Theo một số nghiên cứu, kinh phí mua thuốc chiếm khoảng 30-40% ngân sách y tế của nhà nước. Sử dụng thuốc hiệu quả là vấn đề rất quan tâm của mỗi Bệnh viện, Ngành Y tế.
Đối với cơ sở khám chữa bệnh, việc chọn thuốc đóng vai trò quan trọng để người bệnh được tiếp cận với thuốc có chất lượng tốt, hiệu quả điều trị cao và tiết kiệm chi phí. Tại các bệnh viện, Hội đồng thuốc và Điều trị có trách nhiệm tư vấn cho giám đốc lựa chọn thuốc sử dụng tại bệnh viện, các nghiên cứu tổng quát về tình hình sử dụng thuốc như phân tích ABC, phân tích VEN sẽ giúp ích cho Hội đồng thuốc và điều trị cũng như các nhà quản lý xác định các vấn đề về sử dụng thuốc làm nền tảng cho các hoạt động can thiệp tiếp theo như: lựa chọn thuốc, cung cấp thuốc, kế hoạch dự trù thuốc và tồn kho. Do vậy, đánh giá tổng quát tình hình sử dụng ngân sách và tác động can thiệp lựa chọn sử dụng thuốc tại bệnh viện thông qua phân tích ABC, VEN là một chiến lược có ý nghĩa to lớn trong việc nâng cao chất lượng điều trị và quản lý kinh tế y tế trong bệnh viện.
Từ tháng 4-9/2015, Bs Võ Diệp Quốc Tú thực hiện đề tài “Phân tích một số hoạt động sử dụng thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Vạn Ninh. Đối tượng nghiên cứu là danh mục thuốc sử dụng tại đơn vị, các báo cáo sử dụng thuốc tại Trung tâm Y tế từ tháng 4-9/2015, sử dụng ABC, VEN để phân tích thực trạng sử dụng thuốc.
Theo báo cáo của dược sĩ Võ Diệp Quốc Tú, trong thời gian nghiên cứu Trung tâm Y tế Vạn Ninh sử dụng 429 loại thuốc, tổng kinh phí sử dụng thuốc hơn 4,3 tỷ đồng, trong đó thuốc generic chiếm 99,7%; số lượng thuốc nội chiếm 87,4%.
Đối với kinh phí sử dụng thuốc nhóm A là gần 3,3 tỷ đồng (75%); nhóm B là 678 triệu đồng (17,5%); thuốc nhóm C là gần 420 triệu đồng. Ds Quốc Tú cho rằng cần xem xét các loại thuốc nhóm A: đề xuất lựa chọn thay thế các loại thuốc sử dụng nhiều nhưng chi phí thấp hơn sẵn có trong danh mục hay để đấu thầu hoặc loại bỏ những thuốc chưa được chứng minh tác dụng rõ ràng nhưng được sử dụng với số lượng lớn tại đơn vị; đồng thời cần xem xét loại bỏ bớt thuốc thuộc nhóm C vì quá nhiều danh mục thuốc nhưng tỷ trọng kinh phí lại rất thấp gây khó khăn quản lý thuốc. Tuy nhiên việc loại bỏ thuốc nhóm C cần kết hợp phân tích VEN vì có thể các thuốc trong nhóm này là thuốc thiết yếu không thể thiếu trong bệnh viện.
Nhóm thuốc V chiếm số lượng 32% và tỷ trọng kinh phí 5,88%; Nhóm thuốc E chiếm số lượng đến 72,03% và chi phí sử dụng thuốc 75,32%. Nhóm thuốc N mặc dù là thuốc không cần thiết nhưng chiếm số lượng 11,68% và chi phí 18,8%. Đơn vị cần hạn chế nhóm N, bên cạnh đó cần xem xét rà soát lại nhóm E có phải là nhóm N hay không để giảm số lượng thuốc ở nhóm E nếu thấy không còn là thuốc thiết yếu đối với đơn vị.
