Tháng 6/2016 tại Tp. Hồ Chí Minh đã diễn ra Hội nghị thường niên “Ngày mạng lưới quản lý Hen và COPD trong cộng đồng”. Hội nghị đã nghe GS.TS Ngô Quý Châu – Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam cập nhật các chương trình hô hấp quốc gia; PGS.TS Bùi Bình Bảo Sơn – Phó Chủ tịch Hội hô hấp Việt Nam trình bày tổng kết hiệu quả mô hình ACOCU cùng với hai tham luận của Trường Đại học Y Dược Huế và Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Ninh.
Theo chia sẻ của PGS.TS Bùi Bình Bảo Sơn, năm 2006, Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế bắt đầu lồng ghép việc quản lý hen vào các buổi khám bệnh định kỳ tại Phòng khám nhi, tiếp tục tư vấn hen cho các trẻ và gia đình có nhu cầu tại khoa Nhi. Đến tháng 8/2008, Bệnh viện chính thức triển khai tư vấn hen tại Phòng khám Nhi, tăng cường phương tiện phục vụ công tác truyền thông giáo dục, hướng dẫn, tư vấn bệnh nhi hen qua tranh ảnh, tờ rơi, chiếu DVD... thường xuyên có 02 bác sĩ tham gia tư vấn. Tháng 8/2015, Bệnh viện tiếp nhận 01 máy hô hấp do Hội Hen dị ứng miễn dịch lâm sàng Tp. Hồ Chí Minh tài trợ. Tháng 12/2015, Bệnh viện khánh thành Trung tâm Y học gia đình trong đó có “Đơn vị quản lý hen và COPD”. Kết quả đến nay đơn vị đã tư vấn hơn 1.000 trẻ hen. Những trường hợp trẻ được tư vấn có đặc điểm tuổi từ 3-15 tuổi, trẻ trai nhiều hơn trẻ gái; thời gian từ khi phát hiện hen đến khi được tư vấn khoảng 4-5 năm; tỷ lệ trẻ có tiền sử dị ứng chiếm khoảng 50%.
Theo PGS. Sơn, đến thời điểm tư vấn, hầu như chưa có trẻ nào được điều trị duy trì đúng theo khuyến cáo hoặc theo đuổi đúng liệu trình duy trì. Đa số trẻ được phân loại hen kéo dài nhẹ (bậc 2) hơn nhóm hen kéo dài trung bình (bậc 3); nhóm này lại nhiều hơn nhóm hen từng cơn (bậc 1). Tại đây cũng chưa tư vấn ca nào trẻ bị hen kéo dài nặng (bậc 4). PGS. Sơn cho rằng kiểm nghiệm quản lý hen/COPD, cán bộ y tế cần dành nhiều thời gian (ít nhất 30 phút/bệnh nhân) để giải thích, đưa ra lời khuyên, giải đáp thắc mắc về bệnh, cách điều trị, theo dõi và tái khám. Hầu như bố mẹ trẻ/bệnh nhân nào cũng yêu cầu chữa khỏi hẳn bệnh (chỉ với 1 liệu trình điều trị). Hầu như tất cả bố mẹ trẻ/bệnh nhân chỉ muốn điều trị khi xuất hiện cơn, chứ không muốn điều trị duy trì dài ngày. Ngay cả điều trị duy trì tốt cũng không thể bảo vệ 100% bệnh nhân khỏi xuất hiện cơn, nhất là khi bệnh nhân bị nhiễm khuẩn hô hấp.
