Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến, nhìn lại 10 năm thực hiện chương trình kết hợp quân dân y 2005-2015 đã rút ra những bài học kinh nghiệm cụ thể là:
Chương trình kết hợp quân dân y đã bám sát các định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước về công tác y tế giai đoạn 2005-2015; vận dụng sáng tạo các hoạt động kết hợp quân dân y trong công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân và bộ đội, góp phần giải quyết những vấn đề bức xúc của công tác y tế ở vùng sâu, vùng xa, đặc biệt khu vực trọng điểm an ninh - quốc phòng.
Kết hợp quân dân y phải bảo đảm thực hiện tốt các nhiệm vụ của y tế và quốc phòng, là một trong những giải pháp quan trọng trong tham gia giải quyết các tình huống khẩn cấp, đặc biệt là giải quyết hậu quả thiên tai, thảm họa và phòng chống dịch bênh. Kết hợp quân dân y đã góp phần quan trọng vào xây dựng tiềm lực y tế, sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, góp phần thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Nhà nước về nhiệm vụ quốc phòng.
Ban quân dân y cấp Bộ và Ban quân dân y các cấp có một vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong các hoạt động kết hợp quân dân y, hoạt động kết hợp quân dân y sáng tạo, đa dạng, phong phú là một giải pháp rất hiệu quả thực hiện công tác dân vận của Đảng, nhất là vùng sâu, vùng xa, khu vực trọng điểm an ninh - quốc phòng, góp phần giữ vững sự ổn định chính trị trên địa bàn.
Tăng cường công tác quản lý hoạt động của các cơ sở quân dân y đảm bảo mọi hoạt động theo mục tiêu của Chương trình đã đề ra phục vụ sức khỏe nhân dân và bộ đội vừa là động lực vừa là giải pháp hữu hiệu.
Đa dạng hóa các hình thức kết hợp, đầu tư nguồn lực (nhân lực và vật tư tài chính, kể cả các hình thức xã hội hóa) có trọng tâm, trọng điểm, tránh hình thức, nhằm phát huy được cả sức mạnh của bộ đội, trong đó lực lượng quân y làm nòng cốt để tổ chức triển khai có hiệu quả các mục tiêu của chương trình kết hợp quân dân y.
Bộ trưởng cũng chỉ ra một số tồn tại đó là tính chuyên nghiệp, khả năng đáp ứng nhanh cuả các phân đội cơ động, các cơ sở khám chữa bệnh, đặc biệt trên tuyến biên giới, biển, đảo trong các tình huống khẩn cấp còn hạn chế. Ở một số địa phương, việc thực hiện chính sách rà soát, bố trí đối với quân nhân dự bị chưa phù hợp, đầy đủ, kịp thời và công tác khám tuyển nghĩa vụ quân sự chất lượng chưa cao.
Một số tỉnh, thành phố chưa xây dựng quy hoạch hoàn chỉnh hệ thống khám chữa bệnh, phòng chống dịch bệnh quân dân y trong khu vực phòng thủ, dẫn đến khó khăn trong việc đề xuất chủ trương đầu tư. Một số địa phương chưa quản lý chặt cơ sở khám chữa bệnh quân dân y. Cơ chế tài chính trong các cơ sở khám chữa bệnh quân dân y còn bất cập.
Bên cạnh đó chương trình cũng gặp 1 số thách thức như do tác động không mong muốn của một số chính sách (tự chủ, cổ phần hóa…) dễ dẫn tới tư tưởng so bì, thấy lợi ích trước mắt hơn lợi ích lâu dài, lợi ích của cá nhân trên lợi ích của tập thể, những tư tưởng này là nguyên nhân gây khủng hoảng về nguồn nhân lực cho y tế cơ sở và nguồn nhân lực để xây dựng lực lượng quân nhân dự bị ngành y tế.
Khí hậu, thời tiết diễn biến ngày càng phức tạp, khó lường, thiên tai, thảm họa, dịch bệnh xảy ra liên tục gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe cộng đồng, đòi hỏi ngành y tế phải tập trung mọi nguồn lực để ứng phó; dễ bị “sao nhãng” nhiệm vụ xây dựng tiềm lực y tế quốc phòng.
Nhu cầu chăm sóc sức khỏe của nhân dân ngày càng tăng cả về số lượng và chất lượng, mô hình bệnh tật thay đổi, các dịch bệnh mới, bệnh lạ diễn biến khó lường, sự phân bố dịch vụ y tế trên cả nước là không đều, các dịch vụ y tế chất lượng cao chủ yếu tập trung ở khu vực đô thị, đồng bằng, các khu vực miền núi, vùng cao biên giới, hải đảo, các huyện nghèo, nơi người dân có thu nhập thấp ít được hưởng thụ các dịch vụ này; sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo giữa các địa phương ảnh hưởng không nhỏ việc tổ chức triển khai chương trình.
Khả năng đáp ứng của ngành Y tế vẫn còn hạn chế, nhiều cơ sở y tế xuống cấp cần đầu tư kinh phí rất lớn để củng cố, xây dựng mới, việc đầu tư chuyên sâu của ngành y tế về con người, trang bị cho nhiệm vụ khắc phục hậu quả của thiên tai, thảm họa giai đoạn 2016-2020 còn nhiều thách thức, đặc biệt trên tuyến biển, đảo.
Khả năng ngân sách nhà nước đầu tư cho dự án kết hợp quân dân y trong giai đoạn 2016-2020 hạn chế, trong điều kiện khó có thể kêu gọi các nguồn ngân sách viện trợ, nguồn ngân sách xã hội hóa.
Tường Huân