Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2014, trên thế giới có 97 quốc gia sốt rét đang lưu hành, số người có nguy cơ mắc bệnh sốt rét khoảng 3,3 tỷ người.
Trong năm 2014, các trường hợp mắc sốt rét được chẩn đoán bằng test nhanh và được điều trị bằng thuốc sốt rét phối hợp tăng cao trên toàn thế giới. Tuy nhiên, vẫn có hàng triệu người không được chẩn đoán, điều trị bệnh sốt rét đúng và kịp thời. Việc triển khai các biện pháp dự phòng sốt rét cho trẻ sơ sinh, trẻ em dưới 5 tuổi và phụ nữ mang thai vẫn còn chậm, nhất là những nước nghèo, hệ thống y tế chưa phát triển.
Một vấn đề cần chú ý là tình trạng kháng thuốc sốt rét artemisinin, đây là thuốc đặc trị sốt rét hiệu quả nhất hiện nay; sự kháng thuốc đang lan rộng ra nhiều quốc gia trong đó có các nước Thái Lan, Myanmar, Campuchia và Việt Nam. Thế giới cũng đã ghi nhận có 79 quốc gia có dấu hiệu muỗi truyền bệnh sốt rét kháng hóa chất.
Việt Nam, từ năm 1991 đã chuyển chương trình “Tiêu diệt sốt rét” sang “Phòng chống sốt rét”; những năm qua Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác phòng chống bệnh sốt rét; bệnh sốt rét giảm mạnh, nhiều tỉnh, thành phố trong vài năm gần đây không ghi nhận trường hợp mắc sốt rét.
Theo báo cáo của Viện Sốt rét- Ký sinh trùng- Côn trùng Trung ương, năm 2014 cả nước ghi nhận hơn 27.800 trường hợp sốt rét, giảm 21% so với năm 2013; các trường hợp mắc sốt rét thấp nhất ở tháng 3, tăng cao vào tháng 8 đến tháng 11. Tuy nhiên, so với năm 2013, từ tháng 10/2014 bệnh nhân sốt rét có xu hướng tăng cao hơn, rõ nhất là vào tháng 12/2014 với số lượng gần 3.500 trường hợp.
Ngày 27/10/2011, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1920/QĐ-TTg Chương trình hành động của Chiến lược Quốc gia phòng chống và loại trừ sốt rét giai đoạn 2011-2020 và định hướng đến năm 2030. Ngoài nguồn kinh phí từ ngân sách; chương trình phòng chống sốt rét còn nhận được từ các dự án của WHO, Global fund, dự án Việt-Bỉ…trong các năm qua. Để triển khai hiệu quả cho công tác phòng chống sốt rét trên toàn quốc trong thời gian đến, tháng 8/2015, Viện Sốt rét- Ký sinh trùng- Côn trùng Trung ương – Bộ Y tế đã đề xuất kế hoạch đánh giá công tác phòng chống sốt rét 5 năm giai đoạn 2011-2015 ở Việt Nam. Mục tiêu là đánh giá quá trình thực hiện, kết quả đạt được và tác động của các hoạt động phòng chống sốt rét thông qua các mục tiêu của chương trình theo tỉnh, thành phố; theo năm; theo giai đoạn 2011-2015. Đánh giá sẽ phát hiện ra những vấn đề thuận lợi, khó khăn khi thực hiện chương trình phòng chống sốt rét trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố.
Cụ thể nội dung đánh giá tập trung vào quản lý chương trình gồm tổ chức hệ thống sốt rét, các chính sách ban hành chiến lược, kế hoạch ngắn hạn, dài hạn, các chế độ cho công tác phòng chống sốt rét…Đối với nội dung chuyên môn kỹ thuật đánh giá các lĩnh vực công tác giám sát, số mắc, số tử vong, dân số được bảo vệ, điểm kính hiển vi, hoạt động tập huấn, xét nghiệm…Nội dung liên quan đến điều trị thực hiện đúng phác đồ, các biện pháp phòng chống sốt rét. Đánh giá cũng quan tâm đến công tác truyền thông giáo dục sức khỏe phòng chống sốt rét; sự phối hợp liên ngành của tỉnh, thành phố; đầu tư kinh phí hàng năm cho chương trình sốt rét của trung ương, địa phương, viện trợ quốc tế.
Mục tiêu thứ hai của đánh giá là hoạt động của chương trình phòng chống sốt rét tại các tỉnh theo vùng kinh tế- xã hội giai đoạn 2011-2015. Sẽ có 30 huyện đại diện cho 7 vùng kinh tế- xã hội được tiến hành đánh giá. Theo dự kiến sẽ có gần 3.500 cán bộ y tế ở các tuyến huyện, xã; các đồng chí lãnh đạo chính quyền, chủ hộ gia đình tham gia trả lời phỏng vấn. Các chỉ số đánh giá tập trung vào các lĩnh vực giám sát phát hiện ca bệnh sốt rét; đánh giá chất lượng điều trị và quản lý ca bệnh; đánh giá biện pháp phòng chống véctơ; đánh giá công tác đào tạo tập huấn; đánh giá công tác truyền thông giáo dục sức khỏe phòng chống sốt rét. Đánh giá sẽ làm rõ tổng ngân sách của tỉnh, thành phố chi cho chương trình hành động phòng chống sốt rét hàng năm; tổng chi từ các nguồn dự án viện trợ của quốc tế cho công tác phòng chống sốt rét tại các địa phương.
Để thực hiện công tác điều tra, tuyến trung ương sẽ thành lập 08 đội phỏng vấn; tuyến tỉnh thành lập 34 đội điều tra; riêng địa bàn tại 30 huyện thành lập 15 đội điều tra. Theo dự kiến, mỗi huyện có 17 ngày để thực hiện toàn bộ các cuộc điều tra và thu thập số liệu. Thời gian dự kiến điều tra từ tháng 9 đến tháng 10/2015; sau đó Viện Sốt rét- Ký sinh trùng- Côn trùng Trung ương sẽ phân tích số liệu và viết báo cáo đánh giá. Kinh phí của đánh giá là hơn 1,7 tỷ đồng.
Hữu Cao