Rất khó khăn để bố mẹ trẻ/bệnh nhân chấp nhận liệu pháp điều trị duy trì dài ngày bằng đường hít, vì vậy bác sĩ cần phân tích ưu điểm, nhược điểm, lợi ích/chi phí. Việc giáo dục và tư vấn phải được thực hiện thường qui trong tất cả các lần đến tái khám. Lưu thông tin của bệnh nhân và gia đình (nhất là số điện thoại) để nhắc nhở đến tái khám. Trường hợp điều trị đúng nhưng bệnh nhân vẫn không đáp ứng (thường sau 1 tháng), bác sĩ cần xem lại chẩn đoán/có bệnh lý kèm theo hay biến chứng hay không? (lao, dị vật, xẹp phổi!!!) Montelukast có hiệu quả tốt đối với hen dạng ho.
Đối với các khó khăn gặp phải PGS. Sơn chia sẻ trước đây việc tư vấn và quản lý hen/COPD được lồng ghép vào các buổi khám tại phòng khám Nội/Nhi số lượng bệnh nhân đông nhưng bệnh nhân khó gặp được bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Từ khi triển khai Đơn vị quản lý hen và COPD tại Trung tâm Y học gia đình – Trường Đại học Y Dược Huế, bệnh nhân phải tự chi trả cho việc khám và tư vấn, vì vậy số bệnh nhân đến đơn vị rất ít. Bảo hiểm Y tế chi trả 120.000 đồng/đo hô hấp kí, không chi trả cho việc thử thuốc và bộ lọc. Hiện tại, bệnh viện chưa có cơ chế chi trả/hỗ trợ cán bộ y tế tư vấn và đo HHK cho bệnh nhân.
Nhiều gia đình, ngay cả nhân viên y tế, chưa nhận thức đúng tầm quan trọng của việc quản lý hen/COPD. Chưa đến 10% bệnh nhân theo đuổi đầy đủ liệu trình điều trị duy trì và đến tái khám định kỳ. Các thuốc điều trị không có đủ hàm lượng để sử dụng: Fluticasone MDI chỉ có loại 125mcg/xịt, Budesonide MDI chỉ có loại 200 mcg/xịt, Budesonide nebules 500 mcg/2ml, Salmeterol/Fluticasone chỉ có loại 25/50mcg hay 25/250... Các phòng khám Nội/Nhi của Bệnh viện hay khoa Nội, khoa Nhi, Tai mũi họng trong bệnh viện không nhận thức được tầm quan trong và không gửi bệnh nhân đến đơn vị quản lý hen-COPD. Các khoa phòng trong bệnh viện chưa nhận thức và không gửi bệnh nhân đến đo hô hấp kí tại đơn vị quản lý hen-COPD. Ngay cả khoa Nội Hô hấp cũng đo HHK bằng máy không có bộ lọc. Thiếu nhân viên lo công việc hành chính, sổ sách, bảo hiểm y tế, thuốc, chi trả...
Về phương hướng thực hiện thời gian đến, PGS.TS Bùi Bình Bảo Sơn trình bày tiếp tục làm việc với phòng Kế hoạch – Tổng hợp của bệnh viện, Bảo hiểm Y tế: khung giá thu cho mỗi lần khám/tư vấn hen/COPD, khung giá đo HHK không thử thuốc và có thử thuốc thành 2 lần tách biệt nhau (thu tiền 2 lần). Làm việc với khoa Dược/Bảo hiểm Y tế: thuốc điều trị. Soạn và in sổ theo dõi bệnh nhân (gồm các thông tin: thuốc và liều lượng thuốc đang dùng, biểu đồ theo dõi PEF, ngày tái khám, đánh giá tái khám, các dấu hiệu cần đến khám ngay, giáo dục và tư vấn...). Tổ chức các buổi sinh hoạt cho trẻ/bệnh nhân và gia đình bệnh nhân hen/COPD.
Phối hợp với Hội Hô hấp Việt Nam, Hội Hô hấp Tp. Hồ Chí Minh mở thêm các lớp quản lý hen/COPD tại địa phương ở cả trẻ em và người lớn cho các tỉnh trong khu vực để cho cán bộ y tế hiểu được tầm quan trọng, có thêm kiến thức trong việc quản lý hen/COPD.
Phúc Nguyên