Theo BS. Trần Văn Tin – Giám đốc Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS tỉnh Khánh Hòa, tính đến ngày 31/5/2015 lũy tích số trường hợp nhiễm HIV được phát hiện là 3.263 trường hợp. Trong đó có 1.851 trường hợp đã được quản lý tại các địa phương, 754 trường hợp nhiễm HIV hiện còn sống.
Toàn tỉnh có 119/140 xã, phường có người nhiễm HIV/AIDS. Địa phương có số người nhiễm HIV cao nhất là Tp. Nha Trang (1.199 người, chiếm gần 65%). So với 05 tháng đầu năm của 2014, số trường hợp nhiễm HIV mới của 05 tháng 2015 có 31 người giảm 22%. Một điều lưu ý là nhóm con của các người nhiễm HIV tăng 9,7% so với cùng kỳ năm 2014. Đối với các nhóm đối tượng như nghiện chích ma túy (NCMT), phụ nữ bán dâm (PNBD), nhóm tình dục đồng giới nam (MSM), chiếm tỷ lệ thấp hơn so với cùng kỳ. Trong số 31 trường hợp nhiễm mới nữ giới chiếm 48,4% tăng 16,7% so với cùng kỳ năm 2014.
Đánh giá chung về xu hướng lây nhiễm HIV/AIDS tại Khánh Hòa, BS. Tin cho rằng hình thái lây nhiễm HIV vẫn còn trong giai đoạn dịch tập trung. Tỷ lệ nhiễm HIV tiếp tục cao trong nhóm NCMT, nhóm PNBD, đặc biệt tỷ lệ nhiễm HIV tăng trong nhóm MSM. Dịch HIV/AIDS còn diễn biến khá phức tạp, nhiễm HIV/AIDS xảy ra chủ yếu ở nhóm NCMT và có xu hướng lan ra tất cả các nhóm đối tượng và cộng đồng. Tuy dịch có xu hướng chững lại nhưng còn chứa đựng nhiều yếu tố nguy cơ làm bùng phát dịch. NCMT mới phát hiện tăng, mua bán dâm khó kiểm soát. Dịch HIV có xu hướng lan rộng về địa bàn, nhóm đối tượng; lây nhiễm qua quan hệ tình dục có xu hướng tăng, tỷ lệ nhiễm mới ở người lớn tuổi và nhóm MSM tăng.
Ngày 28/5/2015, Thứ trưởng Bộ Y tế - Nguyễn Thanh Long đã ký ban hành Quyết định số 2005/QĐ-BYT về việc phê duyệt kế hoạch giám sát trọng điểm HIV, giám sát trọng điểm các nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, giám sát trọng điểm HIV lồng ghép hành vi của các tỉnh, thành phố năm 2015.
Theo Quyết định, giám sát trọng điểm HIV, giám sát trọng điểm các nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, giám sát trọng điểm HIV lồng ghép hành vi năm 2015 thực hiện trên nhóm đối tượng nguy cơ cao bao gồm nam nghiện chích ma túy, phụ nữ bán dâm và nam có quan hệ tình dục đồng giới. Năm 2015, kế hoạch giám sát trọng điểm không triển khai trên các nhóm: nam mắc các nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, phụ nữ mang thai, nam thanh niên khám sơ tuyển nghĩa vụ quân sự.
Theo ThS. Trần Thị Kim Dung – Phó Giám đốc Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS, năm 2014 công tác giám sát trọng điểm là thực hiện 150 trường hợp nhóm nam NCMT; 200 trường hợp PNBD; 150 MSM tại 3 địa điểm là Tp. Nha Trang, thị xã Ninh Hòa và huyện Vạn Ninh.
Thực tế công tác giám sát trọng điểm năm 2014 đã gặp một số khó khăn như đối với công tác tổ chức – việc tổ chức lấy mẫu, điều tra phải thực hiện ở nơi có đủ điều kiện cơ sở vật chất trang thiết bị nên khó khăn cho các đồi tượng ở những tụ điểm cách xa địa điểm lấy mẫu; Các đồng đẳng viên phải đi lại nhiều lần để mời và dẫn đối tượng đến tham gia điều tra nhưng không có phụ cấp xăng xe đi lại. Có nhiều đối tượng là sinh viên, công nhân viên, người lao động... nên không thể tham gia điều tra trong giờ hành chính. Về ngân sách - không có kinh phí bồi dưỡng cho đối tượng cho máu và lấy mẫu dịch tiết trong giám sát trọng điểm HIV/STI; Không có phụ cấp xăng xe cho người dẫn đường.
