Thiếu vi chất dinh dưỡng như thiếu máu, thiếu sắt, thiếu vitamin A, thiếu kẽm…ở phụ nữ có thai là vấn đề có ý nghĩa sức khỏe cộng đồng ở Việt Nam. Theo báo cáo cuả Viện Dinh dưỡng năm 2014-2015, tỷ lệ thiếu máu, thiếu sắt, thiếu kẽm, ở phụ nữ có thai vẫn ở mức cao có ý nghĩa sức khỏe cộng đồng. Tỷ lệ thiếu máu ở phụ nữ có thai là 32,8%, tỷ lệ thiếu sắt là 47% và thiếu kẽm là 80,3%.
Bổ sung viên đa vi chất dinh dưỡng cho các đối tượng có nguy cơ thiếu vi chất đã được tổ chức y tế thế giới khuyến nghị ở những vùng có tình trạng khẩn cấp như thiên tai, bão, lũ, hạn hán…
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng phụ nữ có thai và bà mẹ cho con bú là đối tượng dễ bị tổn thương nhất về dinh dưỡng.
Được sự hỗ trợ của UNICEF, Viện Dinh dưỡng đã tham gia tiến hành bổ sung viên đa vi chất dinh dưỡng cho phụ nữ có thai và bà mẹ cho con bú ở những vùng bị hạn hán và có tình trạng nước mặn xâm nhập nặng với mục tiêu là phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng cho phụ nữ có thai và bà mẹ cho con bú thông qua cung cấp miễn phí sản phẩm đa vi chất dinh dưỡng kết hợp với truyền thông dinh dưỡng được thực hiện bởi mạng lưới của hệ thống y tế. Sản phẩm đa vi chất dinh dưỡng được phân phối đến cấp xã thông qua sự tham gia cảu các nhân viên y tế tại địa phương.
Từ tháng 09/2016 đến tháng 5/2017, nhóm tác giả nghiên cứu Trần Thúy Nga cùng cộng sự Viện Dinh dưỡng, Bộ Y tế thực hiện nghiên cứu báo cáo đề tài “Độ bao phủ sử dụng viên đa vi chất ở phụ nữ có thai, cho con bú tại 2 tỉnh Kon Tum và Cà Mau”.
Đối tượng nghiên cứu là toàn bộ phụ nữ có thai và phụ nữ đang cho con bú đang sinh sống tại 4 xã của Cà Mau và Kon Tum. Sản phẩm viên đa vi chất dinh dưỡng được sản xuất dưới dạng viên nén, có chứa 15 vitamin và khoáng chất thiết yếu, đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị hàng ngày về vi chất dinh dưỡng cho phụ nữ có thai và bà mẹ cho con bú theo khuyến nghị của UNICEF và WHO cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong trường hợp khẩn cấp như thiên tai, bão, lũ, hạn hán.
Theo như kết quả nghiên cứu thì mức kinh tế hộ gia đình và bà mẹ có nghề nghiệp là làm ruộng có ảnh hưởng rất lớn tới độ bao phủ Thông tin, độ bao phủ Tiếp cận và độ bao phủ Hiệu quả của sản phẩm đa vi chất dinh dưỡng. Những bà mẹ thuộc hộ gia đình có kinh tế khó khăn (có sổ hộ nghèo) và làm ruộng thfi tỷ lệ các mức bao phủ đều cao hơn. Với những gia đình có kinh tế khó khăn (có sổ hộ nghèo) thì việc phải bỏ một khoản tiền để sử dụng đa vi chất dinh dưỡng là không hề đơn giản, do vậy khi dự án triển khai phát miễn phí đa vi chất dinh dưỡng thì việc vừa được thụ hưởng sản phẩm mà lại không ảnh hưởng đến kinh tế gia đình nên tỷ lệ các mức độ bao phủ ở những hộ gia đình có kinh tế khó khăn hơn cũng là đều dễ hiểu. Kết quả trong nghiên cứu tác giả nghiên cứu cũng cho thấy phụ nữ ≥25 tuổi có tỷ lệ sử dụng đa vi chất dinh dưỡng cao hơn. Điều này có thể được giải thích là phụ nữ trưởng thành hơn có thể quan tâm hơn đến sức khỏe và kết quả thai nghén và có kinh nghiệm tốt hơn trong việc phòng chống thiếu máu và thiếu vi chất dinh dưỡng. Kết quả này cũng tương tự như kết quả của các nghiên cứu trước đây ở Etiopia và Ấn độ.
Trong nghiên cứu việc tiếp cận với phụ nữ có thai và bà mẹ cho con bú tại các vùng thiên tai thông qua sử dụng mạng lưới cán bộ y tế tuyến cơ sở để truyền thông và cung cấp sản phẩm đa vi chất dinh dưỡng đã đạt được hiệu quả rất tốt khi hầu hết các phụ nữ mang thai và bà mẹ cho con bú đã sử dụng sản phẩm (91,8%) sau khi được nghe cán bộ y tế tư vấn. Tuy nhiên vẫn cần đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, tư vấn để giúp phụ nữ có thai và bà mẹ cho con bú hiểu rõ lợi ích của sản phẩm đa vi chất dinh dưỡng để từ đó sử dụng một cách tự giác và hiệu quả hơn.
Tác giả nghiên cứu có kết luận, hầu hết các độ bao phủ của sản phẩm đa vi chất dinh dưỡng đều tương đối cao trừ độ bao phủ Một phần: Độ bao phủ thông tin của sản phẩm đa vi chất dinh dưỡng là 96,3%; Độ bao phủ Tiếp xúc của sản phẩm đa vi chất dinh dưỡng là 15,3%; Độ bao phủ Hiệu quả của sản phẩm đa vi chất dinh dưỡng là 78,3%. Một số yếu tố liên quan đến độ bao phủ của sản phẩm đa vi chất dinh dưỡng bao gồm Yếu tố kinh tế hộ gia đình, nghề nghiệp làm ruộng và tuổi của bà mẹ. yếu tố nhận được lời khuyên sử dụng đa vi chất của cán bộ y tế có mối liên quan tới tất cả độ bao phủ của sản phẩm đa vi chất dinh dưỡng.
Can thiệp bổ sung viên đa vi chất cho phụ nữ có thai và bà mẹ cho con bú trong tình trạng khẩn cấp sử dụng mạng lưới cán bộ y tế theo hệ thống mạng lưới của Chương trònh Phòng chống suy dinh dưỡng là giải pháp có khả năng thực thi và đạt độ bao phủ cao trong tình trạng khẩn cấp. Cần nhân rộng mô hình ra các vùng có thiên tai gây ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng cuả bà mẹ trong cả nước.
Lâm Quyên