Tại Hội thảo kiện toàn cơ sở điều trị HIV/AIDS, kế hoạch mở rộng BHYT và cơ chế tài chính cho thuốc ARV trong khám bệnh, chữa bệnh HIV/AIDS được BHYT tổ chức tại Tp. Nha Trang vào tháng 6/2016, BS. Đỗ Thị Minh Nguyệt – Sở Y tế Tp. Hải Phòng đã có báo cáo kết quả công tác kiện toàn cơ sở điều trị HIV/AIDS tại Tp. Hải Phòng.
Theo BS. Nguyệt, tính đến ngày 31/12/2015, Tp. Hải Phòng có gần 6.000 người nhiễm còn sống. Số HIV mới vẫn tiếp tục phát hiện, hình thái dịch HIV cho thấy có dấu hiệu lây ra cộng đồng (Tỷ lệ nữ và lây qua quan hệ tình dục (QHTD) gia tăng); tuổi phát hiện nhiễm 20-40 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất. Tình hình nhiễm HIV diễn biến phức tạp, khó can thiệp, khó kiểm soát do số người nghiện ma túy không giảm, xu hướng nghiện nhiều loại ma túy, sử dụng ma túy tổng hợp tăng. Có tình dục nam với nam (MSM), xuất hiện mại dâm nam; kết hợp nhiều yếu tố nguy cơ trong đối tượng sử dụng ma túy, MSM và mại dâm nam.
Về số điều trị HIV/AIDS hàng năm cho thấy năm 2011 có 3.544 bệnh nhân; năm 2012 có 3.898 bệnh nhân; năm 2013 có 4.182 bệnh nhân; năm 2014 có 4.393 bệnh nhân và năm 2015 có 4.631 bệnh nhân điều trị HIV/AIDS. Số bệnh nhân nhiễm HIV phát hiện mới của Tp. Hải Phòng gần 300 người/năm. Số mới vào điều trị ARV có xu hướng giảm, nhưng vẫn ở mức cao. Số bệnh nhân HIV được điều trị ARV tiếp tục tăng.
Đa phần bệnh nhân HIV đang được điều trị tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. 1/7 OPC tại Trung tâm Y tế xin thành lập Phòng khám chuyên khoa điều trị HIV/AIDS. Tỷ lệ bệnh nhân có thẻ BHYT thấp. Chưa thực hiện khám chữa bệnh, kê đơn điều trị... thanh toán BHYT cho bệnh nhân có BHYT theo các quy định hiện hành.
Về nhân lực tại cơ sở điều trị HIV/AIDS có 34 bác sĩ, 17 dược sĩ trong tổng số 88 cán bộ y tế. Cán bộ y tế chưa được phân công nhiệm vụ chính thức về điều trị HIV/AIDS, việc cung cấp dịch vụ mang định hướng dự án. 80,68% cán bộ kiêm nhiệm, trong đó thuộc các cơ sở không có chức năng khám chữa bệnh chiếm 50,7%.
BS. Nguyệt cho biết 100% các cơ sở điều trị vận hành độc lập theo hệ thống điều trị HIV/AIDS của dự án/tổ chức hỗ trợ; chưa đưa vào hệ thống khám chữa bệnh của bệnh viện. Quản lý bệnh nhân, quản lý thông tin file excel, có phần mềm báo cáo và dự trù thuốc ARV (SCMS). Hệ thống báo cáo quy định theo Thông tư 03/TT-BYT và theo biểu mẫu của nhà tài trợ. Thực hiện Quản lý khám và điều trị HIV/AIDS: Thông tư 32/2013/TT-BYT “Hướng dẫn quản lý, theo dõi điều trị người nhiễm HIV và người phơi nhiễm với HIV” và Quyết định 3047/2015/QĐ-BYT “Hướng dẫn quản lý, điều trị và chăm sóc HIV/AIDS”.
Đối với công tác chăm sóc điều trị HIV/AIDS, các hoạt động chỉ đạo đã được thực hiện gồm: tiếp nhận văn bản chỉ đạo của Bộ Y tế (Thông tư 15, công văn 1240, công văn 9293); Sở Y tế Hải Phòng giao nhiệm vụ thường trực thực hiện cho Phòng Nghiệp vụ Y và các đơn vị liên quan. Sở Y tế họp với BHXH tỉnh, lãnh đạo các Bệnh viện/Trung tâm Y tế đang cung cấp dịch vụ điều trị HIV thống nhất quan điểm thực hiện. Giao nhiệm vụ cho các Bệnh viện/Trung tâm Y tế thực hiện kiện toàn sau khi đồng thuận quan điểm với các Bệnh viện, Trung tâm Y tế. Sở Y tế chủ động, phối hợp với Cục phòng chống HIV/AIDS và các dự án xây dựng kế hoạch kiện toàn.
