Theo các chuyên gia tâm thần, những người được chẩn đoán mắc COVID-19 có thể có các triệu chứng lo âu và trầm cảm đặc biệt là những người phải nhập viện; các tác nhân gây stress cấp có thể kích hoạt các triệu chứng mới hoặc làm trầm trọng thêm bệnh lý tiềm ẩn. Chiến lược hỗ trợ tâm lý là can thiệp quản lý ngắn hạn các lo âu mới và các triệu chứng trầm cảm của người bệnh qua những kỹ thuật như thư giãn và chánh niệm.
Đối với những bệnh nhân đang mắc bệnh trầm cảm, thực hiện điều trị liệu pháp nhận thức hành vi, trị liệu giải quyết vấn đề, thư giãn luyện tập. Nếu triệu chứng vẫn không kiểm soát được, kéo dài nghiêm trọng hơn, nghĩ đến rối loạn trầm cảm tiềm ẩn cần được bác sĩ chuyên khoa tâm thần thăm khám.
Nếu bệnh nhân trước đây được chẩn đoán lo âu, rối loạn trầm cảm đã dùng thuốc hướng thần hoặc bệnh nhân bị dừng thuốc, việc cho sử dụng loại thuốc tâm thần mới nào ở bệnh nhân mắc COVID-19 cần phân tích lợi ích, rủi ro, có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa tâm thần.
Đối với những bệnh nhân kèm rối loạn giấc ngủ nên giải quyết các yếu tố môi trường, ví dụ giảm ánh sáng, tiếng ồn quá mức vào ban đêm; tránh chất kích thích như cà phê, nicotin, rượu…; kiểm soát căng thẳng bằng kỹ thuật thư giãn và chánh niệm. Nếu can thiệp không hiệu quả, có thể xem xét sử dụng thuốc trazodone nhưng phải hết sức thận trọng vì có sự ức chế hô hấp, cần dùng liều thấp có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất có thể và không kết hợp với các thuốc gây yên dịu khác.
Các chuyên gia lưu ý, những bệnh nhân COVID-19 có triệu chứng mê sảng, cần thực hiện các biện pháp ngăn ngừa, giải quyết nguyên nhân gây mê sảng của bệnh nhân; theo dõi tình trạng oxy hóa, điều chỉnh bất thường chuyển hóa hoặc nội tiết, giải quyết bệnh đồng nhiễm, chú ý những thuốc đang sử dụng như thuốc giảm đau, thuốc kháng cholinergic hoặc thuốc giảm đau opioid, cần giải thích cho bệnh nhân các thủ thuật y tế, thường xuyên giúp bệnh nhân định hướng lại.
Khi bệnh nhân bị kích động, bồn chồn, hoạt động vận động quá mức, lo lắng, hãy thực hiện chia sẻ làm dịu, cố gắng định hướng lại người đó. Chú ý cơn đau cấp tính, tình trạng khó thở là những nguyên nhân làm bệnh nhân kích động và cần giải quyết những vấn đề này ngay lập tức. Nếu bệnh nhân tiếp tục bị kích động cần sử dụng thuốc hướng thần để ngăn ngừa thương tích. Chú ý tác dụng phụ của thuốc hướng thần làm nặng thêm bệnh COVID-19 như yên dịu chức năng hô hấp, chức năng tim, nguy cơ sốt, các bất thường miễn dịch, đông máu và tương tác thuốc. Đối với những bệnh nhân kích động nghiêm trọng, có thể dùng liều thấp thuốc chống loạn thần như haloperidol, dùng đường uống hoặc tiêm bắp hoặc dùng risperidone đường uống. Sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả ở tần số thấp nhất, trong thời gian ngắn nhất có thể; liều điều chỉnh theo tuổi, bệnh cơ thể đồng diễn và mức độ nặng. Trong trường hợp bệnh nhân vẫn kích động nặng dù đã sử dụng thuốc chống loạn thần, có thể dùng benzodiazepine, ưu tiên thuốc có thời gian bán hủy ngắn, nên dùng liều thấp nhất trong thời gian ngắn nhất có thể.
Về công tác quản lý điều trị bệnh nhân tâm thần, cần tuân thủ các quy định phòng chống lây nhiễm COVID-19 tại cơ sở y tế theo quy định của Bộ Y tế. Người bệnh, người nhà bệnh nhân có thể liên lạc điện thoại đường dây nóng để được nhận sự thăm khám, tư vấn, trị liệu tâm lý từ xa; nếu bệnh nhân cần đến khám, sẽ được hướng dẫn đến khám tại bệnh viện chuyên khoa tâm thần gần nhất.
Đối với những bệnh nhân tâm thần đang quản lý ngoại trú, hạn chế khám trực tiếp, thực hiện theo dõi, tư vấn từ xa, đảm bảo cung cấp đầy đủ thuốc theo phác đồ 1-3 tháng cho người bệnh đang ổn định (người nhà cam kết quản lý thuốc và cho người bệnh uống đúng theo đơn thuốc). Gia đình cần trao đổi với nhân viên y tế về hiệu quả điều trị, tác dụng phụ của các thuốc, những vấn đề nảy sinh để điều chỉnh kịp thời. Nếu vượt quá khả năng điều trị của cơ sở khám chữa bệnh, cần kết nối bệnh viện chuyên khoa tâm thần tuyến trên, hội chẩn, chỉ chuyển tuyến khi nghi ngờ trường hợp diễn biến nặng hoặc chuyển tuyến đối với người bệnh có tình trạng cấp cứu tâm thần như kích động, hành vi tự sát, từ chối ăn uống, trạng thái cai, trạng thái sảng, ngộ độc thuốc. Khi chuyển tuyến cần thực hiện đúng theo các quy định hiện hành, đảm bảo an toàn, phòng tránh lây nhiễm COVID-19.
Đối với những bệnh nhân nghiện các chất dạng thuốc phiện đang điều trị thay thế bằng Methadone, cần tuân thủ hướng dẫn của Bộ Y tế theo Công văn số 203/AIDS-DP ngày 9/4/2020 về việc cấp phát thuốc Methadone trong giai đoạn dịch COVID-19./.
Nghi Anh