Qua phân tích ABC/VEV tác giả nghiên cứu báo cáo Loại I có số lượng 125 loại, chiếm tỷ lệ 29,14% nhưng chiếm đến 78,26% chi phí dùng thuốc; Loại II với số lượng 275 loại, chiếm tỷ lệ 64,1% và chiếm 21,2% chi phí sử dụng thuốc và loại III chiếm số lượng 29 loại thuốc, chiếm tỷ lệ 6,76% và chỉ chiếm 0,54% chi phí sử dụng thuốc tại đơn vị.
Nhóm thuốc kháng sinh chiếm tỷ lệ cao nhất về kinh phí sử dụng thuốc (34,08%). Vì vậy cần tiến hành theo dõi, đánh giá việc sử dụng kháng sinh tại đơn vị, từ đó có biện pháp ngăn ngừa việc lạm dụng kháng sinh.
Đơn vị chưa xây dựng danh mục thuốc bệnh viện dựa vào các phác đồ điều trị chuẩn, các nghiên cứu về mô hình bệnh tật của địa phương và hiệu quả điều trị của từng loại thuốc dựa trên các tài liệu, những công bố về nghiên cứu lâm sàng. Điều này gây khó khăn cho quá trình cung ứng và kiểm soát tình hình sử dụng thuốc tại đơn vị.
Các đơn thuốc của người bệnh ngoại trú chưa được giám sát điều này có thể dẫn đến việc sử dụng thuốc không an toàn đối với người bệnh.
Hoạt động bình bệnh án tại đơn vị chưa được diễn ra thường xuyên và cũng chưa được quan tâm đúng mức theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
Đơn vị thông tin thuốc còn hạn chế về nội dung thông tin. Công tác báo cáo ADR chưa được quan tâm đúng mức của thầy thuốc, hộ sinh và điều dưỡng.
Chúng ta biết rằng phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách. Sau phân tích ABC, các thuốc nói chung, đặc biệt thuốc nhóm A cần phải được đánh giá lại và xem xét việc sử dụng những thuốc không có trong danh mục và thuốc đắt tiền, trên cơ sở đó lựa chọn những phác đồ điều trị có hiệu lực tương đương nhưng giá thành rẻ hơn.
Phân tích ABC cũng có thể được sử dụng để đánh giá một phác đồ điều trị khi tất cả các thuốc sử dụng có hiệu quả tương đương. Ưu điểm chính là giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào. Nhược điểm là không cung cấp được đủ thông tin để so sánh những thuốc có hiệu lực khác nhau.
Đối với phân tích VEN là phương pháp phổ biến giúp cho việc lựa chọn những thuốc cần ưu tiên để mua và dự trữ trong bệnh viện.
Các thuốc được phân chia tùy theo tác dụng thành các hạng mục sống còn, thiết yếu và không thiết yếu.
Phân tích VEN cho phép so sánh những thuốc có hiệu lực điều trị và khả năng sử dụng khác nhau (khác với phân tích ABC chỉ có thể so sánh những nhóm thuốc có cùng chung hiệu lực điều trị). Sau khi hoàn thành phân tích VEN cần phải so sánh giữa phân tích ABC và VEN để xác định xem có mối liên hệ giữa các thuốc có chi phí cao và các thuốc không ưu tiên hay không. Cụ thể là cần phải loại bỏ những thuốc “N” trong danh sách nhóm thuốc A có chi phí cao/lượng tiêu thụ lớn trong phân tích ABC.
Ds Võ Diệp Quốc Tú đã có những kiến nghị cho nghiên cứu là Trung tâm Y tế huyện Vạn Ninh cần có quy trình xây dựng danh mục thuốc tại đơn vị hợp lý; Giám sát chặt chẽ hơn việc thực hiện các quy định về kê đơn ngoại trú và chỉ định thuốc trong hồ sơ bệnh án; Phân tích ABC/VEN làm cơ sở cho việc dự trù thuốc sử dụng tại đơn vị; Đào tạo dược sĩ thông tin thuốc và dược sĩ lâm sàng, đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí, tài liệu cho hoạt động này; giao trách nhiệm cho các khoa lâm sàng trong việc báo cáo ADR.
Ngô Thanh