Dịch HIV tập trung chủ yếu trong nhóm người nghiện chích ma túy (NCMT), người bán dâm và nam quan hệ tình dục đồng giới. Nghiện chất dạng thuốc phiện (CDTP) là một trong những nguyên nhân chính gây tử vong sớm và bệnh tật. Điều trị thay thế nghiện CDTP bằng Methadone đã chứng minh được hiệu quả trong việc giảm tác hại có liên quan đến việc sử dụng ma túy. Cải thiện được tình trạng sức khỏe của người nghiện, điều trị kịp thời các bệnh nhiễm trùng cơ hội cũng như các bệnh khác có liên quan đến việc sử dụng ma túy.
Năm 2016 nhóm tác giả nghiên cứu Lê Thị Hường cùng cộng sự Cục phòng chống HIV/AIDS, Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS thành phố Cần Thơ thực hiện nghiên cứu hồi cứu hồ sơ bệnh án kết hợp khai thác thông tin trực tiếp báo cáo đề tài “Thực trạng điều trị các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone tại thành phố Cần Thơ giai đoạn 2010-2016”.
Đối tượng nghiên cứu là số liệu thu thập được từ hồ sơ bệnh án của 125 bệnh nhân đã và đang điều trị tại 4 cơ sở điều trị Methadone Ninh Kiều, Cái Răng, Ô Môn và Thốt Nốt của thành phố Cần Thơ. Kết hợp với phỏng vấn 125 các đối tượng là người nhà (người hỗ trợ điều trị) của bệnh nhân bỏ trị Methdone.
Đối với thực trạng về tình hình điều trị Methadone: Trong số 250 ĐTNC, nhóm bệnh nhân bỏ trị Methadone ở giai đoạn ổn định liều bỏ trị (70,4%) và nhóm bệnh nhân duy trì điều trị (80%). Về thời gian điều trị Methadone ở nhóm bệnh nhân bỏ trị (thấp nhất là 3 tháng, cao nhất 67 tháng) và nhóm bệnh nhân duy trì điều trị (thấp nhất là 4 tháng, cao nhất 73 tháng).
Sau điều trị Methadone từ 3-12 tháng: bệnh nhân bỏ trị (40%) và bệnh nhân duy trì điều trị (14,4%) và sau điều trị Methadone từ > 12-36 tháng : bệnh nhân bỏ trị (40,8%) và bệnh nhân duy trì điều trị (36,8%).
Tác giả có kết luận nghiên cứu, thời gian điều trị Methadone của ĐTNC kéo dài (có khi lên đến 73 tháng). Tuy nhiên, có một tỷ lệ đáng kể bệnh nhân bỏ trị. Do đó, chương trình điều trị nghiện thuốc phiện bằng Methadone cần triển khai một số hoạt động nhằm hạn chế tỷ lệ bệnh nhân bỏ trị như: thực hiện tốt việc tư vấn thường quy để cung cấp kiến thức và lợi ích của việc điều trị Methadone, hỗ trợ tâm lý, tuân thủ điều trị Methadone/ARV, dự phòng tái nghiện và dinh dưỡng cho bệnh nhân. Các cơ sở điều trị Methadone cần phải kết nối chặt chẽ, tìm hiểu lý do bỏ trị của từng bệnh nhân, ghi nhận vào hồ sơ bệnh án và tích cực tìm kiếm bệnh nhân bỏ trị để vận động họ quay lại điều trị.
Hiệu quả của methadone trong điều trị các chất gây nghiện dạng thuốc phiện đã được khẳng định qua một thời gian dài. Không chỉ giúp người nghiện ma túy cải thiện về sức khỏe và tinh thần, methadone còn góp phần rất lớn trong việc giảm nguy cơ lây nhiễm HIV trong cộng đồng, mang lại lợi ích về kinh tế, trật tự an toàn xã hội.
Tác giả Minh Khoa cho biết, cách đây nhiều năm, vì đua đòi, tụ tập với bạn bè trong những trận lên sàn thâu đêm, L.T.Đ. (Lê Chân, Hải Phòng) đã nghiện ma túy khi mới chỉ thử 1-2 lần. Ròng rã 5-6 năm nghiện, không việc làm Đ. và nhiều bạn nghiện như Đ. tìm mọi cách để có tiền mua thuốc cho thỏa cơn vật thuốc. “Lúc lên cơn nghiện mà không có thuốc khổ lắm!”, Đ. nhớ lại. Đã không biết bao lần cai nghiện ở nhà cũng như vào trung tâm, nhưng chỉ được một thời gian Đ. lại nghiện lại.Tương lai của Đ. cứ luẩn quẩn trong vòng vây của nghiện...
