Từ ngày 16-23/10/2017, Bộ Y tế phát động trên toàn quốc hưởng ứng tuần lễ “Dinh dưỡng và Phát triển”. Chủ đề năm nay là “Bảo đảm an ninh lương thực và phát triển nông thôn, nền tảng để giảm suy dinh dưỡng bền vững”.
Theo các chuyên gia về dinh dưỡng, khi trẻ được tròn 6 tháng, bắt đầu cho ăn bổ sung. Từ sau 6 tháng đến 11 tháng, sữa mẹ tiếp tục cung cấp hơn một nửa nhu cầu năng lượng của trẻ (60%); phần còn lại của nhu cầu năng lượng cần được bù đắp bởi thức ăn bổ sung. Khi trẻ từ 12 tháng đến 24 tháng, sữa mẹ tiếp tục cung cấp dưới một nửa nhu cầu năng lượng của trẻ (40%); phần năng lượng thiếu sẽ bù đắp từ thức ăn bổ sung. Khi trẻ được tròn 6 tháng, bắt đầu cho trẻ ăn bột, cháo nghiền nấu với các thực phẩm như thức ăn nguồn động vật, đậu đỗ, sản phẩm sữa hoặc các loại bột dinh dưỡng. Người mẹ cần tiếp tục cho trẻ bú mẹ thường xuyên để đảm bảo trẻ lớn và khỏe mạnh. Các chuyên gia lưu ý cháo, bột của trẻ phải luôn luôn đủ chất dinh dưỡng bằng cách cho thêm thực phẩm như thịt, gà, cá, trứng, các thực phẩm nguồn động vật khác; đậu phộng, đậu đỗ, chế phẩm sữa và dầu mỡ. Nếu có thể dùng sữa thay cho nước để nấu bột, cháo; sữa mẹ cũng có thể dùng để làm mềm cháo.
Thực phẩm dành cho trẻ ăn cần luôn luôn được bảo quản và chuẩn bị trong điều kiện hợp vệ sinh, tránh ô nhiễm có thể gây tiêu chảy và các bệnh tật khác cho trẻ. Người chế biến cần rửa tay bằng xà phòng và nước sạch sau khi sử dụng nhà vệ sinh và làm vệ sinh cho trẻ. Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch khi chuẩn bị thức ăn; trước khi ăn và cho trẻ ăn; rửa tay cho trẻ trước khi ăn.
Khi trẻ lớn lên, tăng dần số bữa, số lượng, độ đặc và loại thực phẩm, tăng tính đa dạng của khẩu phần, đặc biệt là thực phẩm nguồn động vật. Ở giai đoạn ăn bổ sung từ 6-8 tháng, bú mẹ thường xuyên cộng thêm 2 bữa 1 ngày. Bắt đầu cho ăn 2-3 thìa bột hoặc thức ăn nghiền (ví dụ các thức ăn ngũ cốc và thức ăn giai đoạn). Ở 6 tháng tuổi, những thức ăn này giống như tập ăn hay “nếm” hơn là bữa ăn thật. Nấu bột/cháo với sữa, kể cả sữa mẹ; bột đậu phộng giã mịn, có thể thêm vào một lượng nhỏ dầu ăn; tăng dần số lượng lên đến nửa bát (bát 250 ml) rồi tăng tiếp lên đến 2/3 bát. Thức ăn gì cũng có thể cho trẻ ăn được khi trẻ 6 tháng tuổi miễn là được thái hoặc nghiền nhỏ. Trẻ em không cần răng để ăn các loại thức ăn như trứng, thịt, rau có lá. Cho trẻ ăn mỗi bữa 2-3 thìa vì dạ dày của trẻ còn bé; lúc 8 tháng dạ dày trẻ to bằng nắm tay của mẹ, khoảng 200 ml.
Các chuyên gia dinh dưỡng cho biết, cho trẻ ăn bột hoặc cháo đặc, không ăn loãng và nhiều nước vì trẻ sẽ không lớn được; bột cháo loãng không tốt cho trẻ vì không cung cấp đủ dinh dưỡng mà trẻ cần; khi trẻ càng lớn càng nấu đặc hơn nhưng phải chú ý để trẻ vẫn nuốt được mà không bị nghẹn; làm cho bột cháo đặc từ thực phẩm như gạo, ngô, lúa mì, lúa mạch, sắn.
Từ 9-11 tháng tuổi cho trẻ bú mẹ cộng thêm 3 bữa chính, một bữa phụ một ngày. Cho trẻ ăn thức ăn được thái nhỏ, nghiền và thức ăn có thể cầm nắm được. Tăng dần số lượng lên gần 1 bát. Thức ăn nguồn động vật rất quan trọng và cần cho trẻ nhỏ ăn, chú ý nấu kỹ và cắt nhỏ. Bắt đầu cho trẻ tập ăn thức ăn có thể cầm nắm được vào các bữa phụ 1 lần một ngày. Những thức ăn này có thể là bánh mì, bánh quy, quả chuối, đu đủ, xoài chín, quả bơ, quả trứng luộc hoặc miếng phô mai.
Trẻ từ 12-24 tháng bú mẹ cộng 3 bữa chính và 2 bữa phụ 1 ngày. Cho trẻ ăn một bát đầy. Tăng số lần ăn các bữa phụ như thức ăn cầm nắm được lên 2 bữa 1 ngày hoặc nhiều hơn. Bà mẹ tiếp tục cho trẻ bú đến 2 tuổi hoặc lâu hơn cùng với ăn bổ sung để đảm bảo trẻ có đủ chất dinh dưỡng để tăng trưởng tốt và khỏe mạnh. Chuyên gia dinh dưỡng lưu ý từ 6-9 tháng cho trẻ bú bất kỳ lúc nào trẻ muốn (ít nhất 8 lần) cả ngày và đêm. Cho trẻ bú mẹ trước rồi mới ăn bổ sung sau; từ 9-24 tháng cho trẻ bú thường xuyên theo ý muốn của trẻ. Nếu trẻ không được bú mẹ, cho trẻ ăn ít nhất 4-5 lần một ngày. Cần cho trẻ ăn 2-3 loại thức ăn khác nhau. Thực phẩm nguồn động vật thịt, gà, cá, trứng, sữa và chế phẩm sữa; đậu đỗ, vừng lạc, loại hạt như gạo, ngô, lúa mì, củ rễ như khoai lang nghệ, khoai tây, sắn. Rau quả giàu vitamin A như rau ngót, rau muống, rau dền, mồng tơi; xoài, đu đủ, chanh leo, cà rốt, bí đỏ, chuối, dứa, dưa hấu, cà chua, bơ, cà tím. Rau lá xanh thẫm, rau quả màu vàng, đỏ giúp trẻ có đôi mắt sáng và ít nhiễm khuẩn. Thêm một lượng dầu ăn và mỡ tăng năng lượng, không cần thêm dầu mỡ nếu đã chiên xào thực phẩm hoặc nếu trẻ trông béo, mũm mĩm.
Các chuyên gia lưu ý điều quan trọng là cho trẻ ăn để đảm bảo trẻ ăn đủ suất đã chuẩn bị; cần khuyến khích và giúp đỡ trẻ một cách kiên nhẫn; qua nụ cười, ánh mắt, từ ngữ khích lệ, kết hợp nhiều loại thực phẩm khác nhau, mùi vị, độ đặc khác nhau, chờ trẻ ăn xong đút tiếp cho trẻ.
Thanh Tùng