Theo các bác sĩ sản khoa, vào thời kỳ tiền mãn kinh buồng trứng bắt đầu ngưng hoạt động làm thiếu hụt nội tiết tố estrogen, điều này tạo thuận lợi cho một số loại bệnh xuất hiện.
Tiền mãn kinh, mãn kinh là hiện tượng sinh lý bình thường của người phụ nữ; tuổi mãn kinh bao gồm thời kỳ trước, trong và sau mãn kinh. Tuổi mãn kinh trung bình từ 48-52 tuổi, nếu mãn kinh trước 40 tuổi gọi là mãn kinh sớm, sau 55 tuổi gọi là mãn kinh muộn. Các bác sĩ sản khoa cho biết, khi một người từ trước vẫn có kinh đều mỗi tháng lại tự nhiên ngừng, không có kinh trong 12 chu kỳ liên tiếp được gọi là mãn kinh. Ở những phụ nữ trẻ dưới 40 tuổi hoặc phụ nữ bị cắt tử cung có một số triệu chứng cơ năng của mãn kinh, muốn chẩn đoán là mãn kinh cần làm xét nghiệm định lượng nội tiết buồng trứng và tuyến yên.
Estrogen là hormon sinh dục nữ có vai trò phát triển giới tính và cơ quan sinh dục nữ như âm đạo, vòi trứng, nội mạc tử cung, giúp cho phụ nữ có đặc điểm như giọng nói thanh, vai nhỏ, ngực nở, da mịn màng, duy trì đời sống tình dục. Estrogen làm niêm mạc tử cung phát triển, phối hợp với hormon progesteron tạo thành chu kỳ kinh nguyệt. Estrogen giúp phát triển các nang trứng, tăng nhu động vòi trứng và đưa nang trứng vào trong tử cung, tạo điều kiện cho sự thụ tinh diễn ra tốt đẹp. Estrogen chi phối mọc lông, phát triển vú, tăng sinh các ống sữa, phát triển mô mỡ làm vú to, chắc, giúp tử cung và âm đạo phát triển. Niêm mạc âm đạo phát triển chứa nhiều glycogen, môi trường âm đạo luôn ở trạng thái axít vì vậy chống được nhiễm khuẩn.
Khi phụ nữ bước vào giai đoạn mãn kinh, estrogen suy giảm làm rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, chu kỳ lúc ngắn lúc dài, thiếu kinh và dẫn đến mãn kinh. Nồng độ estrogen thấp có thể ngăn ngừa sự rụng trứng làm việc mang thai khó khăn hơn. Đối với xương, do estrogen hoạt động kết hợp với canxi, vitamin D và các khoáng chất giúp xương chắc, khỏe; khi nồng độ estrogen thấp làm giảm mật độ xương, tăng nguy cơ dễ gãy xương hơn. Estrogen giảm, thiếu hụt làm suy giảm chất serotonin làm người phụ nữ thay đổi tâm trạng. Đối với đường tiết niệu do sự mỏng đi của mô niệu đạo làm dễ nhiễm trùng tiết niệu. Đối với da, da trở nên khô hơn, giảm đàn hồi, xuất hiện những vết nám, sạm da, đồi mồi… Hormon estrogen thấp có thể làm người phụ nữ dễ tăng cân, dễ bị béo ở hông, đùi. Cơ thể thay đổi lúc nóng, lúc lạnh, mất ngủ, tiểu đêm, dễ cáu gắt, suy giảm trí nhớ.
Theo các bác sĩ sản khoa, bình thường pH âm đạo dao động từ 3,5-4,8, hơi axít, dịch tiết lỏng và có mùi. Ở môi trường này vi khuẩn tốt và vi khuẩn xấu đều có nhưng chung sống hòa bình. Khi thiếu hụt các hormon sinh dục nữ sẽ khiến âm đạo teo mỏng, khô, biểu mô âm đạo thiếu axít lactic vì vậy vi khuẩn, nấm có cơ hội phát triển gây viêm âm đạo.
Các triệu chứng viêm âm đạo là ngứa âm đạo, âm hộ kèm cảm giác nóng rát, có mùi hôi ở bộ phận sinh dục, khí hư nhiều, màu trắng xám, vùng kín sưng đỏ gây tiểu khó, tiểu buốt, đau khi quan hệ tình dục, đau vùng bụng dưới.
Để điều trị viêm âm đạo ở phụ nữ tiền mãn kinh, có thể dùng ovestin (biệt dược của estriol) viên 1mg đặt âm đạo mỗi tối trước khi đi ngủ giúp cân bằng hormon trong cơ thể. Tăng cường giữ vệ sinh ở âm hộ, âm đạo. Nếu phụ nữ bị viêm âm đạo do nấm, dùng kháng sinh kháng nấm nhóm 5 - imidazole như metronidazol, viên đặt âm đạo như niconazole, clotrimazole, tricoconazole.
Chị em phụ nữ cần lưu ý tăng cường giữ vệ sinh, không thụt rửa sâu trong âm đạo dễ gây tổn thương và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập; tránh mặc quần lót quá chật hoặc quá ẩm ướt; không nên dùng dung dịch xà phòng, dung dịch tẩy rửa mạnh để vệ sinh âm đạo. Nên chọn đúng loại dung dịch vệ sinh phù hợp cho vùng kín khỏe mạnh, cân bằng. Đối với dinh dưỡng, cần có chế độ ăn uống nhiều rau xanh, hoa quả, hạn chế món ăn dầu mỡ, cần uống đủ nước trong ngày. Cần chọn cho mình một môn thể dục thể thao phù hợp, vừa phải để giúp chống lão hóa xương, khớp.
Đối với estriol được hấp thụ đáng kể ở cả hai dạng kem bôi và đặt âm đạo, estriol là một estrogen yếu, không chuyển hóa thành estrone hoặc estradiol nên ít gây tác dụng toàn thân. Tuy nhiên đối với những trường hợp nếu có xuất huyết bất thường sau mãn kinh nên cân nhắc sử dụng estriol hay không. Thường dạng viên và vòng tạo dịch tiết ít hơn so với dạng đặt âm đạo và kem. Bác sĩ sẽ thảo luận với người bệnh để chọn lựa dạng chế phẩm phù hợp. Chưa có nghiên cứu nào khuyến cáo sử dụng estrogen tại chỗ quá 12 tháng nhưng không có sự chống chỉ định sử dụng lâu dài estrogen liều thấp.
Có những ý kiến cho rằng, khi teo niệu sinh dục, những thay đổi ở cổ tử cung có thể làm ảnh hưởng việc thực hiện xét nghiệm phết cổ tử cung. Vùng chuyển tiếp (Squamo - Columnar Junction) có thể tụt vào cổ tử cung cũng làm ảnh hưởng đến xét nghiệm trong quá trình soi cổ tử cung. Việc sử dụng estrogen tại chỗ trong vài tuần có thể giúp cải thiện tình trạng này. Nếu estrogen không hiệu quả có thể sử dụng chất dưỡng ẩm và chất bôi trơn tạm thời để giảm các triệu chứng do khô âm đạo./.
Hữu Lai