Cả thừa cân và béo phì đều có liên quan đến tăng nguy cơ tử vong do tim mạch và tử vong do mọi nguyên nhân.
Thừa cân và béo phì là tình trạng xảy ra khi mỡ được tích lũy trong cơ thể một cách quá mức, không bình thường gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Thừa cân, béo phì là yếu tố nguy cơ chính gây nhiều bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh tim mạch và ung thư.
Chỉ số khối cơ thể BMI được tính dựa trên chiều cao và cân nặng, áp dụng cho người trưởng thành. BMI bằng cân nặng chia cho chiều cao nhân với chiều cao. Theo tiêu chuẩn Việt Nam, BMI bình thường là từ 18,5-24,9kg/m2. Thừa cân khi BMI từ 25-29,9; BMI từ 30kg/m2 trở lên là béo phì. Béo phì độ I là 30-34,9, độ II từ 35-39,9 và độ III từ 40kg/m2 trở lên.
Chỉ số vòng eo là thông số giúp đánh giá lượng mỡ trong nội tạng, có giá trị tiên lượng nguy cơ cao hơn lượng mỡ dưới da. Vị trí đo vòng bụng chuẩn là mức tương ứng với điểm giữa tính từ mào chậu trước đến xương sườn thấp nhất, đo ở tư thế đứng. Theo khuyến cáo của Châu Âu, vòng bụng ≥94cm ở nam và ≥80cm ở nữ là ngưỡng cần khuyến cáo không được để tăng thêm nữa. Một khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới là vòng bụng ≥102cm ở nam và ≥88cm ở nữ là ngưỡng cần khuyến nghị giảm cân.
Nguy cơ mắc bệnh tim mạch tăng thuận với BMI, lượng mỡ của cơ thể. Tuy nhiên nếu BMI <20kg/m2 thì nguy cơ tử vong cũng tăng lên nên không khuyến cáo giảm BMI xuống dưới 20kg/m2.
Để kiểm soát cân nặng, cần khuyến khích các người thừa cân, béo phì tham gia chương trình giảm cân toàn diện trong vòng 6 tháng bao gồm: hỗ trợ chế độ ăn giảm calo (giảm 500Kcalo/ngày hoặc 800-1500Kcal/ngày) và tham gia các hoạt động thể lực mạnh 200-300 phút/tuần.
Ở người thừa cân, béo phì, khi giảm trên 5% trọng lượng cơ thể ban đầu, giúp giảm huyết áp ở người tăng huyết áp, giúp cải thiện rối loạn lipit máu và đường máu. Hội Tim mạch Mỹ khuyến cáo điều trị nội khoa bằng Orlistat hoặc phẫu thuật làm nhỏ dạ dày là phương pháp điều trị hiệu quả, giảm được nguy cơ biến cố tim mạch so với nhóm không được phẫu thuật làm nhỏ dạ dày.
Các nội dung liên quan điều chỉnh rối loạn lipit máu là tăng LDL-C huyết tương là nguyên nhân gây xơ vữa động mạch; giảm LDL-C làm giảm các biến cố tim mạch; nồng độ HDL-C thấp có liên quan đến tăng nguy cơ tim mạch. Mọi người cần thay đổi lối sống và thay đổi chế độ ăn uống theo khuyến cáo của y tế. Cần căn cứ vào nguy cơ tim mạch tổng thể để quyết định cường độ can thiệp. Khi xét nghiệm máu lúc đói cần làm cholesterol toàn phần và HDL-C.
Khi điều trị rối loạn lipit máu cần chú ý trường hợp tăng lipit máu thứ phát gặp trong suy giáp, đái tháo đường, hội chứng Cushing, bệnh lý gan thận, nghiện rượu và sử dụng corticosteroid. Vì vậy cần điều trị bệnh nền trước khi dùng thuốc giảm lipit máu.
Cần xem xét khả năng tăng lipit có tính chất gia đình ở bệnh nhân có lipit máu tăng cao bất thường hoặc kèm theo có tiền sử gia đình. Cần được khám bác sĩ chuyên khoa để có hướng điều trị phù hợp.
Nếu LDL-C tăng ở mức thấp hơn ở những bệnh nhân trẻ tuổi có bệnh tim mạch hoặc tiền sử gia đình có bệnh tim mạch cần nghĩ tới trường hợp tăng lipit có tính chất gia đình.
Đích điều trị LDL-C cần đạt là dưới 1,8mmol/L, dưới 2,6 và dưới 3,0mmol/L cho các trường hợp có nguy cơ cao, nguy cơ trung bình và nguy cơ thấp. Năm 2019, Hội Tim mạch Châu Âu khuyến cáo hạ thấp hơn nữa, giảm LDL-C tuyệt đối càng nhiều thì mức giảm nguy cơ tim mạch càng lớn.
Việc giảm nguy cơ tim mạch qua giảm LDL-C cần được cá nhân hóa. Ở những bệnh nhân có nguy cơ tim mạch rất cao nên giảm tối thiểu 50% mức LDL-C ban đầu cùng với việc đạt được mục tiêu phù hợp. Mức giảm khuyến cáo cần giảm trên 50% so với ban đầu và đưa LDL-C <1,4mmol/L (<55mg/dL). Người có nguy cơ cao mục tiêu giảm LDL-C<1,8mmol/L. Ở bệnh nhân có nguy cơ trung bình giảm dưới 2,6mmol/L (<100mg/dL), người có nguy cơ thấp LDL-C <3,0mmol/L (dưới 116mg/dL).
Cho đến nay, không có mục tiêu cụ thể nào được xác định đối với HDL-C hoặc Tryglyxerit mặc dù gia tăng HDL-C làm tăng quá trình xơ vữa động mạch, HDL-C thấp có liên quan đến biến cố mạch vành ngay cả mức LDL thấp. Bác sĩ tim mạch sẽ có những khuyến cáo, tư vấn cho người bệnh phù hợp để thực hiện./.
Hoa Đăng