Theo các chuyên gia lĩnh vực dược, sự xuất hiện của kháng kháng sinh đã được công nhận là vấn đề y tế công cộng quan trọng vì sự phát hiện ra kháng sinh mới không còn theo kịp với sự lây lan của vi khuẩn có độ bền cao.
Thực tế, trên thế giới nhiều chủng gây bệnh đã trở thành ngày càng kháng thuốc kháng sinh, thậm chí là siêu kháng thuốc. Các kháng sinh thế hệ một gần như không còn là lựa chọn trong nhiều trường hợp. Các kháng sinh thế hệ mới đắt tiền, thậm chí cả một số kháng sinh thuộc nhóm “lựa chọn cuối cùng” cũng đang mất dần hiệu lực.
Hiện nay đã có quy định về kê đơn và bán thuốc theo đơn, tuy nhiên vẫn còn tình trạng dễ dàng mua kháng sinh tại nhà thuốc tư nhân không cần đơn, có đến 11% kháng hàng tự quyết định về việc sử dụng kháng sinh. Một nghiên cứu năm 2009, có tới 81% sử dụng kháng sinh không hợp lý cho trẻ em dưới 5 tuổi viêm đường hô hấp cấp tính, trong cảm lạnh thông thường không có sốt.
Từ tháng 02/2014 đến tháng 6/2014, nhóm tác giả nghiên cứu Đỗ Văn Dung cùng cộng sự Trường đại học Y Hà Nội báo cáo nghiên cứu điều tra cắt ngang đề tài “Thực trạng kiến thức và thực hành của người dân về thuốc kháng sinh tại xã Bình Minh, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình”. Đối tượng nghiên cứu là 300 người dân tại xã Bình Minh. Tác giả nghiên cứu báo cáo, có 67,3% đối tượng nghiên cứu trả lới kháng sinh điều trị bệnh nhiễm khuẩn. Có 64,7% trả lời sử dụng kháng sinh khi bị cảm lạnh, cảm cúm thông thường. Tỷ lệ đối tượng nghiên cứu cho rằng kháng sinh dùng cho các bệnh nhiễm khuẩn là 67,3% gần bằng tỷ lệ người dân cho rằng kháng sinh dùng cho các bệnh cảm lạnh, cảm cúm thông thường là 64,7%. Đây là kiến thức sai trong việc sử dụng kháng sinh, thói quen dùng kháng sinh khi bị các bệnh cảm lạnh, cảm cúm thông thường của người dân chưa được cải thiện.
Tác giả nghiên cứu cho biết, có khá nhiều đối tượng nghiên cứu cho rằng chỉ uống kháng sinh 2-3 ngày thấy đỡ là dừng không uống nữa. Kết quả trong nghiên cứu, tỷ lệ đối tượng nghiên cứu cho rằng thời gian sử dụng kháng sinh dưới 5 ngày là 55,7%. Đối tượng nghiên cứu cho rằng trẻ em là đối tượng thận trọng khi sử dụng kháng sinh là 70,3%; đối với người già tỷ lệ này là 53,3%; đối với phụ nữ có thai và cho con bú là 67,7%; đối với người bị bệnh gan, thận là 38,3%; đối với người bị dị ứng thuốc là 37,7%.
Tác giả lưu ý, khi hỏi về tác hại của việc dùng kháng sinh không đúng, có 41,7% đối tượng nghiên cứu nhận thức được việc dùng kháng sinh không đúng sẽ gây hậu quả nhờn kháng sinh. Cụm từ “nhờn kháng sinh” được đối tượng nghiên cứu dùng để chỉ việc kháng kháng sinh của vi khuẩn, nhưng không hiểu đúng về kháng kháng sinh là nguyên nhân làm tăng tỷ lệ vi khuẩn kháng kháng sinh trong cộng đồng.
BS Đỗ Văn Dung cho biết, kết quả nghiên cứu cho thấy qua phỏng vấn 300 đối tượng nghiên cứu có 189 người đã bị ốm phải dùng thuốc kháng sinh để điều trị trong 6 tháng tính đến thời điểm điều tra (63%) trong đó tỷ lệ cao nhất là bệnh về hô hấp (34,9%). Đối tượng nghiên cứu dùng kháng sinh vì bệnh tiêu chảy là 13,8%.
Số đối tượng nghiên cứu sử dụng kháng sinh theo đơn của thầy thuốc chiếm 59,2%; có 78% kháng sinh được mua tại các nhà thuốc tư nhân mà không có đơn. Về lý do tự ý thay đổi liều lượng là trong quá trình điều trị chưa thấy đỡ nên tăng liều chiếm 63,6%; sau 2-3 ngày điều trị bằng kháng sinh các triệu chứng thuyên giảm không sử dụng kháng sinh nữa có tỷ lệ 30,3%. Đối tượng nghiên cứu cũng cho rằng uống nhiều kháng sinh không tốt, sợ nhờn kháng sinh.
Về thời gian sử dụng kháng sinh trong một đợt điều trị, BS Dung cho biết có 41,8% đối tượng nghiên cứu sử dụng kháng sinh dưới 5 ngày, trong đó 7,4% sử dụng từ 1-2 ngày; 34% sử dụng 3-4 ngày. Tác giả nghiên cứu lưu ý, do kiến thức sai về thời gian sử dụng thuốc kháng sinh nên thời gian sử dụng kháng sinh cũng thực hành sai.
BS Dung chia sẻ, những vấn đề được đối tượng nghiên cứu quan tâm nhiều là chất lượng thuốc 65%; cách sử dụng 56,2%; hạn sử dụng 65,7%. Có 7,4% đối tượng nghiên cứu sử dụng kháng sinh gặp phải tác dụng không mong muốn, khi đó có 57,1% đối tượng nghiên cứu đến cơ sở y tế xin chỉ dẫn; 28,6% tự dùng và thay thuốc khác; 7,1% không làm gì mà tiếp tục dùng kháng sinh.
Bộ Y tế đưa ra mục tiêu phòng chống kháng sinh là (1) Nâng cao nhận thức của cộng đồng và cán bộ y tế về kháng sinh và kháng thuốc; (2) Thiết lập mạng lưới giám sát kháng thuốc; (3) Bảo đảm cung ứng đầy đủ các thuốc thiết yếu có chất lượng; (4) Tăng cường sử dụng thuốc an toàn, hợp lý; (5) Tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn và (6) Tăng cường sử dụng kháng sinh hợp lý, an toàn trong chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản.
Hoa Phượng