Viêm cột sống dính khớp là một bệnh khớp viêm mạn tính, không rõ nguyên nhân, bệnh chủ yếu gặp ở nam giới trẻ tuổi.
Theo các chuyên gia cơ xương khớp, nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy giảm mật độ xương và loãng xương là những dấu chứng thường gặp ở bệnh nhân viêm cột sống dính khớp và là đặc điểm của bệnh viêm cột sống dính khớp. Sự mất xương xảy ra ngay cả giai đoạn sớm của bệnh. Tỉ lệ loãng xương thay đổi từ 0% đến 31% tại cổ xương đùi và 5% - 27% tại cột sống thắt lưng.
Các chuyên gia nhận xét, trước đây sự mất xương và loãng xương trên bệnh nhân viêm cột sống dính khớp chưa được quan tâm đúng mức và không được xem là đặc điểm quan trọng của bệnh. Các nghiên cứu của Việt Nam cho thấy di chứng nặng nề ở giai đoạn cuối của bệnh lên cột sống, một số khớp ngoại vi mà chủ yếu là dính và mất khả năng vận động 02 khớp háng.
Những năm gần đây, sự phát triển các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh, kỹ thuật đo mật độ xương bằng phương pháp hấp thụ tia X năng lượng kép (DXA) đã được ứng dụng nhiều trong lĩnh vực chẩn đoán loãng xương. Một số nghiên cứu chỉ ra mật độ xương bị ảnh hưởng bởi sự vận động. Tuy nhiên, một vấn đề được các chuyên gia đưa ra, đó là sự vận động có ảnh hưởng đến mật độ xương trong khi đó thay khớp háng chỉ cải thiện vận động của chi dưới mà không cải thiện vận động cột sống, như vậy những bệnh nhân viêm cột sống dính khớp được thay khớp háng toàn phần có sự thay đổi nào về mật độ xương hay không và liệu các yếu tố viêm của bệnh lý viêm cột sống dính khớp có ảnh hưởng đến mật độ xương quanh khớp hay không.
Từ tháng 3/2007 đến tháng 11/2014, nhóm tác giả nghiên cứu Đào Xuân Thành cùng cộng sự Bộ môn Ngoại Đại học Y Hà Nội và khoa Phẫu thuật khớp, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 tiến hành nghiên cứu và báo cáo đề tài “Thay đổi mật độ xương ở bệnh nhân viêm cột sống dính khớp được thay khớp háng toàn phần”. Đối tượng nghiên cứu là 50 bệnh nhân viêm cột sống dính khớp với 80 khớp háng được thay khớp háng toàn phần không xi măng tại Bệnh viện Bạch Mai. Bệnh nhân được chẩn đoán viêm cột sống dính khớp theo tiêu chuẩn chẩn đoán New York sửa đổi 1984, có tổn thương khớp háng và được thay khớp háng toàn phần không xi măng tại Bệnh viện Bạch Mai. Bệnh nhân được chụp X-quang trước và sau phẫu thuật, đến khám kiểm tra định kỳ theo đúng hẹn.
Nghiên cứu không chọn những đối tượng bệnh nhân có chấn thương, thoái hóa khớp háng, hoại tử xương đùi. Bệnh nhân không tái khám, không liên lạc được; hồ sơ bệnh án không đầy đủ. Mật độ xương đo bằng g/cm2; T-score, Z-score, mật độ xương tại cột sống thắt lưng, cổ xương đùi, quanh chuỗi khớp và quanh ổ cối vào các thời điểm sau thay khớp 7 ngày (T0); 3 tháng (T3), 6 tháng (T6), 12 tháng (T12), 24 tháng (T24).
BS Đào Xuân Thành báo cáo, độ tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 32,56; trường hợp thấp nhất là 17 tuổi, lớn nhất là 63 tuổi. Tỉ lệ nam/nữ là 5,25/1. Độ tuổi trung bình bệnh nhân được chẩn đoán viêm cột sống dính khớp là 22,77 (12-49 tuổi).
Tác giả nghiên cứu phân tích, kết quả nhiều nghiên cứu cho thấy, giảm mật độ xương và loãng xương xảy ra ngay từ khi bệnh ở giai đoạn sớm và loãng xương được cho là biến chứng của bệnh viêm cột sống dính khớp ở giai đoạn muộn. Các nghiên cứu đánh giá mật độ xương tại cột sống thắt lưng và cổ xương đùi trong bệnh viêm cột sống dính khớp chủ yếu thực hiện bằng phương pháp DXA. Kết quả cho thấy mật độ xương thấp cả 2 vị trí.
BS Thành báo cáo, kết quả trong nghiên cứu tỉ lệ loãng xương ở cột sống thắt lưng cao hơn ở cổ xương đùi tại các thời điểm so sánh. Tỉ lệ loãng xương tại cột sống thắt lưng giảm dần theo thời gian, thời điểm 7 ngày (41,8%); 3 tháng (40,5%); 6 tháng (31,6%); 12 tháng (22,8%); 24 tháng (26,8%). Thời điểm từ 6 tháng có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với sau mổ 7 ngày (p < 0,05).
Tại vị trí cổ xương đùi tỉ lệ loãng xương cũng giảm dần theo các mốc thời gian nghiên cứu, sau 12, 24 tháng mới cho thấy có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,05). Kết quả nghiên cứu cho thấy, chỉ số T-score trung bình ở cột sống thắt lưng tăng dần theo thời gian sau thay khớp háng (p < 0,05). Điều này cho thấy sự giảm mật độ xương và loãng xương giảm đi theo thời gian sau thay khớp háng, hay nói cách khác là mật độ xương của bệnh nhân có xu hướng tăng lên, phù hợp với diễn biến tỉ lệ loãng xương giảm đi theo thời gian. Tác giả nghiên cứu lưu ý, sự chênh lệch về tỉ lệ loãng xương giữa cột sống thắt lưng và cổ xương đùi do sự khác nhau của cấu trúc xương; đốt sống có 50% xương xốp và cổ xương đùi chỉ có 30% xương xốp. Tốc độ đổi mới trong xương xốp diễn ra nhanh hơn xương đặc đến 8 lần.
Các nghiên cứu chỉ ra, tỉ lệ cao của xương xốp như đốt sống và xương hông sẽ bị ảnh hưởng sớm nhất; hơn nữa xương xốp phản ứng nhạy với môi trường, thuốc men do vậy bị ảnh hưởng sớm hơn và loãng xương sớm hơn.
Lâm Quyên