Ngày 25/5/2019, Vụ Sức khỏe Bà mẹ-Trẻ em Bộ y tế tổ chức Hội thảo phổ biến hướng dẫn phát hiện, xử trí, chăm sóc phụ nữ mang thai và trẻ từ 0 đến 24 tháng tuổi nghi nhiễm vi rút Zika. Tham dự hội thảo có ông Đinh Anh Tuấn Phó vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ-Trẻ em chủ trì, cùng Sở y tế, bệnh viện các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên; BV Từ Dũ, Viện Pasteur Tp HCM, BV Trung ương Huế.
Ngày 15/3/2019, Thứ trưởng Nguyễn Viết Tiến đã ký ban hành Quyết định số 997/QĐ-BYT ban hành Hướng dẫn phát hiện, xử trí, chăm sóc phụ nữ mang thai và trẻ từ 0 đến 24 tháng tuổi nghi nhiễm vi rút Zika.
Bệnh do vi rút Zika là bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn, có thể gây thành dịch và hiện đang lưu hành ở Việt Nam. Bệnh có thể lây truyền qua đường tình dục, đường máu và từ mẹ sang con. Người bệnh do vi rút Zika có biểu hiện triệu chứng tương tự như SXH gồm sốt, phát ban trên da, viêm kết mạc, đau khớp, đau cơ, mệt mỏi và đau đầu nhưng ở mức độ nhẹ hơn.
Tổ chức Y tế Thế giới khẳng định có sự liên quan giữa nhiễm vi rút Zika với các trường hợp mắc đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh do các bà mẹ bị nhiễm vi rút Zika sinh ra, nhất là khi nhiễm vào 03 tháng đầu của thai kỳ. Vì vậy việc phòng bệnh do vi rút Zika cho các bà mẹ mang thai, phụ nữ dự định mang thai là vô cùng quan trọng. Hiện bệnh chưa có vắc xin dự phòng và thuốc điều trị đặc hiệu.
Hướng dẫn của Bộ Y tế ban hành theo Quyết định số 997 có mục đích hướng dẫn cho CBYT làm công tác sản khoa và nhi khoa, nội dung hướng dẫn bao gồm các biện pháp dự phòng, phát hiện, xử trí, chăm sóc, theo dõi phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và trẻ em đến 24 tháng tuổi sống trong khu vực bị ảnh hưởng của dịch.
Về triệu chứng lâm sàng, có khoảng 60-80% các trường hợp nhiễm vi rút Zika không có biểu hiện triệu chứng lâm sàng. Cận lâm sàng, huyết thanh chẩn đoán có thể giúp phát hiện IgM từ ngày thứ 4 sau khi xuất hiện triệu chứng. tuy nhiên xét nghiệm này có thể dương tính giả do phản ứng chéo với một số vi rút khác như SHXD, viêm não Nhật Bản.
Cận lâm sàng còn có xét nghiệm kháng thể trung hòa PRNT, xét nghiệm phát hiện gen vi rút Zika bằng kỹ thuật sinh học phân tử (RT – PCR, Realtime RT – PCR) từ bệnh phẩm huyết thanh; siêu âm thai đối với phụ nữ mang thai nghi nhiễm vi rút Zika để phát hiện chứng đầu nhỏ ở thai nhi.
Trường hợp bệnh được chẩn đoán nghi ngờ là bệnh nhân có phát ban và có ít nhất 02 trong số các triệu chứng là sốt, thường dưới 38,5 độ C; viêm kết mạc mắt xung huyết (không có mủ); đau khớp, phù quanh khớp; đau, mỏi cơ. Xác định trường hợp bệnh bằng các kết quả xét nghiệm: phân lập được vi rút Zika hoặc xác định được đoạn gen đặc hiệu của vi rút Zika bằng kỹ thuật sinh phân tử hoặc xác định được kháng thể IgM kháng vi rút Zika và hiệu giá kháng trung hòa (PRNT) với vi rút Zika >20 và cao gấp 7,4 lần so với nồng độ vi rút Flavi khác, đồng thời đã loại trừ nhiễm vi rút Flavi khác.
Biến chứng của bệnh do vi rút Zika là hội chứng Zika bẩm sinh và hội chứng Guillain-Barre. Dự phòng bệnh bằng các biện pháp phòng chống muỗi đốt, diệt muỗi và lăng quăng, bằng ngũ mùng, mặc quần áo dài tay kể cả ban ngày nhất là ở vùng có dịch; dùng kem xua muỗi; hương muỗi, vợt bắt muỗi, xịt hóa chất diệt muỗi, tích cực phối hợp với cơ quan y tế trong các đợt phun hóa chất diệt muỗi; lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ, cửa ra vào; đậy kín các dụng cụ chứa nước sinh hoạt; thả các vào chum vại chưa nước, thay rửa dụng cụ chứa nước, thu dọn các vật dụng không chứa nước, thường xuyên thay nước bình hoa, bỏ muối vào bát nước kê chân chậu, thu gom tiêu hủy các vật phế thải, lốp xe có thể gây đọng nước quanh nhà.
Những người sống trong vùng dịch hoặc từ vùng dịch về không quan hệ tình dục hoặc sử dụng bao cao su trong suốt giai đoạn mang thai để tránh biến chứng có thể xảy ra đối với thai nhi. Phụ nữ mang thai hoặc dự định mang thai không nên đi đến vùng có dịch; phụ nữ mang thai nhất là trong 3 tháng đầu cần đến vùng có dịch chủ động đăng ký thai nghén để được theo dõi sức khỏe định kỳ. Nếu có biểu hiện như phát ban, có ít nhất 2 trong số các dấu hiệu sốt, đau mỏi cơ/khớp, viêm kết mạc mắt cần đến cơ sở y tế để được khám tư vấn, xét nghiệm khi cần thiết.
Hữu Lai