Hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu (chủ yếu là trạm y tế xã/phường) đóng vai trò chính trong thực hiện hoạt động y tế tuyến xã/phường. Tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu cần được nâng cao năng lực cả về chuyên môn và TT-GDSK để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân. Để có cơ sở khoa học và cung cấp những thông tin chính xác cho các nhà hoạch định xây dựng các chương trình hành động về TT-GDSK nói chung và phòng, chống bệnh không lây nhiễm nói riêng nhóm tác giả Nguyễn Thị Hiên cùng cộng sự thực hiện đề tài “Thực trạng và nhu cầu đào tạo của nhân viên y tế xã về truyền thông phòng, chống bệnh không lây nhiễm tại huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang” với mục tiêu:
1. Mô tả thực trạng đào tạo truyền thông giáo dục sức khỏe phòng, chống bệnh không lây nhiễm của nhân viên y tế xã tại huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang.
2. Xác định nhu cầu đào tạo của nhân viên y tế xã về truyền thông phòng, chống bệnh không lây nhiễm tại địa bàn nghiên cứu.
Tác giả Nguyễn Thị Hiên – Trường Đại học Y Dược Thái Bình cho biết, đặc điểm nghiên cứu: Nghiên cứu được triển khai tại huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang; Đối tượng nghiên cứu: Cán bộ, nhân viên y tế của trạm y tế xã/thị trấn; Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 8/2016 đến tháng 5/2017.
Theo quy định hiện hành quy định tại Thông tư 22/2013/TT-BYT ngày 09/8/2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về hướng dẫn đào tạo liên tục cho nhân viên y tế định nghĩa đào tạo liên tục là các khóa đào tạo ngắn hạn, bao gồm: đào tạo bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ; cập nhật kiến thức y khoa liên tục (continuing Medical Education – CME); phát triển nghề nghiệp liên tục (Continuing Professional Development – CPD); đào tạo chuyển giao kỹ thuật; đào tạo theo nhiệm vụ chỉ đạo tuyến và các khóa đào tạo chuyên môn nghiệp vụ khác cho cán bộ y tế mà không thuộc hệ thống văn bằng giáo dục quốc dân. Theo mô tả đề xuất về các hoạt động để đẩy mạnh các hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe tại xã cho thấy hầu hết trưởng trạm y tế cho rằng nên chú trọng việc đào tạo lại cho cán bộ y tế về GDSK (88,9%). Tuy nhiên trên thực tế khi phỏng vấn nhân viên y tế chỉ có 18,8% nhân viên y tế ở đồng bằng và 16,3% nhân viên y tế ở trung du, miền núi đã được đào tạo về truyền thông giáo dục sức về bệnh không lây nhiễm.
Trong nghiên cứu, khi đối tượng nghiên cứu được hỏi về khả năng đáp ứng nhu cầu truyền thông của cộng đồng trong phòng chống bệnh không lây nhiễm thì chỉ có 20% nhân viên y tế ở đồng bằng và 22,8% nhân viên y tế ở trung du, miền núi nhận xét họ có khả năng đáp ứng. Kết quả trên đây cho thấy, đội ngũ cán bộ TT-GDSK ở tuyến xã rất thiếu và yếu. Có lẽ đây chính là khó khăn lớn nhất trong việc triển khai các hoạt động TT-GDSK trên địa bàn xã hiện nay. Điều này cho thấy rất cần phải bổ sung cán bộ có trình độ chuyên môn phù hợp cho phòng TT-GDSK tại các trạm y tế xã, phường, thị trấn.
