Theo các chuyên gia dinh dưỡng, các bằng chứng khoa học đã cho thấy, những năm đầu tiên của cuộc đời (từ trong bụng mẹ đến 2 tuổi) nếu trẻ bị suy dinh dưỡng có thể để lại những hậu quả về thể chất và tinh thần không phục hồi được và kéo sang thế hệ sau.
Suy dinh dưỡng không những ảnh hưởng trước mắt, trực tiếp đến phát triển của trẻ mà còn dẫn đến những hậu quả không thể sửa chữa được như tầm vóc người trưởng thành thấp bé, kết quả học tập kém, giảm khả năng lao động của người lớn và ảnh hưởng tới thu nhập quốc dân.
Người ta đã thấy một cách rõ ràng là trẻ em bị thấp còi thì sau này trở thành người lớn cũng có chiều cao thấp. Hơn nữa, những người bị suy dinh dưỡng thấp còi khi còn nhỏ có nguy cơ tử vong cao, dễ mắc bệnh hơn so với những người bình thường. Trẻ em gái bị suy dinh dưỡng thấp còi lớn lên trở thành người phụ nữ thấp còi và khi sinh con thì trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng thấp còi cao hơn, ảnh hưởng đến nòi giống, dân tộc.
Trẻ bị suy dinh dưỡng thấp còi thường hay mắc các bệnh nhiễm khuẩn do suy giảm hệ miễn dịch và sau này cũng dễ có nguy cơ mắc các rối loạn liên quan đến dinh dưỡng như: thừa cân, béo phì chiều cao thấp, đái tháo đường, tim mạch, tăng huyết áp…
Đói nghèo vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả của suy dinh dưỡng. Tính trong tổng thiệt hại hàng năm về kinh tế do tất cả mọi nguyên nhân ở khu vực Châu Á-Thái Bình Dương do suy dinh dưỡng gây ra: 10-15% do mất sức lao động; 5-10% do giảm GDP; 20-25% do DALYs của trẻ em.
Các chuyên gia dinh dưỡng nhấn mạnh, suy dinh dưỡng thường bắt đầu từ khi còn là bào thai và có thể tồn tại qua cả một vòng đời, ảnh hưởng đến nhiều thế hệ. Hậu quả tích hợp của suy dinh dưỡng thời kỳ bào thai, thiếu niên, thanh niên sẽ tác động xấu đến cân nặng sơ sinh của những đứa trẻ thuộc các thế hệ tiếp theo.
Một đứa trẻ bị chậm tăng trưởng trong bào thai chắc chắn bị suy dinh dưỡng khi được sinh ra và khả năng tử vong sơ sinh rất cao. Những trẻ may mắn sống sót khó có thể phát triển tốt để bù đắp lại sự chậm tăng trưởng trong giai đoạn bào thai và hầu như chắc chắn có sự chậm phát triển tinh thần.
Hầu hết các lệch lạc trong tăng trưởng của trẻ xuất hiện trong 2-3 năm tuổi đầu tiên, một đứa trẻ bị thấp còi khi 2 tuổi chắc chắn sẽ bị thấp còi suốt đời.
Ngoài những ảnh hưởng trực tiếp đến bà mẹ, thiếu vi chất dinh dưỡng trong thời kỳ có thai còn có thể ảnh hưởng nặng nề đến sự phát triển của bào thai: thiếu iod có thể gây tổn thương não của thai nhi hoặc gây thai chết lưu, thiếu máu do thiếu sắt và thiếu vitamin A có mối liên quan chặt chẽ đến nguy cơ mắc bệnh, tử vong và sự phát triển trí tuệ của đứa trẻ sau này.
Tuổi dậy thì là giai đoạn thứ 2 có tốc độ tăng trưởng nhanh, thời kỳ này là cơ hội-mặc dù hạn chế-để cho đứa trẻ bù trừ lại những lệch lạc trong tăng trưởng ở giai đoạn trước. Tuy vậy, đối với các kích thước nhân trắc, cơ thể có thể lớn nhanh để bù đắp cho những mất mát do suy dinh dưỡng thời nhỏ, nhưng với những mất mát về phát triển trí tuệ, nhận thức thì rất khó có khả năng hồi phục.
Một trẻ gái bị thấp còi hầu như chắc chắn trở thành một thiếu nữ thấp còi và sau đó trở thành một phụ nữ thấp bé. Ngoài những ảnh hưởng bất lợi trực tiếp đến sức khỏe, đến khả năng lao động của chính bản thân người phụ nữ này, những đứa con của chị ta cũng có nguy cơ cao có cân nặng sơ sinh thấp, những đứa trẻ này sẽ có nguy cơ tử vong cao hơn, khi trưởng thành sẽ cũng có nguy cơ cao mắc các bệnh mạn tính, phát triển trí tuệ kém… Đứa trẻ đẻ ra nếu được nuôi dưỡng kém sẽ chậm tăng trưởng, nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng cao, khi lớn lên sẽ có nguy cơ cao thấp còi, giảm năng lực trí tuệ… Ví dụ những phụ nữ Hà Lan bị suy dinh dưỡng trong thê chiến thứ II đã sinh ra những người con, bây giờ đã trưởng thành, rất nhạy cảm với bệnh đái tháo đường không phụ thuộc insulin, tăng huyết áp và bệnh mạch vành.
Từ đây cũng có thể thấy rằng: đối với các bà mẹ và những đứa trẻ, họ tạo ra một đơn vị xã hội và sinh học không thể tách rời, tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe của nhóm này liên quan mật thiết với tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe của nhóm kia.
Cũng từ cách tiếp cận này có thể thấy rằng các vấn đề sức khỏe, các bệnh mạn tính ở người trưởng thành và người già có lẽ đều có nguyên nhân rất sớm từ trong bào thai và các thời kỳ trước đó. Bởi vì người già thiếu hoặc thừa dinh dưỡng sẽ có nguy cơ cao mắc các bệnh dinh dưỡng và các bệnh mạn tính. Vấn đề dinh dưỡng cho người có tuổi ngày càng được quan tâm hơn, dinh dưỡng hợp lý được coi như là một trong các yếu tố thiết yếu không những để kéo dài tuổi thọ mà còn là thêm sức sống cho năm tháng. Cấu trúc cơ thể thay đổi theo tuổi, tuổi càng cao tổ chức cơ càng giảm dần… Nhu cầu năng lượng giảm dần nên đậm độ các chất dinh dưỡng trong chế độ ăn của người có tuổi phải tăng cao để đề phòng thiếu protein, kẽm, vitamin B6, B12 và D.
Suy dinh dưỡng không những ảnh hưởng trước mắt, trực tiếp đến phát triển của trẻ mà còn dẫn đến những hậu quả không thể sửa chữa được như tầm vóc người trưởng thành thấp bé, kết quả học tập kém, giảm khả năng lao động ở người lớn và ảnh hưởng tới thu nhập quốc dân. Theo Giám đốc điều hành UNICEF Anthony Lake “Thấp còi có thể giết chết những cơ hội trong cuộc sống của một đứa trẻ và giết các cơ hội cho sự phát triển của một quốc gia”.
Tường Huân