Năm 2009, khi biết có thể cai nghiện được bằng methadone Đ. đã quyết làm lại cuộc đời. Thời gian đầu uống methadone, Đ. không thể quen được. Đã từng dùng ma túy đá nên khi uống methadone Đ. bị mất ngủ, khó chịu, không ăn, không ngủ được. Nhưng dần dần Đ. đã bỏ được hẳn ma túy, cơ thể khỏe mạnh lên nhiều. Vốn thông minh, lại khéo tay, sau thời gian được học nghề, Đ. đã có thể sửa xe máy thành thạo. Hiện tại thu nhập của Đ. khoảng 4-5 triệu, có thể tự nuôi bản thân.
N.H.H. (Lê Chân, Hải Phòng), nghiện từ khi mới 15 tuổi. Khi đó tụ tập theo bạn bè cùng trang lứa ở phố đường tàu, rồi nghiện lúc nào không hay. Năm 1999, H. bị bắt vì tàng trữ và sử dụng ma túy, rồi vào trại. Gần 10 năm sau, ra tù nhưng H. vẫn nghiện. Được sự động viên của gia đình và cô bạn gái từ thời xưa, anh quyết định chọn đi điều trị cai nghiện bằng methadone để từ bỏ ma túy. Lúc đầu uống chưa quen, cũng khó chịu lắm. Nhưng dần rồi cũng quen và H. cũng thấy được lợi ích của methadone. “Uống methadone vào không còn cảm giác thèm heroin nữa, không còn vật vã, khó chịu khi không có thuốc...”, H. chia sẻ. “Mình bây giờ thế này là may mắn lắm! Có thuốc chữa bệnh, có vợ con, có công việc. Chả còn gì hơn!”. Hiện giờ H. làm xe ôm, đã có tiền nuôi bản thân mình và thi thoảng “cho con tiền mua bánh kẹo”.
Theo Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS, trên địa bàn TP. Hải Phòng có trên 10 cơ sở điều trị methadone. Hiện nay cơ sở điều trị methadone quận Lê Chân, Hải Phòng có khoảng 400 bệnh nhân đang điều trị.
Hiệu quả của methadone đã được khẳng định qua một thời gian dài. Không chỉ giúp người nghiện heroin cải thiện về sức khỏe và tinh thần, methadone đã góp phần rất lớn trong việc giảm nguy cơ lây nhiễm HIV trong cộng đồng, mang lại lợi ích về kinh tế, trật tự an toàn xã hội.
Thống kê từ Cục Phòng chống HIV/AIDS (Bộ Y tế) cho thấy, tính đến 31/12/2017 tổng số bệnh nhân được điều trị methadone lên đến 53.627 bệnh nhân tại 310 cơ sở điều trị tại 63 tỉnh thành. Nhờ chương trình điều trị thay thế chất gây nghiện methadone, bệnh nhân giảm tỷ lệ nghiện ma túy, giảm đáng kể các hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV và tỷ lệ lây nhiễm HIV. Trước điều trị bằng methadone có tới 87% bệnh nhân có hành vi tiêm chích ma túy, thì sau 6 tháng điều trị tỷ lệ này chỉ còn 53,9% và sau 24 tháng giảm xuống còn 42,4% trong nhóm bệnh nhân còn sử dụng. Tỷ lệ sử dụng chung bơm kim tiêm giảm còn 2% trong nhóm bệnh nhân còn tiêm chích ma túy đang tham gia điều trị trên 24 tháng so với 21% trước điều trị.
Tuy nhiên, heroin vẫn là một loại ma túy được sử dụng nhiều nhất trong 10 năm qua (chiếm 65 - 85% người nghiện ma túy). Chính vì vậy, việc điều trị methadone cho người nghiện ma túy trong thời gian tới cần được có sự phối hợp và vào cuộc mạnh mẽ hơn nữa từ các Bộ ngành, địa phương nhằm giảm tỷ lệ người nghiện ma túy, góp phần lành mạnh hóa xã hội, cộng đồng.
Trần Hưng