Ngày 20/3/2015, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược Quốc gia phòng, chống bệnh ung thư, tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản và các bệnh không lây nhiễm khác, giai đoạn 2015-2025 tại Quyết định số 376/QĐ-TTg, theo đó một số chỉ tiêu cụ thể được đặt ra đến năm 2015 gồm: Phấn đấu 70% người trưởng thành hiểu biết về bệnh ung thư, tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, ảnh hưởng đối với sức khỏe cộng đồng, kinh tế, xã hội của đất nước, cũng như các nguyên tắc phòng, chống các bệnh này; giảm 30% tỷ lệ hút thuốc ở nhóm vị thành niên xuống còn 3,6%; giảm 10% tỷ lệ uống rượu, bia ở mức có hại ở người trưởng thành so với năm 2015; giảm tỷ lệ có uống rượu, bia ở nhóm vị thành niên xuống còn 20%; khống chế tỷ lệ bị tiền đái tháo đường dưới 16% ở người 30-69 tuổi; khống chế tỷ lệ đái tháo đường dưới 8% ở người 30-69 tuổi…. Với quan điểm chỉ đạo cụ thể “Phòng, chống các bệnh không lây nhiễm là trách nhiệm của các cấp, các ngành và của mỗi người dân, trong đó các cấp chính quyền trực tiếp chỉ đạo, ngành Y tế là nòng cốt”.
Thực tế cho thấy về nhu cầu đào tạo: Kết quả trình bày cho thấy 83,7% nhân viên y tế ở khu vực trung du, miền núi và 78,8% nhân viên y tế ở đồng bằng có nhu cầu về đào tạo liên tục về truyền thông giáo dục sức về bệnh không lây nhiễm là khá cao và chủ yếu cán bộ y tế mong muốn được đào tạo về phát hiện bệnh (77,5%-92,4%), chẩn đoán và điều trị (91,3%-96,7%), quản lý bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng (95%-98,9%), cách phòng chống bệnh (92,4%-06,3%), điều này cho thấy công tác đào tạo cập nhật kiến thức cho nhân viên y tế tuyến cơ sở chưa được chú trọng.
Kết luận nghiên cứu, tác giả cho biết:
Đối với thực trạng đào tạo truyền thông giáo dục sức phòng chống bệnh không lây nhiễm, tỷ lệ cán bộ y tế đã được tham gia về đào tạo truyền thông giáo dục sức khỏe phòng chống bệnh không lây nhiễm giữa vùng đồng bằng và miền núi, trung du chiếm tỷ lệ thấp và không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về giữa hai khu vực này. Khả năng thực hiện công tác truyền thông giáo dục sức khỏe về phòng chống bệnh không lây nhiễm của nhân viên y tế tại các xã đồng bằng phần lớn đạt mức độ khá (40,0%); tại các xã miền núi, trung du mức độ trung bình là chủ yếu (42,4%). Khả năng đáp ứng nhu cầu truyền thông giáo dục sức khỏe trong cộng đồng về phòng chống bệnh không lây nhiễm thấp ở cả vùng đồng bằng (20,0%) và vùng miền núi, trung du (22,8%).
Đối với nhu cầu đào tạo của nhân viên y tế xã về truyền thông phòng chống bệnh không lây nhiễm: Có 83,7% nhân viên y tế ở miền núi, trung du và 78,8% nhân viên y tế ở đồng bằng có nhu cầu đào tạo truyền thông giáo dục sức khỏe về phòng chống bệnh không lây nhiễm. Mong muốn được đào tạo kiến thức phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm của các nhân viên y tế tại vùng miền núi, trung du (92,4%) cao hơn tại vùng đồng bằng (77,5%). Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,05.
Tác giả nghiên cứu có khuyến nghị cần tăng cường các khóa tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng thực hiện công tác truyền thông cho cán bộ y tế xã nhất là nội dung liên quan đến phòng chống các bệnh không lây nhiễm, nâng cao năng lực tổ chức các hoạt động truyền thông như cách tổ chức phát thanh, cách viết bài cho chương trình truyền thanh, cách tổ chức góc truyền thông, cách tổ chức tư vấn, cách tổ chức các buổi nói chuyện trực tiếp.
Thanh Tùng