Tại Hội nghị Liên minh nghị viện thế giới (IPU 132) vào ngày 1/4/2015 diễn ra tại Hà Nội, nhóm Tư vấn của Hội đồng Liên minh nghị viện thế giới nhận định mặc dù Việt Nam đã đạt được những tiến bộ to lớn trong suốt 25 năm phòng, chống HIV/AIDS, đặc biệt trong việc kiểm soát sự gia tăng của dịch HIV/AIDS cũng như cứu sống được nhiều người nhiễm HIV khỏi tử vong…Tuy nhiên, giống như nhiều quốc gia, Việt Nam đang đối mặt với thách thức làm thế nào để duy trì bền vững các thành quả phòng, chống HIV/AIDS khi sự viện trợ của các tổ chức quốc tế đang cắt giảm nhanh trong khi nguồn lực đầu tư trong nước còn hạn chế.
Nhận thức được tầm quan trọng của công tác phòng, chống HIV/AIDS, ngay từ những năm đầu của đại dịch HIV/AIDS và nhất là trong giai đoạn 10 năm từ 2005 đến 2014, tỉnh Khánh Hòa đã có nhiều giải pháp khống chế dịch, đặc biệt là đầu tư nguồn lực, đầu tư kinh phí cho công tác phòng, chống HIV/AIDS.
Kết quả đầu tư của tỉnh (bao gốm kinh phí từ tỉnh, huyện, xã, phường) cùng với nguồn kinh phí từ Trung ương, nguồn viện trợ, các doanh nghiệp, tổ chức từ thiện, từ một phần đóng góp của người sử dụng dịch vụ liên quan HIV/AIDS...đảm bảo tương đối đủ kinh phí cho các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS trên địa bàn; đồng thời tỉnh đã chú trọng đến việc xây dựng một bộ máy tổ chức phòng, chống HIV/AIDS liên ngành.
Trong đó, chú trọng đến công tác truyền thông nhằm nâng cao nhận thức và thực hiện các hành vi an toàn liên quan đến lây nhiễm HIV trong cộng đồng giúp giảm dần kỳ thị phân biệt đối xử với những người nhiễm HIV/AIDS và người thân của họ; coi trọng công tác can thiệp giảm tác hại, điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone, tư vấn, chăm sóc hỗ trợ và điều trị bệnh nhân HIV/AIDS, tư vấn, xét nghiệm HIV sớm, dự phòng lây truyền HIV/AIDS từ mẹ sang con...; .đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng hệ thống và thực hiện công tác giám sát dịch HIV/AIDS trên địa bàn.
Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh đã luôn chủ động giám sát và theo dõi chặt chẽ tình hình dịch HIV; thường xuyên quản lý, kiểm tra, giám sát việc thực hiện chi tiêu các nguồn kinh phí từ tỉnh đến cơ sở, đảm bảo chi tiêu đúng quy định, hiệu quả, tiết kiệm.
Từ khi chỉ thị 54-CT/TW được ban hành vào tháng 11/2005, sự phối hợp của các ban, ngành, đoàn thể, các đơn vị liên quan với ngành y tế luôn có tính chủ động trong lập kế hoạch và triển khai thực hiện công tác phòng chống HIV/AIDS. Các cơ quan, chính quyền, mặt trận và đoàn thể các cấp đã tích cực tham gia cùng với ngành y tế và có sự phối kết hợp khá chặt chẽ với nhau trong việc triển khai thực hiện kế hoạch phòng, chống HIV/AIDS của tỉnh đạt hiệu quả hơn, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của cán bộ và người dân trong công tác phòng, chống HIV/AIDS trên địa bàn tỉnh.
