Trong năm 2015, tác giả Lê Thị Thảo Ly đã thực hiện đề tài “Tình hình dịch tể học HIV/AIDS tỉnh Khánh Hòa từ năm 1993-2014”, phương pháp thực hiện là sử dụng các loại báo cáo giám sát phát hiện, giám sát trọng điểm của Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh từ năm 1993 đến 2003, số liệu Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS từ 2004 đến 31/12/2014.
Tác giả Lê Thị Thảo Ly có nhận xét qua kết quả giám sát trọng điểm, tỷ lệ HIV(+) trong nhóm tiêm chích ma túy có xu hướng tăng nhanh trong những năm đầu của vụ dịch, tỷ lệ cao nhất là 89% vào năm 1998. Từ đó đến nay, số trường hợp nhiễm HIV trong nhóm tiêm chích ma túy có xu hướng giảm qua các năm, rõ rệt nhất từ năm 2003-2014, tại thời điểm năm 2014 tỷ lệ này chỉ còn 6%.
Về chiều hướng nhiễm HIV trên nhóm phụ nữ bán dâm; tính từ đầu vụ dịch, số trường hợp nhiễm HIV trong nhóm phụ nữ bán dâm cao nhất vào năm 2004 với tỷ lệ 5,6% và có xu hướng giảm dần qua các năm (năm 2014 là 1%). Tuy nhiên, không có sự giảm rõ nét về tỷ lệ phần trăm nhiễm HIV trong nhóm phụ nữ mại dâm tại Khánh Hòa qua các năm.
Năm 2009, Khánh Hòa bắt đầu thực hiện giám sát trọng điểm trên nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới nam, kết quả cho thấy nhiễm HIV trong nhóm này có xu hướng tăng, đặc biệt tăng trong 3 năm gần đây (2012: 1,3%; 2013: 2%; 2014: 2,7%)
Đối với tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm bệnh nhân hoa liễu, cao nhất là 3,5% vào năm 2003 và năm 2004; sau đó dịch có xu hướng giảm đi. Tại thời điểm năm 2013, tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm bệnh nhân hoa liễu là 3%.
Còn chiều hướng nhiễm HIV trên nhóm phụ nữ có thai có xu hướng tăng thấp từ năm 1994 đến năm 2005 và từ đó đến nay không tăng ở mức dưới 0,4%; tỷ lệ nhiễm HIV ở nhóm này vẫn thấp hơn so với tỷ lệ chung trên toàn quốc.
Tác giả Lê Thị Thảo Ly đã có kết luận số trường hợp nhiễm HIV mới phát hiện tại Khánh Hòa từ năm 2007-2014 có xu hướng giảm rõ rệt. Về độ tuổi, người nhiễm HIV/AIDS có ở các độ tuổi và chia làm ba giai đoạn: từ năm 1993-2000, chủ yếu nhiễm HIV được phát hiện ở nhóm tuổi trên 30; từ năm 2000-2008, nhóm tuổi từ 20-24 được phát hiện mới có xu hướng tăng; từ năm 2009 đến nay, nhiễm HIV phát hiện mới tập trung chủ yếu ở nhóm trên 30 tuổi.
Về giới: trong những năm gần đây, nhiễm HIV ở nam giới có xu hướng giảm và ở nữ giới có xu hướng tăng rõ rệt. Năm 1993, nam giới nhiễm HIV chiếm 91,5%; nữ giới chiếm 8,5%. Năm 2005, tỷ lệ nữ nhiễm HIV tăng lên 25,3%; năm 2014 tỷ lệ nữ giới chiếm 33,6%.
Về đường lây: lây nhiễm HIV qua đường máu có xu hướng giảm và lây truyền HIV qua đường tình dục lại có xu hướng tăng qua các năm, đặc biệt là từ năm 2005 đến nay.
Về địa bàn: 8/9 huyện, thị xã, thành phố tỉnh Khánh Hòa đều có người nhiễm HIV; địa phương có số người nhiễm cao nhất là TP.Nha Trang (chiếm 36,4%), thấp nhất là huyện Khánh Sơn (0,01%).
Đối với tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS ở nhóm quần thể qua kết quả giám sát trọng điểm; tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm tiêm chích ma túy có xu hướng giảm qua các năm, rõ nhất từ năm 2003 – 2014. Nhiễm HIV trong nhóm phụ nữ bán dâm cao nhất vào năm 2004 với 5,6% và có xu hướng giảm dần qua các năm (2014 có tỷ lệ 1%). Nhiễm HIV trong nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới có xu hướng tăng trong 3 năm gần đây từ 2012 đến 2014. Nhiễm HIV trong nhóm thanh niên khám tuyển nghĩa vụ quân sự là 0,1% vào năm 2013. Chiều hướng nhiễm HIV trên nhóm phụ nữ có thai có xu hướng tăng thấp từ năm 1994 đến năm 2006 và từ đó đến nay không tăng và ở mức dưới 0,4%.
Nhìn chung, hình thái lây nhiễm HIV tại tỉnh Khánh Hòa vẫn còn trong giai đoạn dịch tập trung. Tỷ lệ nhiễm HIV tiếp tục cao trong nhóm nghiện chích ma túy (6%), nhóm phụ nữ bán dâm (1%), nam quan hệ tình dục đồng giới (2,7%). Nhiễm HIV ở nữ giới tại Khánh Hòa có chiều hướng tăng rõ rệt. Dịch HIV/AIDS còn diễn biến khá phức tạp, nhiễm HIV/AIDS xảy ra chủ yếu ở nhóm nghiện chích ma túy và có xu hướng lan rộng về địa bàn và các nhóm khác trong cộng đồng, nhất là sang nhóm đối tượng vợ/ chồng/ con của người nhiễm HIV/AIDS.
Lây nhiễm HIV qua quan hệ tình dục có xu hướng tăng, nhiễm HIV mới ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới tăng. Trong những năm gần đây, tuy dịch có xu hướng chững lại nhưng còn chứa đựng nhiều yếu tố nguy cơ như người nghiện ma túy mới phát hiện tăng, mua bán dâm khó kiểm soát đặc biệt là mua bán dâm trong những người nam quan hệ tình dục đồng giới. Dịch HIV/AIDS vẫn tiềm ẩn, có nguy cơ bùng phát nếu như không có những can thiệp liên tục và hiệu quả.
Tác giả nghiên cứu đã có một số kiến nghị: cần tiếp tục duy trì các mô hình thông tin giáo dục truyền thông hiệu quả theo phương án phối hợp đa ngành, hướng tới cộng đồng, quan tâm đối tượng có hành vi nguy cơ cao, người dân vùng xa, hải đảo, các nhóm dễ tổn thương; ưu tiên ở nhóm tuổi từ 20-39 tuổi.
Tăng cường lồng ghép dịch vụ dự phòng và công tác quản lý, chăm sóc, tư vấn người nhiễm HIV/AIDS tại cơ sở y tế và ngay tại cộng đồng. Đẩy mạnh và mở rộng chương trình can thiệp giảm hại (cung cấp bơm kim tiêm sạch, bao cao su) tại các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh. Tiếp tục thực hiện giám sát trọng điểm và giám sát phát hiện, sử dụng kết quả giám sát vào việc lập kế hoạch trong công tác phòng, chống HIV/AIDS.
Hữu Lai