Theo số liệu báo cáo của Bộ Y tế, tỷ lệ béo phì ở trẻ 6-11 tuổi ở nội thành TP Hồ Chí Minh hiện là 12%; TP Hà Nội là 8-9%. Trẻ em thừa cân sẽ có nhiều nguy cơ trở thành người lớn béo phì. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, trẻ ăn uống thỏa thích, không được kiểm soát, thường xuyên ăn thức ăn nhanh chế biến sẵn rất dễ dẫn đến tình trạng thừa cân, béo phì. Thói quen ăn nhiều đồ ngọt, uống nhiều nước ngọt, thói quen ăn uống ngoài bữa cơm gia đình, tăng tiêu thụ các thức ăn nhanh cũng là những yếu tố nguy cơ làm tăng thừa cân, béo phì. Trẻ em cần có một chế độ ăn hợp lý; vừa phòng ngừa được tình trạng béo phì vừa thúc đẩy phát triển chiều cao.
Chế độ ăn uống hợp lý là chế độ ăn cân đối đầy đủ thành phần các chất dinh dưỡng, các vitamin và khoáng chất, không ăn quá nhiều chất ngọt, chất béo, ăn chất đạm ở mức vừa phải, ăn nhiều rau xanh, qủa chín ít ngọt, hạn chế thức ăn nhanh, thức ăn chế biến sẵn, các loại nước ngọt sản xuất công nghiệp. Hoa quả, rau xanh có nhiều lợi ích đối với sức khỏe con người, nhất là với trẻ nhỏ, giúp phát triển cả về thể lực và trí lực. Trẻ em thích màu sắc, hương vị, đa dạng về dinh dưỡng, món ăn lạ miệng, nên rau củ quả rất phù hợp với yêu cầu này.
Đối với chất đạm, cha mẹ cần chọn nguồn đạm tươi sạch, bổ sung chất béo có lợi cho cơ thể trong mỗi phần ăn, như dầu ôliu loại tinh khiết, các loại hạt, quả bơ, chú ý những thực phẩm giàu can xi, chọn ngũ cốc nguyên hạt thay vì các sản phẩm tinh chế.Về sữa tươi, loại sữa tươi không đường, sữa tươi không đường tách béo và giàu can xi rất tốt cho trẻ.
Ở trẻ em, rất thích ăn món ăn pizza, những món ăn nhiều dầu mỡ khác như gà rán, khoai tây chiên. Những chất béo được dùng để rán thức ăn nhanh sẽ tích tụ dần trong cơ thể, dẫn đến thừa cân và sau đó là béo phì. Các bậc cha mẹ cần chuẩn bị cho trẻ một bữa ăn sáng đầy đủ dinh dưỡng; các bữa ăn phải đảm bảo chất lượng và vệ sinh; buổi tối nên ăn nhẹ nhàng để ngủ ngon và không bị tích lũy chất thừa trong cơ thể.
Ngoài chế độ ăn uống, trẻ cần được tăng cường vận động, tập thể dục thể thao là yếu tố quan trọng để ngăn chặn thừa cân, béo phì. Trẻ năng vận động giúp tiêu hao năng lượng dư thừa, có tác dụng thúc đẩy phát triển chiều cao. Cha mẹ cần giúp để trẻ thích thú, đam mê đối với việc rèn luyện thể dục, thể thao. Có thể khuyến khích trẻ đi bộ đến trường; động viên trẻ tập các môn như đi bộ, chạy, nhảy dây, đá bóng, đánh cầu, leo cầu thang. Ở nhà nên hướng dẫn cho trẻ thực hiện các công việc nhà như lau dọn nhà cửa, xách nước tưới cây, bưng bê đồ đạc.
Trẻ cần hạn chế xem tivi, chơi trò chơi điện tử; không nên bắt trẻ học quá nhiều, tạo điều kiện cho trẻ nô đùa, chạy nhảy sau những giờ học căng thẳng. Cha mẹ không ép con ăn nhiều, ăn thừa chất và cho rằng trẻ béo mới là khỏe mạnh là một quan niệm sai lầm.
Các chuyên gia dinh dưỡng lưu ý, chế độ ăn uống lành mạnh gồm nhiều loại thực phẩm như trái cây, rau, các loại đậu, các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt, thực phẩm ít chất béo, ít đường và muối. Bữa ăn đầy đủ chất đạm, chất béo, chất khoáng, vitamin và đủ nước cho cơ thể.
Cần sử dụng hợp lý và đa dạng các loại thực phẩm, phối hợp cả nhóm thực phẩm động vật và thực vật trong bữa ăn hợp lý giàu dinh dưỡng và nâng cao sức khỏe. Bữa ăn cân đối, chất bột chiếm 55-67% khẩu phần năng lượng; chất đạm 13-20% và chất béo 20-25%.
Đối với nhóm chất béo cung cấp năng lượng 9Kcal/1gam, giúp hỗ trợ hấp thu các vitamin tan trong chất béo như vitamin A, vitamin D, vitamin E, vitamin K.
Cần tăng cường ăn mỡ cá, mỡ gia cầm, dầu mè, dầu hướng dương, dầu hạt cải.. Không nên ăn quá nhiều món xào, rán, nướng nên ăn món hấp, luộc. Hạn chế các thực phẩm chế biến sẵn như snack, khoai tây chiên, bim bim, gà rán, thịt nướng, pizza…Đối với rau quả nên ăn đa dạng. Hạn chế tiêu thụ các gia vị mặn và đồ ngọt, uống đủ nước sạch 1,5-2,5 lít. Tập luyện thể dục thể thao cần kiên trì, đúng phương pháp, đúng liều lượng, thời gian phù hợp, tùy theo sở thích để chọn hoạt động thể lực phù hợp, duy trì được mức cân nặng vừa phải là yếu tố giúp phòng chống thừa cân, béo phì./.
Hữu Lai