Năm 2017, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Đức Minh – Bệnh viện Châm cứu Trung ương, Viện Y học cổ truyền Quân đội thực hiện nghiên cứu trên 60 bệnh nhân được chẩn đoán liệt vận động do đột quỵ nhồi máu não sau giai đoạn cấp.
Theo Bs Nguyễn Đức Minh, mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá hiệu quả điều trị của điện châm kết hợp phương pháp tập Bobath trong phục hồi chức năng vận động của bệnh nhân liệt nửa người sau đột quỵ nhồi máu não.
Phương tiện nghiên cứu là máy điện châm M8 do bệnh viện Châm cứu trung ương sản xuất. Phác đồ huyệt điều trị liệt nửa người của Bộ Y tế gồm châm bổ các huyệt Tam âm giao, Huyết hải, Thái khê, Thận du, Âm cốc, Bạch hoàn du, Âm liêm. Đối với liệt tay, sử dụng châm tả các huyệt Giáp tích C4-C7, Kiên ngung, Khúc trì, Bát tà, Hợp cốc, Ngoại quan, Kiên trinh, Đại chùy, Tích trung, Lao cung, Cực tuyền. Đối với liệt chân, châm tả các huyệt Giáp tích D12-L5, Trật biện, Hoàn khiêu,Thừa phù, Âm môn, Thừa sơn, Ủy trung, Dương lăng tuyền, Lương khâu, Huyền chung, Bễ quan, Giải khê, Phi dương, Côn lôn.
Bs Minh cho biết, đây là nghiên cứu can thiệp lâm sàng mở có đối chứng, so sánh kết quả trước và sau điều trị. Các bệnh nhân được chia làm 2 nhóm: nhóm chứng có 30 bệnh nhân được điều trị bằng điện châm theo phác đồ của Bộ Y tế, mỗi ngày châm 15-20 huyệt, tần số 1-3 Hz là châm bổ, từ 5-10 Hz là châm tả, cường độ kích thích từ 1-60 microamper tùy theo người bệnh. Châm ngày 1 lần vào buổi sáng, thời gian 30 phút mỗi lần châm, liệu trình 28 ngày.
Đối với nhóm nghiên cứu, 30 bệnh nhân điều trị như nhóm chứng, kết hợp tập vận động theo phương pháp tập Bobath, gồm vận động thụ động, vận động có trợ giúp, vận động chủ động kết hợp các bài tập di chuyển. Mỗi ngày tập 1-2 lần, mỗi lần là 30 phút, khuyến khích bệnh nhân chủ động, chỉ hỗ trợ khi cần và giảm sự hỗ trợ càng sớm càng tốt, bài tập nặng dần từ dễ đến khó.
Chỉ tiêu đánh giá được theo dõi thay đổi mức độ liệt theo thang điểm Henry, tình trạng lâm sàng (điểm Orgogozo) và khả năng sinh hoạt độc lập (điểm Barthel) trước và sau điều trị. Nhóm nghiên cứu theo dõi các tác dụng không mong muốn ở bệnh nhân như vựng châm, chảy máu, nhiễm trùng, mạch và huyết áp trước và sau điều trị.
Bs Nguyễn Đức Minh phân tích, 76% bệnh nhân có độ tuổi trên 60, khi tuổi cao, nguyên khí kém, công năng tạng phủ, khí huyết hư suy, dinh vệ, tà khí ở bên ngoài dễ xâm nhập gây nên bệnh. Tỷ lệ bệnh nhân mắc bệnh dưới 3 tháng là 86%, đây là thời gian tốt để điều trị phục hồi chức năng vận động cho người bệnh.
Tác giả nghiên cứu cho rằng, điện châm giúp thông kinh hoạt lạc, điều hòa khí huyết, tạng phủ, điều khí dẫn huyệt đến nơi bị liệt. Điện châm kích thích, tạo cung phản xạ kết nối thần kinh não bộ, trung khu vận động, giúp sản sinh các chất trung gian có tác dụng phục hồi chức năng bị tổn thương, giống như thuốc tự thân.
Đối với nguyên lý Bobath, kỹ thuật này nhằm khôi phục và học lại các mẫu vận động bình thường vốn đã có trước khi tổn thương thần kinh, loại bỏ mẫu vận động bất thường bằng cách sử dụng các kỹ thuật ức chế phản xạ, giúp bệnh nhân học lại cảm giác vận động hơn là lấy động tác và làm mạnh cơ là chính. Các động tác vận động bên liệt được kích thích để tạo dẫn truyền hướng tâm lên bán cầu não bị tổn thương để khôi phục lại các mẫu vận động vốn có.
Kết quả nghiên cứu theo báo cáo cho thấy, ở nhóm can thiệp bằng kỹ thuật Bobath phần lớn tiến triển tốt hơn. Co cứng cơ giảm, bệnh nhân thực hiện vận động các khớp tốt hơn. Thang điểm Orgogozo trung bình ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu tăng từ 56,6 trước điều trị lên 85,6 sau điều trị. Ở nhóm chứng, điểm cải thiện trước điều trị là 57,3 và sau điều trị là 72,1.
Đối với thang điểm Barthel giúp đánh giá mức độ độc lập về mặt chức năng trong sinh hoạt hàng ngày của bệnh nhân đột quỵ não. Ở nhóm có can thiệp, điểm Barthel trung bình của bệnh nhân tăng từ 39,3 trước điều trị lên 72,7 sau điều trị; ở nhóm chứng, điểm lần lượt là 37,4 và 62,2.
Bs Nguyễn Đức Minh cho rằng, kết hợp phương pháp điện châm và phương pháp Barthel rất có hiệu quả trong cải thiện mức độ liệt ở bệnh nhân, tình trạng lâm sàng và khả năng sinh hoạt độc lập của bệnh nhân được tiến triển tốt hơn so với nhóm bệnh nhân chỉ điều trị bằng phương pháp điện châm. Trong quá trình nghiên cứu, không có bệnh nhân nào bị tai biến chảy máu, nhiễm khuẩn tại chỗ, không nhận thấy ảnh hưởng tới các chỉ số mạch, huyết áp trên bệnh nhân.
Tác giả nghiên cứu cho rằng, kết quả nghiên cứu cho thấy sự an toàn của phương pháp kết hợp điện châm và tập Bobath, do vậy nên triển khai rộng rãi phương pháp này ở các bệnh viện trên toàn quốc./.
Hồng Hoa