Năm 2015, với mục tiêu xác định tỷ lệ hiện nhiễm HIV trên các nhóm đối tượng nguy cơ cao tại địa phương năm 2015 bao gồm: người nghiện chích ma túy, phụ nữ bán dâm, nam quan hệ tình dục đồng giới. Theo dõi nhận định chiều hướng nhiễm HIV/STI qua thời gian của tỉnh. Đo lường và theo dõi độ bao phủ của chương trình can thiệp, dự phòng HIV/AIDS. Xác định ưu tiên và hỗ trợ việc định hướng lập kế hoạch can thiệp dự phòng lây nhiễm HIV trên địa bàn tỉnh. Cung cấp thông tin cho việc phân bổ nguồn lực và ước tính dự báo tình hình dịch. Đo lường và theo dõi thay đổi hành vi nguy cơ và hành vi dự phòng nguy cơ nhiễm HIV.
Công tác giám sát trọng điểm sẽ thực hiện với cỡ mẫu 150 nam NCMT, 200 PNBD, 150 MSM, thời gian từ tháng 6/2015 đến tháng 9/2015. Riêng đối với nhóm MSM, phương pháp tiến hành dựa trên cơ sở các huyện được lựa chọn tiến hành phân bổ cỡ mẫu quy định cho các huyện theo tỷ lệ thuận số người quan hệ tình dục đồng giới nam ước lượng tại mỗi huyện. Tại mỗi huyện được lựa chọn, liệt kê các tụ điểm có người quan hệ tình dục đồng giới nam và ước lượng số người quan hệ tình dục đồng giới nam tại mỗi tụ điểm. Tính số tụ điểm cần thực hiện giám sát trọng điểm bằng cách chia số cỡ mẫu phân bổ cho trung bình số MSM tại mỗi tụ điểm. Chọn ngẫu nhiên số tụ điểm cần thực hiện giám sát trọng điểm. Tại tụ điểm đầu tiên được lựa chọn, dựa vào nhóm cộng tác viên hoặc nhóm tuyên truyền đồng đẳng tiến hành tiến hành mời tất cả người có quan hệ tình dục đồng giới nam có mặt tại tụ điểm tham gia vào giám sát trọng điểm. Tiếp tục thực hiện lần lượt tại các tụ điểm còn lại trên danh sách được lựa chọn cho đến khi đủ cỡ mẫu được phân bổ cho huyện đó. Bệnh phẩm cần thu thập – mẫu máu.
Qua kết quả giám sát trọng điểm năm 2014, ThS. Kim Dung có nhận định hình thái lây nhiễm HIV tại tỉnh Khánh Hòa vẫn còn trong giai đoạn dịch tập trung. Tỷ lệ nhiễm HIV tiếp tục cao trong nhóm NCMT (6%), nhóm PNBD (1,0%), nam quan hệ tình dục đồng giới (2,27%). Nhiễm HIV ở nữ giới tại Khánh Hòa có chiều hướng tăng rõ rệt. Dịch HIV/AIDS còn diễn biến khá phức tạp, nhiễm HIV/AIDS xảy ra chủ yếu ở nhóm NCMT và có xu hướng lan rộng về địa bàn và các nhóm khác trong cộng đồng, nhất là sang nhóm đối tượng vợ/chồng/con người nhiễm HIV/AIDS. Lây nhiễm HIV qua quan hệ tình dục có xu hướng tăng. Nhiễm HIV mới ở người lớn tuổi và nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới tăng. Trong những năm gần đây tuy dịch có xu hướng chững lại nhưng còn chứa đựng nhiều yếu tố nguy cơ như: NCMT mới phát hiện tăng, mua bán dâm khó kiểm soát nhất là mua bán dâm trong những người nam quan hệ tình dục đồng giới là những yếu tố có khả năng làm dịch bùng phát trở lại.
Quế Lâm