Theo khuyến cáo dự phòng bệnh tim mạch của Hội Tim mạch Mỹ (ACC/AHA 2019), chiến lược phòng ngừa tiên phát bệnh tim mạch cần phải chú ý đến các yếu tố nguy cơ khởi phát sớm trong cuộc sống. Vì vậy ở người trẻ 20-39 tuổi nên ưu tiên ước tính nguy cơ trọn đời và thúc đẩy một lối sống lành mạnh.
Thuốc được chỉ định ở những trường hợp có LDL-C tăng vừa >160mg/dL hoặc những người LDL-C ở mức tăng cao (>190mg/dL). Với người lớn từ 40 tuổi -75 tuổi, nguy cơ tim mạch 10 năm được dùng để hướng dẫn điều trị. Bác sĩ sẽ kết hợp với đánh giá các yếu tố làm tăng nguy cơ để quyết định điều trị statin. Đối với bệnh nhân >75 tuổi cần đánh giá kỹ lâm sàng và thảo luận các yếu tố nguy cơ với bệnh nhân.
Cải thiện điều trị phụ thuộc vào cường độ liệu trình điều trị, mức LDL-C ban đầu và nguy cơ tim mạch tổng thể. Sử dụng các thông tin nêu trên để thảo luận cùng với bệnh nhân về chiến lược điều trị.
Đối với bệnh nhân có nguy cơ cao, mức LDL-C rất cao, ngoài điều trị statin với liều dung nạp tối đa, khuyên nghị bổ sung thuốc ức chế PCSK 9 (proprotein convertase subtilisin/kexintype 9).
Thay đổi lối sống để giảm Tryglyceride và LDL-C gồm: không ăn chất béo chuyển hóa (dạng trans); giảm ăn chất béo bão hòa; tăng chất xơ; sử dụng thực phẩm giàu phytosterol; sử dụng gạo nguyên cám (gạo lức); giảm cân; giảm ăn cholesterol; tăng cường tập thể dục. Thay đổi lối sống để giảm Tryglyceride gồm giảm cân, hạn chế uống rượu, tăng cường tập thể dục; giảm lượng carbonhydrat trong bữa ăn hàng ngày; sử dụng thêm các chất béo không bão hòa; giảm các loại đường đơn, đường đôi; thay thế chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa đơn hoặc đa nối đôi.
Thay đổi lối sống để làm tăng HDL-C gồm: tránh ăn chất béo chuyển hóa (dạng trans); tăng cường tập thể dục; giảm cân nặng; giảm ăn carbonhydrat và thay thế bằng chất béo không bão hòa; sử dụng rượu mức độ vừa phải; bỏ hút thuốc lá.
Các thuốc làm giảm lipit gồm statin, fibrate, thuốc gắn axit mật, niacin (axit nicoyinic), ức chế hấp thu cholesterol chọn lọc (ezetimibe), mới nhất là thuốc ức chế proprotein convertase subtilisin/lexin type 9 (PCSK 9).
Statin với các liều hiệu quả giúp giảm LDL-C ít nhất 50%, giúp làm ngừng tiến triển, góp phần làm thoái triển mãng xơ vữa động mạch vành. Statin cũng góp phần làm giảm tryglyceride, giảm nguy cơ viêm tụy cấp.Các nghiên cứu cho thấy, phối hợp statin với ezetimibe cũng mang lại nhiều lợi ích. Thuốc ezetimibe thường không được sử dụng đơn trị liệu để giảm nồng độ LDL-C trừ khi bệnh nhân không dung nạp statin. Khi dùng statin liều cao nhất vẫn không đạt được mục tiêu điều trị mới phối hợp thuốc ezetimibe.
Thuốc gắn axit mật do có thể làm tăng nồng độ tryglyceride huyết tương vì vậy không được khuyến cáo sử dụng thường quy dự phòng bệnh tim mạch.
Fibrate và Niacin sử dụng chủ yếu để giảm tryglyceride và tăng HDL-C. Dầu cá với liều 2-4g/ngày được sử dụng để giảm tryglyceride. Tuy nhiên còn ít nghiên cứu nêu dự phòng bệnh tim mạch không khuyến cáo sử dụng thuốc này.
Về thuốc ức chế PSCK9 giúp làm giảm LDL-C đến 60% khi đơn trị hoặc thêm vào liều statin cao nhất. Hiện thuốc tiếp tục được nghiên cứu và đánh giá hiệu quả.
Các chuyên gia tim mạch cho rằng, các bệnh nhân rối loạn lipit máu, đặc biệt có bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc nguy cơ cao không triệu chứng có thể không đạt mục tiêu với đơn trị liệu do đó cần điều trị phối hợp. Phối hợp hiện nay là statin và ezetimibe.Phối hợp niacin có tác dụng phụ đỏ bừng mặt nên ảnh hưởng tuân thủ điều trị ở bệnh nhân.
Fibrates đặc biệt fenofibrate làm giảm tryglyceride và tăng HDL-C, giảm LDL-C khi kết hợp với statin nhưng tryglyceride vẫn ở mức cao hoặc HDL-C rất thấp. Fibrate uống buổi sáng và statin uống buổi tối giúp giảm nguy cơ mắc bệnh về cơ. Gemfibrozil không nên kết hợp điều trị với statin vì tương tác thuốc cao.Cần lưu ý nếu không đạt được nồng độ mục tiêu thậm chí với liều cao nhất hoặc phối hợp thuốc, bệnh nhân vẫn có lợi từ điều trị nếu tình trạng rối loạn huyết máu được cải thiện. Ở những bệnh nhân này, tối ưu hóa điều trị các yếu tố nguy cơ khác kèm theo giúp giảm nguy cơ tim mạch toàn thể./.
Anh Duy