Hoạt động của hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm gây dịch được thực hiện theo Thông tư số 54/2015/TT-BYT ngày 28/12/2015 do Bộ Y tế ban hành về việc hướng dẫn chế độ thông tin báo cáo và khai báo bệnh, dịch bệnh truyền nhiễm trong toàn quốc.
Bên cạnh đó, để làm rõ đặc điểm dịch tễ học, tác nhân gây bệnh, véctơ truyền bệnh và các yếu tố nguy cơ; giai đoạn 2017-2020, Bộ Y tế triển khai hệ thống giám sát trọng điểm cho một số bệnh ưu tiên như hội chứng cúm (ILI), hội chứng nhiễm trùng hô hấp cấp tính nặng (SARI), bệnh tay chân miệng để thu thập được số liệu chính xác, kịp thời, đầy đủ làm cơ sở dự báo, lập kế hoạch phòng chống dịch bệnh trong các năm tiếp theo.
Theo lãnh đạo Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, mục tiêu giám sát trọng điểm bệnh tay chân miệng là (1) mô tả đặc điểm dịch tễ học của các trường hợp bệnh tay chân miệng theo các yếu tố thời gian (tuần, tháng, năm, mùa), địa điểm (tỉnh, khu vực, nông thôn, thành thị) và con người (tuổi, giới…); (2) cung cấp thông tin cho việc dự báo dịch bệnh tay chân miệng; (3) phân lập, giải mã gen các chủng vi rút đường ruột gây bệnh tay chân miệng.
Về tiêu chuẩn chọn địa điểm giám sát là 4 khu vực trong toàn quốc, có sự đa dạng về các đặc điểm kinh tế xã hội, địa dư (nông thôn, thành thị, miền núi, duyên hải, hải đảo…), mức độ giao lưu (trung tâm kinh tế, du lịch, cửa khẩu…)
Điểm giám sát được lựa chọn cụ thể như sau: các điểm giám sát bệnh nhân được lựa chọn tại các bệnh viện đa khoa có số lượng trường hợp bệnh tay chân miệng lớn; ưu tiên những điểm có thể lồng ghép giám sát các bệnh truyền nhiễm khác như ILI, SARI, sốt xuất huyết…Các đơn vị tham gia cần cam kết hợp tác chặt chẽ, đội ngũ cán bộ có năng lực đủ khả năng trong việc thực hiện các hoạt động chuyên môn giám sát trọng điểm, có khả năng duy trì lâu dài hoạt động giám sát.
Tại khu vực miền Trung vùng huyên hải Nam Trung bộ, điểm giám sát trọng điểm bệnh tay chân miệng được chọn là Bệnh viện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế; Bệnh viện Phụ sản- Nhi Đà Nẵng; Bệnh viện Đa khoa khu vực Ninh Hòa, Khánh Hòa. Đối tượng giám sát là trường hợp bệnh nhân nội trú, khởi phát trong vòng 7 ngày có các triệu chứng sau: sốt; phát ban chủ yếu dạng bỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông, miệng, có thể đi kèm theo loét miệng.
Về chọn mẫu, tại mỗi điểm giám sát chọn 2 bệnh nhân thỏa mãn tiêu chí lựa chọn đối tượng giám sát trong ngày làm việc (từ thứ 2 đến thứ 6). Điều tra trường hợp bệnh theo biểu mẫu quy định. Số mẫu cần thu thập/ điểm giám sát:
10 mẫu/ điểm giám sát/tuần x 50 tuần/ năm = 500 mẫu/ điểm giám sát/năm
Lưu ý, nếu trong ngày không có đủ 2 bệnh nhân tay chân miệng để lấy mẫu, có thể lấy bù trong các ngày tiếp theo cho đến thứ 6 của tuần đó, nếu đến thứ 6 không đủ thì dừng lại (không lấy bù vào thứ 7 và chủ nhật và các tuần sau).
Về các chỉ số giám sát bao gồm: tỷ lệ, phân bố mắc, chết do bệnh tay chân miệng theo nhóm tuổi, giớit ính, địa dư, thời gian, tuýp vi rút; Tỷ lệ chết/ mắc (CFR) do bệnh tay chân miệng; tỷ lệ bệnh tay chân miệng trong tổng số bệnh nhân đến khám bệnh tại các điểm giám sát; tỷ lệ phần trăm dương tính với các tuýp vi rút gây bệnh tay chân miệng trong tổng số mẫu được xét nghiệm; tỷ lệ phần trăm dương tính với các tuýp vi rút gây bệnh tay chân miệng trong tổng số xét nghiệm theo thời gian (tuần, tháng); tỷ lệ phần trăm của từng tuýp vi rút trong tổng số mẫu xét nghiệm dương tính theo địa dư, theo nhóm tuổi; tỷ lệ phần trăm các kiểu gen của vi rút đường ruột tuýp 71 (EV-A71) gây bệnh tay chân miệng lưu hành tại Việt Nam.
Mẫu bệnh phẩm thu thập có thể là mẫu phân, mẫu ngoáy họng và dịch nốt phỏng. Mỗi trường hợp bệnh nên lấy đủ 2 mẫu phân và dịch ngoáy họng. Bệnh phẩm, phiếu điều tra trường hợp bệnh được chuyển đến phòng xét nghiệm của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương / Viện Pasteur khu vực. Sau khi nhận được bệnh phẩm từ các điểm giám sát được phân công phụ trách, phòng xét nghiệm tại các Viện khu vực sẽ tiến hành xét nghiệm các mẫu bệnh phẩm trước thứ 5 hàng tuần theo Hướng dẫn xử lý, xét nghiệm bệnh phẩm tay chân miệng để đảm bảo kết quả xét nghiệm được xử lý đến các đơn vị liên quan đúng thời gian quy định.
Sau khi hoàn thành xét nghiệm, phòng xét nghiệm của Viện Vệ sinh Dịch tễ/ Viện Pasteur sẽ trả lời kết quả xét nghiệm, bảng tổng hợp kết quả xét nghiệm gửi đến các điểm giám sát và các khoa dịch tễ tại các Viện Vệ sinh Dịch tễ/ Viện Pasteur trước 16 giờ vào thứ 6 hàng tuần.
Trần Hưng