Ngày 22/5/2017, tại TP Nha Trang; Trung tâm Nâng cao Chất lượng Cuộc sống (Trung tâm Life) phối hợp Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS tỉnh Khánh Hoà tổ chức Hội thảo triển khai thí điểm xét nghiệm HIV tại cộng đồng. Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ Dự án VUSTA- Dự án Quỹ Toàn cầu phòng chống HIV/AIDS.
Theo ông Đỗ Quang Khánh – Điều phối viên dự án Trung tâm Life; mục tiêu của việc triển khai thí điểm xét nghiệm HIV tại cộng đồng là (1) xác định tính khả thi và sự chấp nhận mô hình xét nghiệm HIV không chuyên và tự xét nghiệm trong nhóm nguy cơ cao, tổ chức cộng đồng (CBOs) và cán bộ y tế; (2) đo lường hiệu quả chuyển tuyến từ sàng lọc đến chẩn đoán và đăng ký chăm sóc điều trị; (3) đánh giá nhu cầu của người nhận xét nghiệm không chuyên và người tự xét nghiệm về tư vấn, hiệu quả của chỉ dẫn và sai số do người sử dụng; (4) đo lường tính sẵn sàng chi trả của nhóm nguy cơ cao ở địa bàn đô thị.
Mục tiêu của tư vấn xét nghiệm HIV là dự phòng lây truyền HIV; giúp cho những người chưa có triệu chứng biết sớm tình trạng nhiễm của mình để có thể bảo vệ được mình và những người khác; đảm bảo những người đã từng có hành vi nguy cơ sẽ không đặt mình vào nguy cơ lần nữa.
Mục tiêu của tiếp cận chăm sóc và điều trị sớm là chăm sóc và điều trị ARV, điều trị và dự phòng nhiễm trùng cơ hội và lây truyền mẹ con; kế hoạch hoá gia đình; cha9m sóc tâm lý và tư vấn sống tích cực; hỗ trợ xã hội, tư vấn pháp lý và lập kế hoạch tương lai.
Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra định nghĩa xét nghiệm không chuyên theo cách tiếp cận “phân loại ban đầu” là khi một người không chuyên được tập huấn sử dụng một test chẩn đoán nhanh đơn lẻ để xét nghiệm sàng lọc (AO) và chuyển gửi, kết nối tất cả các trường hợp có kết quả xét nghiệm phản ứng để chẩn đoán HIV kịp thời.
Xét nghiệm nhanh sàng lọc phân loại ban đầu HIV tại cộng đồng là một xét nghiệm HIV nhanh để sàng lọc phân loại ban đầu tại cộng đồng; không phải là xét nghiệm khẳng định chẩn đoán HIV; nhấn mạnh chẩn đoán HIV phải thực hiện tại cơ sở y tế; ưu tiên thực hiện tại những nơi có nhu cầu cao và việc tiếp cận với dịch vụ sẵn có tại cơ sở y tế còn hạn chế.
Ông Đỗ Quang Khánh cho biết, quần thể, địa bàn triển khai là hơn 2400 người thuộc 03 nhóm đối tượng nam quan hệ tình dục đồng giới, nhóm nghiện chích ma tuý và nhóm phụ nữ mại dâm tại 05 huyện, thị xã, thành phố Nha Trang, Cam Ranh, Diên Khánh, Cam Lâm, Ninh Hoà và Vạn Ninh. Như vậy, việc cung cấp dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV được thực hiện tại các cơ sở y tế nhà nước và cả cơ sở y tế tư nhân; tại cộng đồng có sự tham gia của các tổ chức CBO; nhân viên y tế thôn bản, hoạt động lưu động và cả tại nhà. Quy trình tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng gồm tư vấn trước xét nghiệm, thực hiện xét nghiệm và tư vấn sau xét nghiệm.
Đối với bước tư vấn trước xét nghiệm gồm 06 bước là gặp gỡ, thăm hỏi, giới thiệu về dịch vụ, giải thích về ý nghĩa xét nghiệm AO, giúp đỡ và hỗ trợ khách hàng, sau đó hẹn gặp lại.
Đối với quy trình tư vấn sau xét nghiệm gồm tư vấn sau xét nghiệm, kết quả sàng lọc “không phản ứng”, thông báo kết quả xét nghiệm không phản ứng; thảo luận các nguy cơ có khả năng lây nhiễm HIV; cung cấp thông điệp dự phòng và giới thiệu chuyển tiếp.
Đối với tư vấn sau xét nghiệm, kết quả sàng lọc “có phản ứng”, thông báo kết quả xét nghiệm “có phản ứng”; cung cấp thông điệp dự phòng và giới thiệu bạn tình, bạn chích đi xét nghiệm; tư vấn khách hàng có kết quả sàng lọc ban đầu “có phản ứng” đến cơ sở y tế để làm khẳng định.
Ông Khánh cho biết hiện tại dự án cung cấp sinh phẩm xét nghiệm tại cộng đồng là SD Bioline HIV ½ 3.0 sau 20 phút đọc kết quả xét nghiệm, nếu kết quả “không có phản ứng” sẽ thông báo kết quả cho khách hàng, tư vấn sau xét nghiệm và khuyến khích khách hàng xét nghiệm lại theo định kỳ. Nếu kết quả “có phản ứng” sẽ tư vấn sau xét ghiệm, giới thiệu và hỗ trợ khách hàng đến Trung tâm Tư vấn xét nghiệm HIV (HTC) để được lấy máu làm xét nghiệm khẳng định chẩn đoán, chuyển gửi và kết nối chăm sóc và điều trị kịp thời cho các ca HIV dương tính. Ông Khánh lưu ý, việc khẳng định tình trạng nhiễm HIV phải được thực hiện ở Trung tâm Tư vấn xét nghiệm (HTC) hoặc cơ sở y tế các xét nghiệm bổ sung khác.
Về công tác triển khai, ông Khánh thông tin gồm các bước: tập huấn tư vấn xét nghiệm HIV cho nhân viên xét nghiệm tại cộng đồng; hội thảo triển khai thí điểm mô hình xét nghiệm HIV tại cộng đồng; CBO mua sắm vật dụng, trang trí sắp xếp để triển khai mô hình; CBO giới thiệu về hoạt động mô hình đến khách hàng và cộng đồng; tuân thủ chặt chẽ quy trình tư vấn, xét nghiệm, tiếp nhận, sử dụng và bảo quản sinh phẩm theo các hướng dẫn quy định (SOPs); thời gian đầu, triển khai mô hình tại văn phòng nhóm, sau đó có thể triển khai lưu động.
Hữu Lai