Theo ThS. Nguyễn Thế Tài – Phó Giám đốc Bệnh viện Lao và bệnh Phổi tỉnh, năm 2016 Trung tâm Y tế thị xã Ninh Hòa phát hiện bệnh nhân lao phổi AFB(+) là 74 trường hợp, nhiều nhất tỉnh; tiếp theo là TP Cam Ranh với 65 ca, Vạn Ninh 61 ca, Diên Khánh 47 ca, Khánh Vĩnh 36 ca, Cam Lâm có 32 ca, Khánh Sơn 22 ca, TP Nha Trang 27 ca, trại giam A2 có 06 ca. Riêng tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi tỉnh phát hiện bệnh nhân lao phổi AFB(+) có 108 ca, chiếm hơn một nửa trong toàn tỉnh.
Về hoạt động xét nghiệm phát hiện lao đối với bệnh nhân nghi lao, năm 2016 gồm cả 2 mẫu 1 và 2; toàn tỉnh đã thực hiện gần 9.900 mẫu xét nghiệm; trong đó Bệnh viện Lao và bệnh Phổi thực hiện gần 5.200 mẫu; Thị xã Ninh Hòa thực hiện gần 900 mẫu; huyện Vạn Ninh thực hiện gần 870 mẫu, huyện Cam Lâm thực hiện gần 500 mẫu, Khánh Sơn thực hiện gần 370 mẫu; Khánh Vĩnh 260 mẫu, Trại giam A2 thực hiện 130 mẫu và TP Nha Trang thực hiện 120 mẫu xét nghiệm. Theo BS.Tài, trung bình cứ 10 người thử đám thì phát hiện được một bệnh nhân lao phổi AFB(+). Tỷ lệ dân số được thử đàm trong năm 2016 của tỉnh là 0,8%; phát hiện được 941 bệnh nhân lao AFB(+).
Về tổng số tiêu bản xét nghiệm trong năm 2016, toàn tỉnh thực hiện được gần 21.400 tiêu bản, đạt tỷ lệ 96,3% so với kế hoạch; trong đó số tiêu bản phát hiện là gần 17.600 tiêu bản; số tiêu bản theo dõi là 3.800. Số tiêu bản cho kết quả dương tính là 1.734 trên tổng số 17.600 tiêu bản phát hiện . Như vậy, trung bình cứ 10 tiêu bản được thực hiện thì phát hiện có 01 tiêu bản dương tính.
Nhận định về công tác phòng chống lao của tỉnh, ThS. Tài cho rằng chương trình thực hiện có nhiều thuận lợi, đó là có sự quan tâm của UBND tỉnh; của chương trình chống lao quốc gia- Bệnh viện Phổi Trung ương, của lãnh đạo các phòng ban Sở Y tế tỉnh; nhờ vậy Bệnh viện Lao và bệnh Phổi tỉnh được đầu tư nhiều trang thiết bị kỹ thuật mới, kỹ thuật cao, các thiết bị đồng bộ sử dụng hiệu quả phục vụ chẩn đoán và điều trị cho người bệnh; đặc biệt là hệ thống xét nghiệm nhanh phát hiện vi khuẩn lao bằng kỹ thuật gene Xpert; kỹ thuật nuôi cấy lỏng MGIT. Đồng thời một thuận lợi khác rất lớn đó là sự quan tâm hỗ trợ của các Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới tỉnh, Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS, Trung tâm Truyền thông Giáo dục Sức khỏe, Trại giam A2 và các cơ quan thông tin đại chúng Báo Khánh Hòa, Đài Phát thanh Truyền hình Khánh Hòa đã hỗ trợ chặt chẽ các hoạt động phối hợp về chuyên môn và công tác truyền thông phòng chống bệnh lao. Đối với các tuyến huyện, thị xã, thành phố các Lãnh đạo đã chỉ đạo hoạt động tốt các tổ phòng chống lao, tạo mọi điều kiện để tổ phòng chống lao hoàn thành tốt nhiệm vụ, chỉ tiêu đề ra.
Chia sẻ về khó khăn đối với công tác phòng chống lao hiện nay, ThS.Tài cho rằng ở cả ba tuyến tỉnh, huyện, xã đều đang thiếu nhân lực; tuyến tỉnh thiếu bác sĩ; 08 huyện, thị xã, thành phố cán bộ quản lý chương trình lao là các y sỹ đi học liên thông bác sĩ nên phải thay đổi cán bộ mới, cụ thể như ở huyện Vạn Ninh, Khánh Sơn và TP Nha Trang. Tuyến xã, phường, thị trấn cán bộ thực hiện quản lý lao đi học, chuyển công tác khác nên cán bộ thay đổi mới mà chưa được tập huấn thực hiện chương trình chống lao.
Đối với công tác điều trị dự phòng lao cho trẻ em dưới 4 tuổi sống chung với người nhà bị bệnh lao phổi; tỷ lệ điều trị dự phòng còn thấp do công tác tư vấn của y sĩ ở tuyến huyện còn yếu. Đối với vấn đề kinh phí, hiện chương trình chống lao quốc gia giảm kinh phí cấp cho tỉnh vì vậy các hoạt động chương trình chống lao của tỉnh gặp nhiều khó khăn; đặc biệt là công tác giám sát trước đây 1 ngày đi 1 huyện nay 1 ngày đi 2 huyện, do vậy không đủ thời gian để giám sát công tác chống lao từ huyện đến xã. Nguồn kinh phí giám sát bệnh nhân lao kháng thuốc cho tuyến xã bị cắt giảm 50%, vì vậy các cán bộ tuyến cơ sở gặp nhiều khó khăn. Năm 2017 kinh phí đào tạo cũng không được cấp, không có kinh phí xét nghiệm đàm AFB âm tính.
ThS. Tài cho biết, một số khó khăn khác như hệ thống sổ sách, biểu mẫu báo cáo chương trình chống lao quốc gia thay đổi nên công tác cập nhật cho tuyến huyện chưa được kịp thời, kinh phí không có để tập huấn bổ sung, công tác tuyên truyền giáo dục sức khỏe phòng chống lao trong cộng đồng, nhất là vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa còn nhiều hạn chế; trong khi tình hình dịch tễ bệnh lao còn nặng nề, tỷ lệ bệnh nhân đồng nhiễm lao/HIV ngày càng cao. ThS. Tài khuyến nghị cần bổ sung kinh phí tập huấn nâng cao kiến thức cho cán bộ làm công tác chống lao; tăng cường phối hợp chặt chẽ hơn giữa các đơn vị trong hệ thống chương trình chống lao và cả ngoài hệ thống lao trên toàn tỉnh, tăng cường công tác khám chủ động để phối hợp bệnh nhân lao trên địa bàn toàn tỉnh đạt được yêu cầu của chương trình đề ra.
Hữu Lai