Một số cơ quan, ban, ngành, đoàn thể đã đưa công tác phòng chống HIV/AIDS vào kế hoạch hoạt động hàng năm. Hầu hết các ban, ngành, đoàn thể đã chủ động tổ chức hoặc phối hợp tổ chức các lớp tập huấn, các cuộc hội thảo về phòng, chống HIV/AIDS. Chủ động lồng ghép và phối hợp với ngành y tế trong việc tuyên truyền giáo dục về một số chương trình phòng, chống HIV/AIDS cho cán bộ, nhân dân trong địa phương. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Quy chế số 06-QC/TU về lãnh đạo công tác phối hợp liên ngành phòng, chống HIV/AIDS trên địa bàn tỉnh, tạo điều kiện thuận lợi trong công tác phối hợp liên ngành trên địa bàn của tỉnh Khánh Hòa, cụ thể như:
- Phối hợp tăng cường hoạt động thông tin, giáo dục, truyền thông thay đổi hành vi;
- Phối hợp tăng cường các biện pháp can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV;
- Phối hợp trong công tác tư vấn, điều trị, chăm sóc và hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS;
- Phối hợp trong chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone...
Nhờ có sự phối hợp tốt nên đến nay, về công tác lãnh đạo chỉ đạo đã có đầy đủ các văn bản của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh triển khai công tác phòng, chống HIV/AIDS. Đã tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, ý thức trách nhiệm và sự hiểu biết về HIV/AIDS của các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể và của mọi người dân đối với nhiệm vụ lãnh đạo và tham gia phối hợp thực hiện công tác phòng, chống HIV/AIDS. Tạo được sự nhất trí trong lãnh đạo các cấp các ngành và sự đồng thuận bước đầu trong xã hội về thực hiện các biện pháp can thiệp giảm tác hại. Ngày càng có nhiều người nhiễm HIV và đối tượng có nguy cơ cao sử dụng các dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS hiệu quả, đồng thời tích cực tham gia công tác phòng chống HIV/AIDS. Công tác quản lý, tư vấn, chăm sóc điều trị được tiến hành thường xuyên và khá tốt; đã huy động được cả người nhiễm và người nhà của họ tham gia vào các hoạt động phòng,, chống HIV/AIDS khá tốt.
Kết quả những nỗ lực trên đã góp phần quan trọng làm giảm tốc độ gia tăng người bị nhiễm HIV trong thời gian qua. Từ một tỉnh nằm trong tốp dẫn đầu về số người nhiễm HIV của cả nước, đến nay tỉnh Khánh Hòa đã giảm đáng kể số người nhiễm so với số dân, nhất là giảm rõ rệt số người nhiễm HIV mới, số bệnh nhân tử vong do AIDS hàng năm và thoát khỏi danh sách tỉnh có nhiều người nhiễm HIV, trở thành tỉnh có số người nhiễm HIV trung bình trong cả nước.
Để tiếp tục khống chế dịch, duy trì và nâng cao chất lượng các hoạt động đảm bảo tính bền vững của các chương trình, hoàn thành mục tiêu đến năm 2020, Ngành Y tế đã có một số kiến nghị được đề xuất cụ thể như:
1. Đẩy mạnh xã hội hóa công tác phòng, chống HIV/AIDS, đa dạng hóa các loại hình cung cấp dịch vụ dự phòng và điều trị HIV/AIDS, tạo điều kiện về cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ các cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức xã hội tham gia cung ứng dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS;
2. Thực hiện bảo hiểm y tế toàn diện là rất cần thiết để giải quyết những khó khăn, thách thức của công tác phòng, chống HIV/AIDS khi các nguồn tài trợ không còn. Việc áp dụng chính sách bảo hiểm y tế đối với bệnh nhân nhiễm HIV để hỗ trợ họ chi phí trong quá trình điều trị là một giải pháp hữu hiệu. Vì vậy, cần đảm bảo bao phủ bảo hiểm y tế cho hầu hết dân số;
3. Huy động và đầu tư ngân sách địa phương nhằm đảm bảo tài chính cho công tác phòng, chống HIV/AIDS đến năm 2020; hỗ trợ triển khai chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone theo Nghị định 96/2012/NĐ-CP ngày 15/11/2012 của Chính phủ để đảo bảo tính bền vững của chương trình.
Huy Hoàng