Theo các chuyên gia tâm lý, stress và các tác nhân gây ra nó luôn hiện hữu trong cuộc sống của con người.
Tình trạng stress ban đầu có thể giúp cá nhân chủ động ứng phó với các tác nhân từ môi trường; tuy nhiên nếu với cường độ cao hoặc kéo dài có thể mang lại rất nhiều những ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống và sức khỏe. Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2012, có khoảng 25% dân số thế giới gặp các vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần, trong đó có stress; dự đoán đến năm 2020, các vấn đề sức khỏe tâm thần sẽ là gánh nặng bệnh tật lớn thứ hai toàn cầu, chỉ đứng sau bệnh tim mạch.
Các chuyên gia cho rằng ở Việt Nam chỉ có số liệu điều tra tổng thể trên cộng đồng về thực trạng stress. Trong các nhóm đối tượng học sinh, sinh viên; sinh viên Y dược là nhóm dễ mắc stress, nguyên nhân do các sinh viên vừa học lý thuyết trên lớp vừa phải thực tập tại bệnh viện với thời gian dày đặc. Vì vậy sinh viên Y khoa căng thẳng, mệt mỏi và thiếu ngủ nên có thể tình trạng sức khỏe kém đi.
Từ tháng 4-6/2016, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Công Hoàng cùng cộng sự Đại học Y Dược Thái Nguyên tiến hành nghiên cứu mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Thực trạng stress các yếu tố liên quan tới trường học ở sinh viên trường Cao đẳng Y tế Thái Nguyên”. Đối tượng nghiên cứu là 678 sinh viên, công cụ nghiên cứu sử dụng gồm 2 phần, phần một sử dụng thang đo DASS 21 để xác định tỉ lệ stress của sinh viên. Có 7 câu hỏi và điểm cho mỗi tiểu mục từ 0 đến 3 điểm. Điểm của stress được tính bằng cách cộng điểm các tiểu mục từng phần, rồi nhân với hệ số 2. Tổng số điểm được ghi nhận từ 0 đến 42 điểm. Đối tượng nào có số điểm trên 14 điểm được chẩn đoán stress. Phần hai sử dụng bộ câu hỏi phát vấn bao gồm các câu hỏi về thông tin chung, yếu tố cá nhân, yếu tố gia đình, yếu tố nhà trường và các yếu tố liên quan tới sức khỏe hành vi để tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến tình trạng stress ở sinh viên.
Tác giả nghiên cứu báo cáo, đối tượng nghiên cứu là nữ giới chiếm đa số, gấp 5 lần so với nam giới. Độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 20,3; nhỏ nhất 19, cao nhất 24 tuổi. Đối tượng nghiên cứu phân bố đồng đều cho cả 3 năm và 3 ngành học; sinh viên năm 1 chiếm 31,7%; năm 2 là 34,2% và năm 3 là 34,1%. Có 38% sinh viên đạt học lực giỏi khá trở lên; còn lại là sinh viên trung bình và yếu.
Kết quả nghiên cứu định lượng cho thấy có 48,5% đối tượng nghiên cứu bị stress ở các mức độ khác nhau. Tác giả cho biết, kết quả nghiên cứu stress ở sinh viên y khoa tại TP Hồ Chí Minh thấp hơn so với sinh viên học y tế công cộng nhưng cao hơn so với sinh viên học hệ răng hàm mặt. Sự khác nhau được tác giả giải thích, đối với sinh viên cao đẳng y tế thời gian đào tạo là 3 năm, ít hơn so với nhóm sinh viên y học đại học (trên 4 năm); đồng thời đối tượng nghiên cứu là sinh viên chủ yếu ở địa phương miền núi, vùng khó khăn, hơn nữa các nghiên cứu cũng sử dụng những thang đo mức độ stress khác nhau.
Tác giả nghiên cứu lưu ý, so với sinh viên ở các ngành khác, sinh viên y khoa phải tiếp xúc với bệnh viện cả ban ngày, ban đêm và môi trường bệnh viện là môi trường làm việc căng thẳng nhất, luôn chứng kiến sự sống, cái chết con người, là môi trường lây nhiễm các bệnh truyền nhiễm có nguy cơ cao; bên cạnh đó thiếu ngủ do phải thức đêm khi trực cũng là nguyên nhân dẫn đến những vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần. Nghiên cứu cho thấy, nguy cơ bị stress ở đối tượng nghiên cứu phải đi trực và học lâm sàng tại bệnh viện lần lượt cao gấp 2,11 và 2,06 lần so với những sinh viên không phải đi trực.
Đối với yếu tố phương pháp giảng dạy của giảng viên, để sinh viên có thể học tập đạt kết quả tốt thì phương pháp giảng dạy của giảng viên là một phần rất quan trọng. Qua mô hình phân tích đơn biến, tác giả nghiên cứu báo cáo phương pháp giảng dạy khó hiểu, cứng nhắc có mối liên quan với yếu tố stress của đối tượng nghiên cứu. Sinh viên có thể bị căng thẳng do không hài lòng với bài giảng của giảng viên (44%); không nhận được sự hướng dẫn của giảng viên trong học tập (53%) và không được cung cấp đủ tài liệu học tập là 55%.
Một vấn đề khác là sự quan tâm của bạn bè, môi trường trường học ngoài các mối quan hệ với thầy cô, sinh viên còn có mối quan hệ với bạn bè. Kết quả phân tích đơn biến cho thấy mối quan hệ bạn bè không tốt nguy cơ stress của sinh viên tăng cao có ý nghĩa thống kê (p<0,05). Những tác động của bạn bè có ảnh hưởng lớn đến tâm lý của sinh viên, đặc biệt là những sinh viên sống ở ký túc xá, nhà trọ vì thời gian chủ yếu là học tập sinh hoạt cùng bạn bè.
Tác giả nghiên cứu kết luận, tỉ lệ stress của đối tượng nghiên cứu là 48,5%, có mối liên quan giữa tình trạng sức khỏe, tình trạng hôn nhân của cha mẹ, tần suất cha mẹ xảy ra mâu thuẫn, số anh chị em trong gia đình, số buổi học lâm sàng, số buổi trực tại bệnh viện, áp lực thi cử và phương pháp giảng dạy của giảng viên.
Mai Trang