Vừa qua, Cục phòng bệnh (Bộ Y tế) tổ chức Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hướng dẫn chuyên môn trong lĩnh vực phòng, chống bệnh không lây nhiễm và rối loạn tâm thần. Hội thảo có sự tham dự của nhiều chuyên gia đến từ các Viện dinh dưỡng, Viện Pasteur TP.Hồ Chí Minh, Nha Trang; Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, các bệnh viện chuyên ngành, chuyên gia Tổ chức Y tế Thế giới, Sở Y tế, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật và Trạm Y tế xã của một số tỉnh, thành phố.
Theo TS. Phạm Hùng - Phụ trách chương trình Phòng chống bệnh không lây nhiễm, Cục phòng bệnh - Bộ Y tế, Việt Nam đang đối mặt với tỷ lệ mắc và tử vong do các bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng. Số liệu năm 2019 cho thấy, các bệnh này chiếm hơn 81% tổng số ca tử vong do mọi nguyên nhân, trong đó chủ yếu là bệnh tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính, chiếm 66,2%.
Cụ thể, bệnh tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu với khoảng 287.200 ca, tương đương 39,5% tổng số tử vong. Trong đó, bệnh mạch máu não và bệnh tim thiếu máu cục bộ chiếm tỷ lệ cao. Ung thư ghi nhận khoảng 116.000 ca tử vong, chiếm 15,9%. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và hen phế quản gây ra hơn 45.000 ca tử vong, trong khi đái tháo đường chiếm khoảng 4,7% tổng số ca tử vong.
Trung tâm Y tế khu vực Ninh Hòa tổ chức tầm soát ung thư vú cho phụ nữ
Đáng chú ý, trong tổng số ca tử vong do bệnh không lây nhiễm, có tới 245.800 trường hợp tử vong sớm trước tuổi 70, chiếm 41,5%. Điều này cho thấy mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng của các bệnh lý này đối với sức khỏe cộng đồng và lực lượng lao động xã hội.
Các yếu tố nguy cơ phổ biến cũng được chỉ ra qua nhiều số liệu điều tra. Năm 2021, có 20,8% người từ 15 tuổi trở lên đang hút thuốc; tỷ lệ nam giới hút thuốc lên đến 41,1%. Khoảng 37,3% dân số từng tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Bên cạnh đó, 64,2% nam giới và 9,8% nữ giới có sử dụng rượu, bia, trong đó 14,7% ở mức nguy hại.
Chế độ dinh dưỡng và lối sống chưa hợp lý tiếp tục là vấn đề đáng quan tâm. Có khoảng 59% dân số ăn thiếu rau, trái cây so với khuyến nghị; 78,2% người dân thường xuyên ăn mặn, với mức tiêu thụ muối trung bình 8,1g/ngày, cao hơn khuyến cáo. Ngoài ra, 22,2% người trưởng thành thiếu hoạt động thể lực; gần 20% dân số thừa cân, trong đó 2,1% béo phì. Tỷ lệ người có rối loạn mỡ máu cũng ở mức cao, chiếm 44,1%.
Theo Bộ Y tế, nhóm dân số từ 40 – 69 tuổi có nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch trong 10 năm tới chiếm 15,8%. Tuy nhiên, chỉ khoảng 25% trong số này được tư vấn và sử dụng thuốc để phòng ngừa. Đây là khoảng trống lớn trong công tác quản lý, dự phòng bệnh không lây nhiễm hiện nay.
Trước thực trạng trên, ngành y tế đang định hướng đẩy mạnh các hoạt động chăm sóc sức khỏe ban đầu, trong đó tập trung vào việc khám phát hiện sớm, đánh giá nguy cơ và sàng lọc miễn phí một số bệnh không lây nhiễm phổ biến cũng như rối loạn tâm thần cho người dân từ 18 tuổi trở lên.
Các hướng dẫn chuyên môn đang được xây dựng nhằm chuẩn hóa quy trình phát hiện, phân loại nguy cơ và quản lý người bệnh tại tuyến cơ sở. Thông qua hoạt động sàng lọc, các cơ sở y tế sẽ phân nhóm đối tượng theo mức độ nguy cơ để theo dõi, quản lý và can thiệp phù hợp.
Việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ dự phòng, phát hiện sớm đến quản lý điều trị được kỳ vọng sẽ góp phần kiểm soát hiệu quả các bệnh không lây nhiễm, giảm tỷ lệ mắc và tử vong, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
Văn Hanh