Sở Y tế Hải Phòng đã có công văn số 78/SYT-NVY ngày 20/01/2016 giao nhiệm vụ tiếp nhận các cơ sở điều trị HIV/AIDS về Bệnh viện Đa khoa các tuyến để thực hiện khám bệnh, chữa bệnh BHYT cho người nhiễm HIV. Tổ chức Hội thảo, nhằm quán triệt, thống nhất phương án kiện toàn và hướng dẫn xây dựng kế hoạch kiện toàn.
Về nguyên tắc kiện toàn các cơ sở điều trị HIV/AIDS đều nằm trong cơ sở y tế đủ điều kiện khám chữa bệnh được chi trả qua Quỹ BHYT. Người bệnh HIV/AIDS được điều trị liên tục, không để người bệnh HIV có nhu cầu mà không được điều trị (bệnh nhân mới). Đối với phương án gồm cơ sở điều trị HIV/AIDS tại các Bệnh viện Đa khoa được giữ nguyên, thực hiện kiện toàn theo hướng lồng ghép vào Khoa khám bệnh. Cơ sở điều trị HIV/AIDS tại các Trung tâm Y tế quận/huyện, thành lập mới Phòng khám HIV/AIDS tại Khoa khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa quận/huyện. Chuyển bệnh nhân từ cơ sở điều trị sang Bệnh viện Đa khoa khi đủ điều kiện. Trình Sở Y tế, BHXH thẩm định, thực hiện bổ sung hợp đồng khám bệnh, chữa bệnh HIV vào hợp đồng khám chữa bệnh tại Bệnh viện.
Sở Y tế đã đặt ra mục tiêu cụ thể đó là trước ngày 01/7/2016, 100% đơn vị có kế hoạch kiện toàn cơ sở điều trị HIV. Sau ngày 01/6/2016, 2-3 đơn vị kiện toàn xong, bắt đầu cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh HIV qua BHYT. Ngày 01/01/2017, 100% đơn vị thực hiện được khám bệnh, chữa bệnh BHYT HIV/AIDS qua BHYT.
Qua triển khai thực tế, BS. Nguyệt chia sẻ những khó khăn gặp phải đó là nhân lực (kiêm nhiệm từ các khoa, phòng và thiếu hụt do chuyển mô hình dịch vụ). Ảnh hưởng/phản ánh của người bệnh (HIV và người bệnh khác) khi tổ chức tại khoa khám bệnh theo quy trình chung. Tỷ lệ tham gia BHYT thấp và người bệnh HIV chưa sử dụng BHYT khi đi khám, điều trị HIV do còn được hỗ trợ từ các dự án. Tâm lý e ngại/sợ bị kỳ thị/lộ danh tính.
Giải pháp giải quyết khó khăn đó là đào tạo bổ sung hoặc thay thế (đặc biệt với các Bệnh viện Đa khoa tiếp nhận OPC từ Trung tâm Y tế) và tổ chức cho cán bộ mới đào tạo thực hành tại các OPC. Hoàn thiện cơ sở vật chất và xây dựng quy trình lồng ghép phù hợp và đảm bảo quy định hiện hành của BYT. Tổ chức thẩm định cơ sở có sự tham gia của BHXH; ký hợp đồng khám chữa bệnh cho người nhiễm với BHXH. Tuyên truyền vận động bệnh nhân tham gia BHYT, thông báo cơ sở chuyển tiếp tiếp nhận điều trị. Hỗ trợ và giám sát trong quá trình thực hiện. Hỗ trợ và giám sát trong quá trình thực hiện.
Theo BS. Đỗ Thị Minh Nguyệt bài học kinh nghiệm rút ra đối với công tác kiện toàn cơ sở điều trị HIV/AIDS của Tp. Hải Phòng đó là sự chỉ đạo quyết liệt, rõ ràng và nhất quán của Sở Y tế, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các phòng chức năng Sở Y tế, giao Phòng Nghiệp vụ Y là đơn vị thường trực, Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS hợp. Sự thống nhất quan điểm từ Sở Y tế đến lãnh đạo các cơ sở y tế đang cung cấp dịch vụ điều trị HIV/AIDS: Khám bệnh, chữa bệnh HIV cần được cung cấp tại các Bệnh viện để tiếp cận được với BHYT. Sự đồng thuận quan điểm, tham gia ngay từ đầu và phối hợp chặt chẽ của BHXH tỉnh. Không chỉ là văn bản hướng dẫn mà cần có sự hướng dẫn cụ thể và hỗ trợ kịp thời từ Sở Y tế, BHXH tỉnh cho từng cơ sở điều trị trong quá trình kiện toàn. Có sự hướng dẫn và hỗ trợ kịp thời trong quá trình thực hiện của BHXH Việt Nam, Vụ/Cục của Bộ Y tế và chuyên gia của tổ chức quốc tế.
Nghi Anh