sang thai nhi và ngược lại. Mặt sau bánh nhau có cấu trúc như các gai, chất dinh dưỡng và dưỡng khí đi từ máu mẹ qua gai nhau vào máu con; thán khí và chất thải đi từ máu con qua gai nhau vào máu mẹ. Sau khi thai nhi sinh ra, các gai nhau sẽ bong tróc toàn bộ khỏi thành tử cung và nhau sẽ thoát ra ngoài sau đó. Cấu tạo tử cung có các lớp nội mạc, lớp cơ, thanh mạc (là phần bao ngoài). Bình thường, các gai nhau chỉ bám đến phần nội mạc tử cung là lớp lót mặt trong của tử cung.
Nhau cài răng lược là tình trạng bánh nhau bám một cách bất thường vào lớp cơ của tử cung. Y học chia nhau cài răng lược thành 3 cấp độ; ở mức độ nhẹ bánh nhau bám và xâm lấn một phần lớp cơ tử cung. Ở mức độ trung bình bánh nhau bám sâu vào lớp cơ tử cung, khó bóc, dễ gây chảy máu. Ở mức độ nặng bánh nhau ăn xuyên hết lớp cơ, lớp thanh mạc tử cung và ăn lan đến những cơ quan lân cận như bàng quang, trực tràng. Đây là trường hợp rất nguy hiểm cho cả mẹ lẫn thai nhi, nguy cơ tử vong ở người mẹ rất cao.
Xử trí nhau cài răng lược mức độ nặng cần phải có bác sĩ kinh nghiệm, chuyên môn giỏi, vì bánh nhau ăn sâu vào tử cung, khi bóc bánh nhau làm máu chảy ồ ạt, gây rối loạn đông máu, cuộc mổ kéo dài rất nguy hiểm.
Theo thống kê báo cáo của Bệnh viện Từ Dũ thành phố Hồ Chí Minh, trong những năm gần đây tỷ lệ mắc nhau cài răng lược có tăng lên đáng kể từ 1/2.000-2.500 ca sinh. Sự gia tăng này có liên quan đến tăng tỷ lệ mổ lấy thai trong những năm vừa qua. Có khoảng 60% nhau cài răng lược được chỉ định sinh mổ, khoảng 65% băng huyết sau sinh nặng liên quan đến nhau cài răng lược cần phải cắt tử cung.
Tại bệnh viện, việc xem xét chẩn đoán nhau cài răng lược được bắt đầu bằng hỏi tiền sử kỹ lưỡng từ lần khám đầu tiên. Các yếu tố nguy cơ quan trọng là tiền sử mổ lấy thai, phá thai, nong nạo và bóc nhân xơ tử cung. Xét nghiệm cận lâm sàng bằng siêu âm sẽ giúp chẩn đoán với độ chính xác cao. Người bệnh có thể được chụp cộng hưởng từ (MRI) bánh nhau khi có nghi ngờ về mức độ của xâm lấn hoặc mức độ lan rộng của bánh nhau. Chụp MRI giúp chẩn đoán việc gai nhau xâm lấn các mô kế cận tử cung.
Để chuẩn bị phẫu thuật, việc chẩn đoán đúng thường phối hợp nhiều khoa gồm bác sĩ sản khoa, bác sĩ siêu âm, chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ X-quang can thiệp, huyết học, tiết niệu, hồi sức và bác sĩ chuyên khoa phụ khoa. Nhóm bác sĩ cần theo dõi ngay tại thời điểm phẫu thuật vì chẩn đoán trước phẫu thuật có thể ít chính xác.
Tùy theo mức độ như trường hợp nhau chỉ xâm lấn một khu vực nhỏ hay một phần cơ tử cung; hay trường hợp nhau xâm lấn hết lớp cơ tử cung và lan đến mô lân cận tử cung, các bác sĩ sẽ quyết định phương thức phẫu thuật như thế nào. Các bác sĩ có thể sau khi phẫu thuật bắt con ra sẽ không lấy nhau ra, vì nếu lấy nhau tình trạng chảy máu sẽ xảy ra, có thể trong vòng vài phút tình trạng trở nên trầm trọng và vượt quá tầm kiểm soát. Các bác sĩ phẫu thuật sẽ thắt động mạch hạ vị 2 bên để giảm máu đến tử cung. Có một kỹ thuật kiểm soát chảy máu là đặt bóng nội động mạch chậu, giúp kiểm soát chảy máu hai động mạch tử cung và các phân nhánh của nó ở bàng quang, âm đạo.
Trong trường hợp nhau cài răng lược không được chẩn đoán trước sinh, trong tình huống cấp cứu này mục tiêu là phẫu thuật bắt con an toàn qua đáy tử cung và để lại bánh nhau tại chỗ. Thường bác sĩ sẽ thấy đoạn dưới tử cung phình to và tăng sinh mạch máu ngoằn nghèo rất nhiều. Lúc này kíp phẫu thuật cần có sự trợ giúp của bác sĩ sản khoa, bác sĩ gây mê hồi sức có kinh nghiệm tốt nhất. Thêm vào đó cần xin máu khẩn cấp. Tại cơ sở y tế được trang bị tốt, sẽ có ba hướng xử trí tiếp theo: một là chừa bánh nhau đến khi tự sổ hay hấp thu hoàn toàn; hai là cắt tử cung với nguồn lực đầy đủ xử trí các biến chứng có thể xảy ra; ba là thực hiện phẫu thuật phục hồi tử cung.
Nhau cài răng lược là nguyên nhân gây băng huyết sau sinh với tình trạng nặng nề, bệnh cảnh có thể trở nên phức tạp chỉ sau một thời gian rất ngắn. Cứu sống được sản phụ có nhau cài răng lược vừa qua của Bệnh viện Đa khoa khu vực Cam Ranh là một thành công phản ánh trình độ kinh nghiệm tay nghề của một đội ngũ cán bộ y tế giỏi chuyên môn.
Nguyễn Phương