Theo ngành Lao động – Thương binh và Xã hội, hiện nay công tác cai nghiện ma túy gặp nhiều khó khăn. Người nghiện ma túy chủ yếu sử dụng các loại ma túy tổng hợp như hàng đá, ít sử dụng loại heroin. Cai nghiện ma túy tổng hợp hiện chưa có phác đồ điều trị mà chủ yếu là cắt nguồn cung cấp, xa môi trường, tư vấn tâm lý, giải độc theo phác đồ điều trị chung.

Còn theo PGS.TS Nguyễn Hữu Đức, các ma túy kích thích là những chất ngoài đặc tính gây khoái cảm và nghiện còn có những tính chất dược lý đối kháng với thuốc phiện, heroin; chất ma túy kích thích chủ yếu kích thích hệ thần kinh trung ương gây tác dụng người nghiện gọi là “phê”.

PGS.TS Nguyễn Hữu Đức cho biết, 2 loại ma túy kích thích đang bị lạm dụng hiện nay là thuốc lắc và ma túy đá. Số người nghiện ma túy đá ngày càng tăng. Thuốc lắc là hợp chất hóa học có tên 3-4-Metshylendioxy methamphetamin (viết tắt là MDMA). MDMA được đặt tên là ecstasy, ở ta gọi là thuốc lắc, khi uống xong có thể nhảy múa, lắc điên cuồng. Còn ma túy đá là hóa chất tổng hợp có tên khoa học là methamphetamin. Ma túy này có dạng tinh thể trong suốt, dân chơi gọi là ice (nước đá). Thuốc lắc là dạng thuốc viên nén, ma túy đá được đốt lên để hút.

Đối với người nghiện thuốc phiện, heroin khi đói thuốc có thể gây tội ác, làm bất cứ hành động gây hại nào để có được tiền mua ma túy. Đối với các ma túy kích thích có tác hại ghê gớm hơn vì người nghiện gây tội ác khi no say thuốc, với tác dụng kích thích tăng động, gây ảo giác của thuốc, người sử dụng ma túy kích thích mất hết lý trí gây tội ác có thể rất ghê gớm.

Đối với Heroin là loại ma túy mạnh, gây nghiện rất nhanh, chỉ dùng thử 1 lần là có thể bị nghiện. Khi đã bị nghiện nếu ngưng sử dụng sẽ bị “hội chứng cai thuốc” rất nặng nề; gây cơn vật vã trầm trọng hơn so với một số ma túy khác. Cách cai nghiện heroin hiện nay là dùng thuốc điều trị thay thế bằng Methadone. Methadone cai nghiện thay thế nhẹ nhàng, dùng giải độc cho người nghiện heroin; dùng liều uống 5 – 10mg mỗi lần, sau một thời gian thay thế heroin, người ta sẽ ngưng cho dùng Methadone. Khi ngưng dùng Methadone sự thiếu thuốc không quá đột ngột, cơ thể thích ứng với sự giảm dần tác dụng và không xảy ra hội chứng cai thuốc quá trầm trọng. Sử dụng Methadone hy vọng người nghiện không bị tái nghiện. Dùng thuốc cai nghiện thay thế Methadone có 2 lợi điểm là hạn chế sự lây lan HIV nhờ dùng bằng đường uống thay cho tiêm chích; gây hội chứng cai thuốc nhẹ nhàng nên người nghiện dễ chấp nhận việc cai nghiện hoàn toàn. Có nhiều nghiên cứu khoa học cho kết quả chứng minh việc sử dụng Methadone thay thế cai nghiện Heroin đúng cách đã giúp cho việc cai nghiện thật sự hiệu quả.

PGS.TS Nguyễn Hữu Đức lưu ý, vấn đề là không thể dùng Methadone thay thế để cai nghiện ma túy kích thích là thuốc lắc, ma túy đá (là những hóa chất không có cấu trúc opioid). Vì có thể làm cho người nghiện nghiện thêm vừa nhóm opioid (Methadone) vừa nhóm ma túy kích thích, làm cho người nghiện dần dần sẽ dùng Heroin, đường uống, hút rồi đến tiêm chích để phê nhanh hơn, mạnh hơn, và việc lây nhiễm HIV/AIDS cũng có nguy cơ tăng lên nhiều hơn.

Do vậy không được sử dụng thuốc cai nghiện thay thế sai đối với người nghiện; phải có đánh giá, quản lý tốt việc cai nghiện thay thế bằng Methadone. Nếu xét nghiệm do sử dụng ma túy kích thích thì tuyệt đối không cai nghiện bằng Methadone.

Ngoài các biện pháp cắt nguồn ma túy, cách ly người nghiện xa môi trường nghiện ngập; giải độc cơ thể theo phác đồ điều trị chung cần phải làm tốt công tác tư vấn tâm lý để có thể giúp người nghiện có ý chí quyết tâm cai nghiện, sự cai nghiện dứt bỏ ma túy kích thích được tốt hơn, dễ dàng hơn.

Tại tỉnh Khánh Hòa, hiện số bệnh nhân đang điều trị Methadone là 495 người. Theo Lãnh đạo Trung tâm phòng chống HIV/AIDS, một số bệnh nhân có nhận thức kém, hành vi khác người, không chấp hành tuân thủ các quy định, tham gia điều trị có tính ép buộc; còn tiếp tục tiêm chích ma túy, không trung thực với bác sĩ điều trị gây ảnh hưởng xấu đến việc tiếp nhận và điều trị, tuân thủ quy trình điều trị, tái nghiện. Hiện nay Trung tâm phòng chống HIV/AIDS đang củng cố, giám sát chặt chẽ công tác can thiệp giảm hại, giúp cho những đối tượng mới có cơ hội tiếp cận chương trình; đảm bảo hoạt động, chất lượng hoạt động; liên kết kết nối chặt chẽ các dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV, điều trị ARV, điều trị Methadone, Lao/HIV, sức khỏe sinh sản … tạo điều kiện cho mọi người có nhu cầu sử dụng dịch vụ, hạn chế tối đa tình trạng đến muộn, bỏ trị, mất dấu …