Với mục đích khảo sát các hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV của các nhóm có hành vi nguy cơ cao, ThS. Trần Thị Kim Dung- Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS tỉnh Khánh Hòa- đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Khảo sát tỷ lệ nhiễm HIV và hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV trên các đối tượng nguy cơ cao tại Khánh Hòa”.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 6/2012 đến tháng 12/2014 tại TP Nha Trang, thị xã Ninh Hòa và huyện Vạn Ninh với hai mục tiêu (1) xác định tỷ lệ nhiễm HIV và chiều hướng nhiễm HIV ở các quần thể nam tiêm chích ma túy tại tỉnh Khánh Hòa từ năm 2012 đến 2014; (2) Mô tả các hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV ở nhóm đối tượng nam tiêm chích ma túy và đo lường độ bao phủ các chương trình dự phòng, chăm sóc và điều trị.
Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu là đủ 16 tuổi trở lên, nhóm nam tiêm chích ma túy (TCMT) có ít nhất một lần TCMT trong 1 tháng trước thời điểm thu thập mẫu tại địa bàn tỉnh. Quy trình chọn mẫu trên nhóm nam TCMT là họp nhóm đồng đẳng viên, cộng tác viên để thông báo kế hoạch điều tra lấy mẫu, đồng thời phân công công việc cho các cộng tác viên, đồng đẳng viên gặp trực tiếp đối tượng nghiên cứu gửi giấy mời các đối tượng đến tham gia điều tra theo lịch.
Địa điểm điều tra phỏng vấn tại TP Nha Trang là Trung tâm Tư vấn Đa dịch vụ Trạm Y tế phường Tân Lập; tại thị xã Ninh Hòa là Trạm Y tế phường Ninh Đa, Ninh Thủy và Ninh Phước; tại huyện Vạn Ninh là Trung tâm Tư vấn Đa dịch vụ tại Trung tâm Y tế Vạn Ninh, Trạm Y tế xã Vạn Bình và Trạm y tế xã Vạn Hưng.
Xét nghiệm phát hiện bệnh giang mai được Bệnh viện Da Liễu thực hiện; xét nghiệm HIV được Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS thực hiện theo Thông tư 09/2012/TT-BYT ngày 24/5/2012 của Bộ Y tế. Cỡ mẫu nghiên cứu cho từng năm ở nhóm nam TCMT là 150 người.
Giám sát viên tuyến tỉnh và huyện là các cán bộ có kinh nghiệm trong giám sát điều tra của Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS; Trung tâm Y tế các huyện.
Điều tra viên là các cán bộ có kinh nghiệm, kỹ năng trong điều tra của Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS; Trung tâm Y tế TP Nha Trang.
Xét nghiệm viên là các cán bộ có nhiều năm kinh nghiệm trong công tác lấy máu, bảo quản, vận chuyển mẫu của Khoa xét nghiệm Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS; phòng xét nghiệm HIV/AIDS của Trung tâm đã được phép khẳng định các trường hợp HIV dương tính.
Các chỉ số đã thu thập của nghiên cứu bao gồm tỷ lệ nhiễm HIV của nhóm nam TCMT, thông tin chung của đối tượng nghiên cứu và các chỉ số về hành vi của đối tượng nghiên cứu.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tuổi trung bình của nhóm nam TCMT qua các năm từ 31-33 tuổi; trên 50% nhóm TCMT chưa lập gia đình qua các năm (51,5%, 62.0%, 57.3%); tỷ lệ nhiễm HIV của nhóm TCMT qua các năm từ 2012-2014 là 6.5%, 6.7% và 6.0%, thấp hơn so với các năm 2010, 2011 (8.0%, 7.7%); tuổi tiêm chích lần đầu tiên của các đối tượng qua các năm cao nhất thuộc về nhóm dưới 20 (38.5%, 40.6% và 36.0%); số năm tiêm chích chủ yếu là trên 3 năm (70.5%, 59.3%, 60.0%); số lần TCMT trung bình trong tháng của các đối tượng lần lượt qua các năm là 23.8, 21.7 và 22.4 lần; tỷ lệ dùng chung bơm kim tiêm trong tháng qua vẫn còn khá cao qua các năm (32.0%, 38.7% và 12.0%); có 25.5%, 17,6% và 29.3% đối tượng TCMT có quan hệ tình dục (QHTD) với PNBD trong 12 tháng qua các năm, số lần trung bình quan hệ tình dục với PNBD trong 1 tháng là là dưới 1 lần. Tỷ lệ thường xuyên sử dụng bao cao su (BCS) khi QHTD với PNBD trong 1 tháng gần đây nhất là 45.5%, 50% và 60.9%; tỷ lệ dùng BCS trong lần QHTD gần nhất là 64.5%, 57.6% và 62.5%. Có 81.5%, 80.7% và 80% đối tượng TCMT biết nơi tư vấn xét nghiệm tự nguyện HIV (TVXNTN), tuy nhiên tỷ lệ xét nghiệm HIV trong năm thấp qua các năm 2012 là 54%, năm 2013 là 28.7% và năm 2014 là 33.3%. Có 75.5%, 60% và 32.7% đối tượng TCMT được tiếp cận các đồng đẳng viên trong 6 tháng qua; có 73%, 46% và 49.3% đối tượng TCMT nhận được bơm kiêm tiêm miễn phí trong 6 tháng qua và mỗi tháng trung bình nhận được 24 chiếc (năm 2012), 13.4 chiếc (năm 2013) và 7 chiếc (năm 2014). Có 3%, 18% và 24.7% đối tượng nhận được BCS miễn phí trong 6 tháng qua và mỗi tháng trung bình nhận được 3.5, 1.8 và 1.0 chiếc qua các năm từ 2012-2014. Trong 2 năm 2012, 2013 không có đối tượng nào được điều trị Methadone nhưng trong năm 2014 đã có 2% đối tượng TCMT được điều trị Metahdone; tỷ lệ đối tượng TCMT nhiễm HIV được điều trị ARV lần lượt qua các năm là 46.2% (6/13), 70% (7/10) và 66.7 (6/8).
Nghiên cứu đã có những khuyến nghị tiếp tục triển khai chương trình can thiệm giảm tác hại, phát bơm kiêm tiêm, bao cao su cho nhóm nam TCMT; Tăng cường vận động người TCMT tham gia điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone; nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi đối với nhóm có nguy cơ cao nhiễm HIV, đặc biệt giúp các nhóm đối tượng này thực hiện tốt hành vi an toàn trong tiêm chích và an toàn trong QHTD. Tăng cường quảng bá dịch vụ tư vấn xét nghiệm tự nguyện, chăm sóc điều trị ARV đến các nhóm đối tượng nguy cơ cao để khuyến khích người có nguy cơ thực hiện TVXNTN HIV nếu có kết quả dương tính chuyển gửi ngay đến các phòng khám ngoại trú để được chăm sóc điều trị.
Phương Thảo