Bộ Y tế đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo Hướng dẫn chuyên môn về khám sàng lọc một số bệnh không lây nhiễm (KLN), nhằm cụ thể hóa các chủ trương, chính sách mới trong công tác phòng bệnh. Theo TS. Phạm Hùng – Trưởng phòng Không lây nhiễm và Dinh dưỡng, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), việc xây dựng hướng dẫn dựa trên tinh thần của Nghị quyết số 72-NQ/TW/2025 và Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15, hướng tới mục tiêu phát hiện sớm, tư vấn, theo dõi và điều trị dự phòng bệnh KLN ngay tại cộng đồng.
Dự thảo hướng dẫn được xây dựng trên cơ sở kết hợp nhiều phương pháp nhằm bảo đảm tính pháp lý, tính khoa học, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tiễn và khả năng triển khai tại tuyến y tế cơ sở. Nội dung dự thảo bao gồm 9 nhóm kỹ thuật chính, tập trung vào các hoạt động từ phát hiện sớm người có nguy cơ, tư vấn thay đổi hành vi, theo dõi và quản lý điều trị dự phòng, đến kiểm soát các yếu tố nguy cơ và dự phòng biến chứng.
Cụ thể, hướng dẫn đề cập đến việc phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ gây bệnh KLN trong cộng đồng; tổ chức tư vấn, truyền thông nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi; theo dõi, quản lý người có nguy cơ mắc bệnh; kiểm soát các yếu tố nguy cơ làm bệnh tiến triển nặng; dự phòng và phát hiện sớm biến chứng; đồng thời quy định rõ việc tổ chức thực hiện, phối hợp liên ngành và công tác giám sát, đánh giá hiệu quả triển khai.
CBYT khám sàng lọc tăng huyết áp cho người dân
Trong đó, nội dung về quản lý một số bệnh cụ thể như tăng huyết áp được xây dựng chi tiết. Hướng dẫn bao gồm các khái niệm cơ bản, tình hình mắc bệnh, các yếu tố nguy cơ, triệu chứng, phân độ bệnh và các biến chứng thường gặp. Đồng thời, hướng dẫn cũng đưa ra các phương pháp chẩn đoán, bao gồm cả những xét nghiệm cơ bản và các xét nghiệm chuyên sâu trong trường hợp cần thiết.
Các xét nghiệm được đề cập gồm công thức máu, sinh hóa đánh giá chức năng gan, thận như ure, creatinine, glucose, men gan (GOT, GPT), các chỉ số mỡ máu như cholesterol, triglycerid, LDL-C, HDL-C. Ngoài ra, một số kỹ thuật cận lâm sàng như điện tâm đồ, chụp X-quang ngực và siêu âm tim được sử dụng để phát hiện sớm các biến chứng như thiếu máu cơ tim, suy tim và đánh giá chức năng tim.
Tại Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hướng dẫn về phòng, chống bệnh KLN và rối loạn tâm thần, các đại biểu đã tập trung góp ý nhằm hoàn thiện dự thảo. Một trong những nội dung được quan tâm là việc xác định rõ khái niệm “khám sàng lọc”, bảo đảm thống nhất với các văn bản chuyên môn đã ban hành trước đó, đặc biệt là về độ tuổi và đối tượng cần sàng lọc.
Đối với công tác sàng lọc, các đại biểu đề nghị hướng dẫn cần phù hợp với điều kiện thực tế tại cơ sở y tế, nhất là đối với các kỹ thuật sàng lọc bệnh đái tháo đường. Việc sử dụng thuật ngữ trong tài liệu cũng cần cụ thể, rõ ràng; các thuật ngữ tiếng Anh cần được chú thích đầy đủ để thuận tiện cho cán bộ y tế trong quá trình áp dụng.
Ngoài ra, việc xây dựng hệ thống câu hỏi về dấu hiệu lâm sàng cần được thiết kế khoa học, tránh trùng lặp, đồng thời bổ sung các phụ lục hướng dẫn chi tiết để cán bộ y tế cơ sở dễ theo dõi và thực hiện. Đối với các nội dung liên quan đến bệnh ung thư, cần chú ý đến yếu tố tâm lý người bệnh khi tiến hành khai thác thông tin.
Một số ý kiến cũng cho rằng, mặc dù hướng dẫn đề cập đến sàng lọc nhiều bệnh, nhưng phần kết luận cần được hoàn thiện để phản ánh đầy đủ các nội dung đã triển khai. Đồng thời, cần nghiên cứu triển khai thí điểm tại một số địa phương, vùng miền để đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phù hợp trước khi áp dụng trên phạm vi toàn quốc.
Bên cạnh đó, các đại biểu đề xuất bổ sung nội dung sàng lọc bệnh béo phì; cập nhật thêm số liệu về tỷ lệ mắc và yếu tố nguy cơ đối với bệnh thận mạn; cũng như bổ sung kỹ thuật siêu âm ổ bụng nhằm hỗ trợ phát hiện sớm một số bệnh lý liên quan.
Đối với công tác quản lý dữ liệu, nhiều ý kiến nhấn mạnh sự cần thiết của việc số hóa hệ thống báo cáo, nhập liệu và trả kết quả cho người dân. Việc ứng dụng công nghệ thông tin sẽ góp phần giảm thủ tục hành chính, tăng khả năng lưu trữ và đồng bộ dữ liệu trên toàn quốc, phục vụ hiệu quả công tác quản lý và theo dõi bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng.
Việc hoàn thiện và ban hành hướng dẫn khám sàng lọc bệnh không lây nhiễm được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở chuyên môn thống nhất, góp phần nâng cao hiệu quả phát hiện sớm, quản lý và điều trị dự phòng, qua đó giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Anh Huy