Việt Nam đang có sự gia tăng bệnh thoái hóa khớp; trong đó hay gặp là khớp gối. Bệnh không gây tử vong và tiến triển chậm, nhưng ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống người bệnh. Tuổi tác là yếu tố nguy cơ của thoái hóa khớp gối.
Từ tháng 1/2016 đến tháng 3/2017, nhóm tác giả nghiên cứu Vũ Thị Bích Hồng cùng cộng sự đã tiến hành nghiên cứu cắt ngang báo cáo đề tài “Nhận xét đặc điểm lâm sàng và một số yếu tố liên quan trên X-quang ở bệnh nhân bị thoái hóa khớp gối”. Đối tượng nghiên cứu là 78 bệnh nhân cao tuổi điều trị thoái hóa khớp gối tại khoa Nội 4, Bệnh viện Việt Tiệp, Hải Phòng. Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên, chẩn đoán xác định thoái hóa khớp gối theo tiêu chuẩn Hội thấp khớp học Mỹ ACR 1991.
Chỉ tiêu nghiên cứu khai thác thông tin triệu chứng cơ năng bên gối đau, cứng khớp buổi sáng dưới 30 phút, đau tăng khi đi lại, tính mức độ đau bằng thang điểm VAS (Visual Analog Scale); khám thực thể (tiếng lạo xạo khớp, lệch trục khớp, bập bềnh xương bánh chè); chụp X-quang khớp gối. Phân giai đoạn tổn thương trên X-quang của thoái hóa khớp gối tiêu chuẩn của Kellgren Lawrence.
BS Hồng báo cáo, trong 78 đối tượng tham gia nghiên cứu có 55,1% là nữ giới; độ tuổi trung bình là 74,8 tuổi. Chỉ số khối cơ thể trung bình đối tượng nghiên cứu (BMI) là 22,4kg/m2. Bệnh thoái hóa khớp gối thường gặp ở người cao tuổi. Thời gian mắc bệnh trung bình trong nghiên cứu là 6,5 năm. Đối tượng nghiên cứu đau khớp gối hai bên, triệu chứng hay gặp gồm đau tăng khi đi lại, cứng khớp và lạo xạo khớp. Triệu chứng chú ý nhất là đau khi vận động (57,4%).
Tổn thương chủ yếu trên phim X-quang là mọc gai xương. Có những nghiên cứu cho kết quả gai xương chiếm 90% các bệnh nhân thoái hóa khớp; hình ảnh đặc xương dưới sụn chiếm 60% và hẹp khe khớp là 15%. Ngoài ra, các tổn thương mọc gai xương, hẹp khe khớp và đặc xương dưới sụn thường được phát hiện ở vị trí khe đùi chày trong. Tác giả giải thích, do đặc điểm giải phẫu của khe đùi chày trong phải chịu lực nhiều hơn phía bên ngoài, có thể dẫn đến tổn thương thoái hóa rõ ràng hơn.
BS Hồng cho biết, tổn thương khớp gối trong nghiên cứu trên phim X-quang chủ yếu ở giai đoạn 2 và 3. Đối với mối liên quan, tuổi không có mối liên quan đến mức độ tổn thương nặng trên X-quang. Có những nghiên cứu trong nước báo cáo mức độ tổn thương trên X-quang thấy tăng dần theo độ tuổi. Đối với yếu tố béo phì kết quả nghiên cứu không có mối liên quan đến mức độ nặng trên phim X-quang của thoái hóa khớp gối. Nghiên cứu chỉ tìm thấy yếu tố giới tính là nữ giới và triệu chứng cứng khớp có mối liên quan đến mức độ tổn thương giai đoạn 3-4 trên X-quang khớp gối (p < 0,05). Tác giả lưu ý, tầm vận động khớp càng giảm thì mức độ tổn thương trên X-quang càng nặng. Nữ giới là yếu tố nguy cơ của thoái hóa khớp gối.
Trong nghiên cứu tác giả không tìm thấy mối liên quan giữa thời gian mắc bệnh trên 5 năm và giai đoạn tổn thương khớp gối giai đoạn 3-4 trên X-quang. Tác giả nghiên cứu giải thích do tốc độ tiến triển bệnh ở các bệnh nhân thoái hóa khớp gối là khác nhau. Trong nghiên cứu có 6 trường hợp bị lệch trục khớp trên lâm sàng; có 4 trường hợp lệch trục khớp kiểu chữ O. Lệch trục khớp có mối liên quan đến tổn thương nặng trên X-quang. Tác giả nghiên cứu Leena cho rằng đối với lệch trục khớp kiểu chữ O làm tăng 4 lần nguy cơ tổn thương nặng khe đùi chày trong. Trong khi, lệch trục kiểu chữ X làm tăng gần 5 lần nguy cơ tiến triển tổn thương thoái hóa ở khe đùi chày ngoài. Trong nghiên cứu, BS Hồng cho biết, lệch trục chủ yếu kiểu chữ O và tổn thương thoái hóa trên X-quang đa phần nằm ở khe đùi chày bên trong.
Chúng ta biết rằng, theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới có 0,3 – 0,5% đa số bị bệnh lý về khớp thì trong đó có 20% bị thoái hóa khớp. Các vị trí thường bị thoái hóa là cột sống thắt lưng (31%); cột sống cổ 14%; khớp gối 12,6%; khớp háng 8%; nhiều đoạn cột sống 7%; khớp các ngón tay 3%; riêng ngón tay cái 2,5%.
Thoái hóa khớp là bệnh lý chủ yếu của sụn khớp và đĩa đệm cột sống, ảnh hưởng đến toàn bộ cấu tạo khớp như xương dưới sụn, bao hoạt dịch, bao khớp. Các khớp cột sống thắt lưng, cột sống cổ, khớp gối, gót là những khớp chịu lực nhiều.
Yếu tố cơ giới là yếu tố thúc đẩy quá trình thoái hóa nhanh, thể hiện ở sự tăng bất thường lực nén trên một đơn vị diện tích của mặt khớp hoặc đĩa đệm, là yếu tố chủ yếu trong thoái hóa khớp thứ phát. Ngoài các dị dạng bẩm sinh, biến dạng sau chấn thương, viêm, u làm thay đổi hình thái; sự tăng cân quá mức do béo phì, do nghề nghiệp cũng là yếu tố cơ giới. Các yếu tố khác cũng quan tâm là di truyền, cơ địa già sớm; yếu tố nội tiết mãn kinh, đái tháo đường, loãng xương do nội tiết, do thuốc, mắc bệnh gút.
Minh Tâm