Ngày 31/3/2015, Viện Pasteur Nha Trang đã tổ chức tổng kết công tác phòng, chống HIV/AIDS năm 2014 và định hướng kế hoạch năm 2015.
Viện Pasteur Nha Trang giám sát 11 tỉnh gồm Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận và Bình Thuận. Tính đến ngày 31/12/2014, lũy tích số trường hợp nhiễm HIV là 9.797 trường hợp, lũy tích số bệnh nhân AIDS là 5.922 người, lũy tích số bệnh nhân tử vong do AIDS là 3.504 người. Trong năm 2014, số trường hợp nhiễm HIV mới được phát hiện là 448 trường hợp, số bệnh nhân AIDS là 356 trường hợp và số trường hợp tử vong liên quan đến AIDS là 125. So với cùng kỳ năm 2013, số trường hợp nhiễm HIV được phát hiện giảm 109 trường hợp (tương ứng 19,6%), số bệnh nhân chuyển sang giai đoạn AIDS giảm 68 trường hợp (16%), số trường hợp tử vong do AIDS giảm 48 trường hợp (27,7%).
Kết quả giám sát phát hiện qua các năm từ 2010 đến 2014 cho thấy Khánh Hòa và Bình Thuận là hai tỉnh có số người nhiễm mới HIV hàng năm luôn cao nhất trong khu vực, các tỉnh Quảng Trị, Phú Yên và Ninh Thuận số người nhiễm HIV hàng năm thấp hơn nhiều so với các tỉnh khác. Trong số 448 người nhiễm HIV được phát hiện trong năm 2014, phân bố theo đường tình dục không an toàn chiếm tỷ lệ cao nhất tới 66,1%; 15,6% theo đường máu và lây truyền HIV từ mẹ sang con chiếm tỷ lệ 3,4%.
Kết quả phân tích trong 10 năm giai đoạn 2004-2014 cho thấy, hình thái lây nhiễm HIV theo đường tình dục tăng rất nhanh, từ 22,2% trong năm 2004 lên đến 66,1% trong năm 2014; phân bố theo đường máu ở người nhiễm HIV lại có xu hướng giảm (năm 2004 là 46,8% xuống còn 16,5% năm 2014). Xu hướng theo giới tính trong những năm gần đây cho thấy, nhiễm HIV trong nữ giới có chiều hướng gia tăng và không có dấu hiệu dừng lại (từ 20% năm 2004 đến 40% năm 2014). Phân bố theo nhóm tuổi ở người nhiễm HIV tập trung chủ yếu ở nhóm tuổi từ 20-39, chiếm tỷ lệ 74% và nhóm tuổi 40-49 chiếm 16% (năm 2014).
Năm 2014, công tác giám sát trọng điểm lồng ghép hành vi tiếp tục được triển khai tại 6/11 tỉnh trong khu vực, gồm Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Bình Định, Khánh Hòa và Bình Thuận. Đối với nhóm nam tiêm chích ma túy, 6/6 tỉnh được Cục Phòng, chống HIV/AIDS giao giám sát đều đạt 100% cỡ mẫu theo đúng kế hoạch và tiến độ đề ra. Tỷ lệ hiện nhiễm HIV năm 2010 đến 2014 cho thấy xu hướng giảm rõ rệt (từ 4,6% xuống còn 2,59%). Đối với nhóm phụ nữ bán dâm, qua xét nghiệm 950 trường hợp có 08 trường hợp dương tính HIV. Đối với nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới, năm 2014 chỉ thực hiện 150 trường hợp lấy máu xét nghiệm HIV tại tỉnh Khánh Hòa, có 04 trường hợp dương tính với HIV.
Theo ThS.Lê Xuân Huy- Viện Pasteur Nha Trang- nhìn chung hoạt động giám sát trọng điểm lồng ghép hành vi năm 2014 đạt kết quả tốt cả về phương pháp thu thập mẫu và xét nghiệm chẩn đoán đều tuân thủ quy định. Năm 2014, kinh phí bị cắt giảm nhiều nhưng hoạt động thông tin, truyền thông vẫn được quan tâm thực hiện. Nội dung truyền thông đa dạng, tuyên truyền kiến thức về HIV/AIDS, các chính sách của Nhà nước về HIV/AIDS, quyền- nghĩa vụ và đặc biệt là chống phân biệt, kỳ thị đối xử với người nhiễm HIV/AIDS. Một số đơn vị đã tiến hành khảo sát kiến thức của người dân về phòng, chống HIV/AIDS (Thừa Thiên Huế), kết quả cho thấy trên 50% người dân hiểu biết đầy đủ các kiến thức về HIV/AIDS và điều tốt nhất là người dân tự tìm đến các dịch vụ hỗ trợ, chăm sóc sức khỏe dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS cho cộng đồng.
Tuy nhiên, chương trình phòng chống HIV/AIDS vẫn gặp một số khó khăn và thách thức như sự kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV vẫn tiếp tục là rào cản tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ điều trị HIV, qua đó gián tiếp làm gia tăng nhiễm HIV trong cộng đồng và làm giảm hiệu quả của các chương trình can thiệp. Nguồn lực để phát triển bền vững các chương trình còn hạn chế, kinh phí triển khai cho chương trình phòng, chống HIV/AIDS từ chương trình mục tiêu quốc gia của các tỉnh đang ở mức thấp hoặc bị cắt giảm, một số dự án quốc tế ngừng tài trợ, trong khi đó chỉ tiêu số bệnh nhân điều trị Methadone ngày càng tăng.
Để các hoạt động được đẩy mạnh hơn về truyền thông, về tăng cường quảng bá các dịch vụ tư vấn xét nghiệm tự nguyện HIV, điều trị ARV, vận động số đối tượng tiêm chích ma túy đến các cơ sở điều trị Methadone, các đại biểu đã có những khuyến nghị với Cục Phòng, chống HIV/AIDS là tiếp tục hỗ trợ các địa phương trong việc đào tạo, hướng dẫn nâng cao nghiệp vụ chuyên môn trong công tác điều trị HIV/AIDS. Ban hành số quản lý người nhiễm HIV/AIDS và theo dõi các hoạt động phòng chống HIV/AIDS cho tuyến xã, phường. Có kế hoạch phân phối, bổ sung hoặc thay thế các trang thiết bị xét nghiệm cho Ban điều hành khu vực và các trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tuyến tỉnh. Hỗ trợ, điều phối them nguồn kinh phí từ các chương trình, dự án cho các tỉnh khu vực miền Trung.
Nguyễn Phương