Theo Cục Y tế dự phòng – Bộ Y tế, ước tính năm 2016, có 31% số trường hợp tử vong trên toàn quốc là do bệnh tim mạch. Đái tháo đường và tăng huyết áp là hai nguyên nhân quan trọng của bệnh tim mạch. Báo cáo điều tra quốc gia 2015 cho kết quả, cứ 5 người trưởng thành Việt Nam có 01 người bị tăng huyết áp; 20 người có 01 người đái tháo đường. Theo đó Việt Nam có khoảng 12 triệu người tăng huyết áp; 3 triệu người đái tháo đường. Có gần 60% người mắc tăng huyết áp, gần 70% người mắc đái tháo đường chưa được phát hiện bệnh; chỉ có khoảng 14% bệnh nhân tăng huyết áp, 29% bệnh nhân đái tháo đường hiện đang được điều trị; gần 30% người có nguy cơ bệnh tim mạch được quản lý, dự phòng.

Theo các chuyên gia tim mạch, điều trị, quản lý bệnh nhân cần được tư vấn về ăn uống, HĐTL, không hút thuốc, không uống/hạn chế uống rượu bia. Dùng thuốc tăng huyết áp nếu huyết áp > 160/100mmHg. Điều trị ĐTĐ, RLCH lipid nếu có. Phải xác định mục tiêu ĐT cho từng bệnh nhân.

Nguy cơ < 20%: Nếu nguy cơ < 10%: theo dõi thêm trong 12 tháng. Nếu nguy cơ từ 10-20%: đánh giá lại 3 tháng/lần đến khi nguy cơ < 10% thì theo dõi 6-9 tháng/lần.

Nguy cơ 20 - < 30%: Nếu 160/100 > huyết áp > 140/90: dùng thuốc khi thay đổi hành vi lối sống sau 3 tháng không có kết quả. Theo dõi mỗi 3-6 tháng/lần.

Nguy cơ > 30%: Nếu huyết áp > 130/80: dùng thuốc tăng huyết áp. Thêm thuốc nhóm statin. Dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu (aspirin). Theo dõi định kỳ 1 tháng/lần, nếu trong 3 tháng theo dõi không thấy giảm nguy cơ, chuyển tuyến.

Mục tiêu huyết áp < 140/90 mmHg cho hầu hết bệnh nhân. ĐTĐ biến chứng thận và người có nguy cơ tim mạch cao (> 30%), huyết áp mục tiêu < 130/85 – 80mmHg. Tuy nhiên mục tiêu về huyết áp có thể điều chỉnh tùy thuộc tình trạng bệnh nhân và/hoặc sự dung nạp đối với thuốc.

Mục tiêu điều trị glucose máu mao mạch ở các cá nhân có thể khác nhau tùy tình trạng.

Mục tiêu HbA1c cần được điều chỉnh theo thực tế của từng bệnh nhân:

Mức 6,5% hoặc 7,0%: Mức 6,5% áp dụng cho bệnh nhân trẻ, mới chẩn đoán ĐTĐ chưa có biến chứng, không có bệnh đi kèm, kiểm soát được ĐM chỉ cần bằng thay đổi hành vi lối sống hoặc kết hợp với metformin; Đối với người cần phải dùng gliclazide thì mục tiêu là 7,0%. Nhưng cũng có thể hạ xuống 6,5% nếu như mục tiêu 7,0% đạt được mà không làm tăng nguy cơ hạ ĐM nặng.

Mức 7,5%: Bệnh nhân lớn tuổi, bị bệnh ĐTĐ đã lâu, có biến chứng mạn, có nhiều bệnh đi kèm hoặc bệnh nhân có nguy cơ cao với hạ ĐM, đặc biệt là ở người lái xe, vận hành máy móc.

Mức < 8,5%: tình trạng bệnh phức tạp/sức khỏe kém, khó sống lâu.

- Nếu < 55 tuổi: Bắt đầu bằng liều thấp thuốc lợi tiểu thiazide và/hoặc nhóm ƯCMC hoặc nhóm ƯCTT.

- Nếu > 55 tuổi: Bắt đầu bằng thuốc chẹn kênh Ca tác dụng kéo dài và/hoặc thuốc lợi tiểu thiazide.

- Khi phải dùng 2 thuốc (ngoài thuốc lợi tiểu thiazide): Đang dùng thuốc chẹn kênh Ca thì thêm thuốc ƯCMC/ƯCTT và ngược lại.

- Tăng huyết áp ở người thừa cân, béo phì thì thuốc đầu tiên nên chọn là thuốc lợi tiểu thiazide.

- Tăng huyết áp ở người có tiền sử tai biến mạch máu não: Nên ưu tiên dùng ƯCMC.

- Nhóm chẹn bêta giao cảm không nên coi là thuốc hàng đầu. Nên dùng nếu bị nhồi máu cơ tim trong vòng 3 năm qua hoặc đang bị rung nhĩ/suy tim.

- Nếu bệnh nhân đang điều trị mà có huyết áp tâm thu < 110mmHg liên tục thì nên giảm liều hoặc số lượng nhóm thuốc.

Một số lưu ý thêm: Điều trị, quản lý ĐTĐ theo như hướng dẫn của quốc gia. Đa số bệnh nhân, mục tiêu điều trị là huyết áp < 140/90, những người mắc ĐTĐ hoặc có nguy cơ cao với bệnh tim mạch mục tiêu điều trị là huyết áp < 130/80. Bắt đầu dùng statin và aspirin ở những người bị nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ do tắc mạch máu não. Bắt đầu sử dụng thuốc chẹn beta ở những người bị nhồi máu cơ tim trong 3 năm qua. Xem xét sử dụng statin ở những người có nguy cơ cao với bệnh tim mạch.

- Điều chỉnh liều metformin để đạt được đường máu mục tiêu.

- Nếu có chống chỉ định với metformin hoặc không khống chế được đường máu với metformin đơn trị liệu: thêm sulfonylurea.

- Cho thuốc điều trị hạ huyết áp nếu huyết áp > 140/90 mmHg, nếu 130/80 mmHg < huyết áp < 140/90 mmHg: Dùng thuốc khi thay đổi hành vi lối sống sau 3 tháng không có kết quả. Nhóm ức chế men chuyển/ức chế thụ thể là lựa chọn đầu tiên.

- Dùng statin cho tất cả bệnh nhân ĐTĐ týp 2 từ 40 tuổi trở lên.  

3. Điều trị nguy cơ tim mạch cao (> 30%): Dùng aspirin liều thấp 80-100mg/ngày nếu không có chống chỉ định.

Phúc Nguyên