
Theo BS.Trần Văn Tin, Giám đốc Trung tâm phòng chống HIV/AIDS tỉnh Khánh Hòa, số bệnh nhân điều trị ARV người lớn năm 2016 của tỉnh có 638 trường hợp. Mục tiêu đặt ra cho năm 2017 sẽ có 800 bệnh nhân điều trị ARV; trong đó tỷ lệ phần trăm bệnh nhân duy trì phác đồ ARV bậc 1 sau 12 tháng điều trị đạt 85%. Tỷ lệ phần trăm người nhiễm HIV được tiếp cận với dịch vụ y tế thanh toán qua bảo hiểm y tế đạt 70%.
Được biết, tác giả Trần Trí Danh cùng cộng sự đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Đặc điểm mất dấu và tử vong ở người nhiễm HIV tại Việt Nam”. Nghiên cứu tiến hành từ tháng 1/2012 đến tháng 5/2014, đây là nghiên cứu cắt ngang phân tích thực trạng và đặc điểm bệnh nhân qua việc theo dấu.
Tác giả nghiên cứu cho rằng việc phân loại sai các trường hợp mất dấu và tử vong gây khó khăn trong việc phân tích dữ liệu báo cáo ở các cơ sở điều trị. Tác giả nghiên cứu đã rà soát tất cả bệnh án người lớn có địa chỉ hay điện thoại ở 11 phòng khám tại TP.Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Nghệ An và An Giang mất dấu, chuyển đi hoặc tử vong.
Kết quả nghiên cứu có 1.455 bệnh án được phân loại là mất dấu, chuyển đi và tử vong đã được rà soát. Trong số 549 bệnh án mất dấu và 564 bệnh án chuyển đi có 16,4% và 23,8% trường hợp theo dấu thành công. Tác giả nghiên cứu cũng cho biết trong số bệnh án ban đầu phân loại là mất dấu, theo dấu ghi nhận được có 34% phân loại sai. Trong các trường hợp mất dấu, sau khi theo dấu được, 50% còn sống và không điều trị hay điều trị không rõ; có 18% đối tượng nghiên cứu tự chuyển đến phòng khám khác hay trở lại phòng khám cũ, 17% tử vong và 16% vào trường trại không tiếp tục điều trị.
Theo tác giả Trần Trí Danh, có 30% trường hợp mất dấu, 37% trường hợp tử vong trong 6 tháng đầu. Có 50% người đủ tiêu chuẩn điều trị nhưng không đến phòng khám để được bắt đầu điều trị ARV. Tác giả nghiên cứu có nhận xét việc phân loại sai các trường hợp báo cáo là mất dấu rất phổ biến ở Việt Nam; có hơn 1/3 trường hợp được cho là mất dấu đã trở lại chăm sóc điều trị hay tử vong.
Một nghiên cứu khác của Đỗ Đặng Đông cùng cộng sự của mạng lưới Người sống với HIV Việt Nam đã tiến hành nghiên cứu thực hiện với 1.625 người nhiễm HIV tại 05 tỉnh, thành phố Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Điện Biên và Cần Thơ trong năm 2014. Trong số đối tượng nghiên cứu có 1.072 bệnh nhân đang điều trị ART tại phòng khám ngoại trú; 553 người có tiêm chích ma túy; quan hệ tình dục đồng giới nam và nữ mại dâm nhiễm HIV. Phương pháp nghiên cứu là sử dụng cách chọn mẫu hòn tuyết lăn. Theo tác giả Đỗ Đăng Đông, kết quả nghiên cứu cho thấy sự kỳ thị, phân biệt đối xử đối với người nhiễm HIV trong 12 tháng trước thời điểm tiến hành nghiên cứu vẫn còn cao, có nhiều hình thức kỳ thị từ cộng đồng. Cụ thể như có 23,3% người nhiễm HIV bị xì xào; 5,8% bị xúc phạm. Có 4,2% đối tượng nghiên cứu bị mất việc làm; 6,7% đối tượng nghiên cứu bị từ chối việc làm. Tại cơ sở y tế có 7,7% đối tượng nghiên cứu là người nhiễm HIV mới được chẩn đoán gần đây cho biết họ bị buộc phải làm xét nghiệm HIV và có 37,5% nói tình trạng nhiễm HIV của họ đã bị tiết lộ cho người khác mà họ không được thong báo trước. Tác giả nghiên cứu cũng lưu ý những người quan hệ tình dục đồng giới nam có HIV dương tính bị kỳ thị, phân biệt đối xử cao hơn so với những nhóm đối tượng khác; có 79,6% nam quan hệ tình dục đồng giới nhiễm HIV cảm thấy xấu hỗ, gần 30% có ý định muốn tự tử; 15,7% bị bạn tình kỳ thị và 14% bị gia đình kỳ thị. Tác giả nghiên cứu có nhận định sự kỳ thị, phân biệt đối xử sẽ là một rào cản lớn để Việt Nam đạt đến mục tiêu 90-90-90 đến năm 2020.

Một nghiên cứu khác của Trần Văn Tin, Lê Xuân Huy cùng cộng sự của Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS tỉnh Khánh Hòa và Viện Pasteur Nha Trang thực hiện vào năm 2013, cỡ mẫu 200 người nhiễm HIV từ 16 tuổi trở lên cho thấy có 4,5% đối tượng nghiên cứu bị xâm phạm quyền; 3% đối tượng nghiên cứu bị ruồng bỏ, xa lánh; 8% bị từ chối tham gia các hoạt động trong cộng đồng. Ảnh hưởng của sự kỳ thị, phân biệt đối xử đã làm cho có 10% đối tượng nghiên cứu có ý định tự tử; 72,5% đối tượng nghiên cứu không muốn tiếp cận điều trị ARV.
BS.Trần Văn Tin- Giám đốc Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS tỉnh cho rằng tình trạng kỳ thị, phân biệt đối xử người nhiễm HIV tại Khánh Hòa đã có nhiều chuyển biến tích cực với những hoạt động can thiệp trong thời gian dài vừa qua, tuy nhiên tình trạng này vẫn còn tồn tại, có khi là những biểu hiện kín đáo hơn từ cộng đồng, cơ sở y tế. Do vậy vẫn phải tiếp tục truyền thông vận động để ngày càng giảm sự kỳ thị, phân biệt đối xử đối với người nhiễm HIV, qua đó đạt được mục tiêu nâng cao điều trị ARV.
Anh Huy